bronnen

Eindexamen natuurkunde vmbo gl/tl 1980, tijdvak 1Scan van het oorspronkelijke examen.

bij dit examen

figuur bij de opgaveEXAMEN MIDDELBAAR ALGEMEEN MAV04 1 VOORTGEZET ONDERWIJS IN 1980 MAVO 4 Naam: Dinsdag 29 april, 9.00-11.00 uur NATUUR- EN SCHEIKUNDE I (NATUURKUNDE) GOED LEZEN! Dit examen bestaat uit 16 opgaven. Probeer elke vraag te beantwoorden. De meeste vragen moet je beantwoorden door in de daarvoor bestemde ruimte je antwoord kort en duidelijk op te schrijven. Sommige opgaven bestaan uit een inleiding en enkele gegeven antwoorden, aange- duid met A, B, C enz. Daarvan moet je er één kiezen, die volgens jou het goede of beste antwoord is. Zet dan een kruisje in het bijbehorende vakje. Natuurlijk mag je je antwoord veranderen, maar zorg ervoor dat duidelijk is welk antwoord je doorstreept en welk je kiest. Kladwerk niet in dit boekje schrijven, maar op kladpapier. Je mag bij de beantwoording van de vragen voor het gewteht van een massa van 1 kg de afgeronde waarde 10 N gebruiken (g = 10 N/kg). Dit examen: is bestemd voor het MAVO-eindexamen natuurkunde aan negen scholen die betrokken zijn bij het PLON-experiment. De opgaven zijn opgesteld volgens het be- sluit VO/AV/MAV0-681.330 van 9 juli 1979. De scholen zijn: Thorbecke Scholengemeenschap te Arnhem Edith Stein College te 's-Gravenhage Christelijke Mavo Putten te Putten Christelijke Mavo De Lier te De Lier Christelijke Mavo Mariahoeve te 's-Gravenhage Maasveld Mavo te Blerick-Venlo Regina Pacis Streekschool voor Mavo te Oudewater Rijksscholengemeenschap Schagen te Schagen Ashram College te Alphen a/d Rijn deze opgaven zijn vastgesteld door de commissie bedoeld in artikel 24 van het Besluit eindexamens 019024F
figuur bij de opgaveParfums bestaan voor een groot deel uit stoffen, die gemakkelijk verdampen, zodat je ze goed kan ruiken. Leg uit waarom het koud aanvoelt, als je wat parfum op je huid doet. In de figuur hieronder stelt P een lampje voor en de scherpe afbeelding van het lampje door de lens. scherm lens a. Teken in de figuur hierboven de gehele Tichtbundel die van P door de lens naar P‚ gaat. b. Bereken de brandpuntsafstand van de lens. Alle gegevens die je daarvoor nodig hebt, kun je door meting uit de figuur halen. e. Bepaal door tekenen, in de figuur hieronder, de ligging van een brandpunt. scherm lens 019024F
figuur bij de opgaveEen olietanker heeft 100.000 liter olie aan boord. Als hij 200.000 liter olie aan boord heeft, hoeveel water zou hij dan verplaatsen ? A. meer dan 2x zoveel B. 2x zoveel 0 C. minder dan 2x zoveel Je maakt een schakeling waarmee je de stroomsterkte door een lampje kan bepalen bij verschillende spanningen. Je gebruikt in je schakeling een schakelaar; steeds als je wilt meten druk je de schakelaar even in. Hieronder is van 4 schakelingen een foto afgedrukt. a. Op welke twee van de afgedrukte foto's staan goede schakelingen? Geschikt voor de meting zijn schakeling en spanni spanningsbron ngsbron Lampje spanningsbron 019024F
figuur bij de opgave(vervolg) In onderstaande tabel staan de meetresultaten voor een lampje van 6 6 W. b. Zet deze meetresultaten in onderstaand diagram en teken de grafiek. Kies zelf een zo duidelijk mogelijk assenstelsel. stroomsterkte spafning (V) e. Geef een verklaring voor het feit dat de grafiek niet recht loopt. d. Klopt het gegeven op het lampje (6V, 6W) met de metingen? Licht je antwoord toe. 019024F
figuur bij de opgaveMet onderstaande schakeling kan de lichtopbrengst van de lamp worden geregeld met een regelbare weerstand (een zogenaamde "dimmer"). De regelbare weerstand wordt zo ingesteld, dat de stroomsterkte door de lamp 0,3 A is. De weerstand van de lamp is dan 480 2. 019024F
figuur bij de opgave6 6. Hieronder is het schema getekend van een knipperlicht-installatie die werkt met een bimetaal”. pb. Stel je voor dat het lampje kapot gaat en je vervangt het door een lampje waarop 12V, 6W staat. Knippert het lampje nu sneller of langzamer dan eerst? Licht je antwoord toe. e. Leg uit wat je aan de installatie kan veranderen, zodat het knipperlicht met het tweede lampje weer net zo snel knippert als eerst. Geef hiervoor tenminste twee mogelijkheden. x Een bimetaal bestaat uit twee reepjes verschillend metaal die aan elkaar zijn vastgeklemd.
figuur bij de opgaveOm de breedte van een rivier te bepalen ís vanaf de ene oever een foto gemaakt van een paal die op de andere oever staat. Ter illu- stratie is het negatief en een afdruk ervan afgedrukt. De brandpuntsafstand van de lens in het fototoestel is 50 mm. a. Licht kort toe dat bij het maken van deze foto de afstand van de lens tot het negatief (de beeldafstand) ongeveer 50 mm (de brandpuntafstand van de lens) was. De palen langs de rivier zijn 5.07 meter hoog. Op het negatief is het beeld van de paal aan de overkant 2 mm lang. b. Bereken uit de vergroting van de paal hoe breed de rivier is. Je mag daarbij doen alsof de afstand van de lens tot het negatief precies 50 mm was. e. Bereken hoe groot de afstand van het negatief tot de lens precies moet zijn om een paal op 50 m. afstand scherp te fotograferen, d. Leg uit of het nu eerlijk was of niet, om bij de berekening 5. te doen alsof het negatief precies in het brandpunt staat. 019024F
figuur bij de opgaveIn staaf m van de hieronder getekende brug werkt door het gewicht van de brug en de auto een kracht van 18000 N. a. Teken in de figuur hieronder hoe groot de krachten in de staven 2, men zijn en welke kant ze op gericht zijn. Neem in de tekening 1 cm voor 6000 N. b. Bepaal, door in je tekening te meten, hoe groot de krachten in de staven Zen n zijn. In staaf Z: In staaf »: 019024F
figuur bij de opgaveVan een caravan ligt het zwaartepunt 45 cm voor de as en op 180 cm van de trekhaak. Zie ook de tekening. Het gewicht van de caravan is 6000 N. ZWAARTEPUNT Bereken de kracht die de caravan op de trekhaak uitoefent als de auto stilstaat. In een luidspreker worden electrische trillingen omgezet in geluidstrillingen. MAGNEET In de tekening hiernaast is de doorsnee van een luidspreker getekend. Aan de achterwand zit een magneet bevestigd. Aan de conus zit een spoeltje dat heen en weer kan bewegen over de magneet. Door de sterkte van de stroom door de spoel te veranderen gaat de conus bewegen. a. Leg kort uit hoe het komt dat de conus gaat bewegen als de stroom door de spoel verandert. b. Leg uit of de luidspreker nog zal werken als ik de magneet vervang door een staafje ijzer. 019024F
figuur bij de opgave10 Je rijdt te hard op je bromfiets: 54 km/h; Plotseling zie je op 25 m afstand dat de politie een snelheidscontrôle houdt. 0,7 seconde nadat je de contrôle hebt gezien, begin je te remmen. Je remkracht is 600 N. De massa van je bromfiets en jezelf is samen 160 kg. 25 METER HIER SNELHEIDS- ZIE DE KONTROLE SNELHEIDSKONTROLE CAGENT) Bereken op welke afstand van het contrôlepunt je stilstaat. Hieronder is een stroboscopische foto afgedrukt van een kogel die slingert aan een touw. De beweging ís van links naar rechts op de foto. Schets een grafiek van deze beweging in onderstaand diagram, waarin de grootte van de snelheid is uitgezet tegen de tijd. Snelheid 019024F
figuur bij de opgaveOm het rendement“ van een c.v.-ketel te bepalen heb je de volgende gegevens verzameld: - door de ketel wordt iedere minuut 10 liter (= 10 kg) water gepompt; het water gaat de ketel in met een temperatuur van 65 OC en komt eruit met een temperatuur van 85 oc; - de soortelijke warmte van water ís 4200 J/ kak elke minuut wordt een hoeveelheid aardgas verbrand, die 1200 kJ warmte oplevert. Bereken het rendement van deze ketel. Het rendement is het getal, dat de verhouding aangeeft tussen de nuttig gebruikte energie en de toegevoerde energie. Rendement wordt vaak uitgedrukt in een percentage. 019024F
figuur bij de opgaveEen onbekende vaste stof wordt gelijkmatig verwarmd tot hij is gesmolten. Ook de ontstane vloeistof wordt nog enige tijd verwarmd. Om de minuut wordt de tem- peratuur gemeten. De resultaten van de proef staan in onderstaand diagram. (°C) TEMPERATUUR T9D IN MINUTEN a. Bepaal met behulp van de grafiek en de tabel op blz. 13, welke stof verwarmd is. De stof is b. Aan de grafiek is te zien dat de soortelijke warmte van de gesmolten stof niet gelijk is aan die van de vaste stof. Leg uit wanneer de soortelijke warmte van deze stof het grootst is: als hij vast of als hij vloeibaar ís. 019024F
figuur bij de opgave13 Gegevens van vaste stoffen, vloeistoffen en gassen K K m massa -% aardgas (Gron.) g| 0,83: 102%) 9,2 aceton 0,79 1,5 107% 2,2 178 0,92 329 5,2 alkohol (ethanol) 1 0,80 2,4 159 351 8,4 aluminium s 1 2,7 2,4 0,88 932 4,0 2,7 ammoniak 1 027-102) 195 240 1 13,7 8,5 argon g| 18-10) 20 benzeen 1 1 0,88 1,2: 10° 1,7 279 353 3,9 benzine 1 1 0,72 bismut s 1 9,8 1,3 0,12 545 0,54 119 brons s | 89 0,38 1280 90 Cu, 10 Sn cadmium s | 8,6 3,1 0,23 594 0,57 7,5 calcium s | 1,6 2,2 0,65 1123 3,3 4,3 chloor g| 172 239 2,9 35,5 chroom s 1 7,1 0,7 0,45 2176 2,8 13 constantaan s | 89 LS 0,41 1540 45 54 Cu, 45 Ni, 1 Mn diamant s | 3,5 0,13 0,49 3900 170 eboniet s 1,2 8,5 1016 ether 1} 0,71 1,7 10° 2,3 157 1,2 308 3,8 fosfor (wit) 1 18 12 0,79 317 1025 glas gewoon s | 2,6 0,80 0,84 1020 glas flint s | 36 0,80 0,50 glycerol 0,5 1072 2,4 292 1,8 563 goud s 19,3 1,4 0,13 1336 0,66 2,2 grafiet s | 2,3 0,20 0,69 3820 170 10° graniet s 1 2,7 0,70 0,82 helium g| 0,18- 107%) 1,05) 4,3 1 0,21 2,0 hout balsa- s | 0,15 ebbe- s| 1,3 0,4 kwarts s| 2,5 0,040 0,75 1880 1028 kwik 1 13,5%) 0,18 107° 0,14 234 0,12 630 3,0 lood s 11,3 2,9 0,13 601 0,25 21 lucht 14 magnesium s 1,7 2,7 1,0 923 3,7 4,6 manganien s 8,5 1,6 0,41 1270 43 84 Cu, 12 Mn, 4 Ni marmer 2,7 1,2 0,88 messing s 1 8,5 2,1 0,38 1170 6,0 60 Cu, 40 Zn natrium s 1 0,97 1,3 371 1,2 4,7 nichroom s| 82 110 60 Ni, 22 Fe, 18 Cr nieuwzilver s| 89 1,8 0,40 33 50 Cu, 35 Zn, 15 Ni nikkel s{ 8,8 1,3 0,46 1728 3,0 7,8 olijfolie 1 1 0,92 0,72 10° 1,7 paraffine s | 0,89 11 2,9 325 petroleum 1 1 0,79 2,1 platina s [21,4 0,90 0,13 2043 rubber s 1 1,2 20 1,6 1021 staal (roestvrij) s 1 7,8 1,0 4,6 1780 85 Fe, 13 Cr, 0,2 C steen bak- s | 18 0,6 stikstof g| 1,3: 10°) 14 tetra 1 1,6 0,84 250 0,17 350 tin s | 7,3 2,2 0,23 505 0,59 water 1 1 1,00 0,21 10733) | 4,2 273 3,3 373 23 waterstof g | 0,090: 10° 20 1 wolfraam s [19,3 0,45 0,13 3650 1,9 s | 0,922) 5,02) 2,2 273 3,3 s | 7,9 1,2 0,46 1812 2,7 zand s | 1,6 0,80 zilver s [10,5 0,24 1234 1,6 zink s | 69 3,0 0,39 693 6,2 zuurstof g| 14-10) 90 16 zwavel s | 2,0 8,0 0,74 392 0,46 zwaveldioxide g | 29-10“) 263 32 zwavelzuur 1| 18 0,56 10° 14 284 603 I)bij T=273K :13,6 s = vast (solid) 2) bij T= 269 K 1 vloeibaar (liquid) )overgenomen uit: 3) bij T= 293 K 8 gasvormig (gaseous) Tabellenboek voor de eerste jaren = 2,5 10° Pa van het onderwijs in de natuur- wetenschappeneNVON publicatie. 019024F
figuur bij de opgave14 In Duitsland staat in een park een bijzondere fontein. Het bijzondere is dat de energie die nodig is om het water omhoog te spuiten, wordt geleverd door zonnecellen. Het vallende water wordt gebruikt om via een dynamo een lamp te laten branden, die weer op de zonnecellen schijnt: a. Schrijf op om welke energie-omzetting het gaat bij: 1. de zonnecellen 4 de electromotor de 4. de lamp Bij elke energie-omzetting wordt maar een gedeelte van de toegevoegde energie nuttig omgezet. De verhouding tussen de hoeveelheid nuttig omgezette energie en de totaal toegevoerde energie heet het rendement van een energie-omzetting, Het rendement van zonnecellen is ca. 15%, van een electromotor ca. 85% en van een lamp ca. 5%. b. Maak een schatting hoeveel procent van de energie die aan de zonnecel wordt toegevoerd, van de lamp afkomstig kan zijn. minder dan 1% Do re mmoow tussen 1% en 10% tussen 10% en 20% tussen 20% en 50% tussen 50% en 85% tussen 85% en 100% meer dan 100% 019024F
figuur bij de opgave15 Lucht is niet niks: Jij weet ongetwijfeld dat lucht niet niks is, maar een vriendin zegt: "Ik zie er toch niets van". Je laat haar met eenvoudige proeven zien, dat lucht niet niks is. Beschrijf hieronder drie van zulke proeven. Je mag er zonodig een tekening bij maken. Leg bij elke proef kort uit waarom de proef laat zien dat lucht niet niks is. Proef 3: