bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2026, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

11p
Door de nieuwe Grondwet van 1848 werd in Nederland de ministeriële
verantwoordelijkheid ingevoerd.
Wat was een gevolg van de invoering van de ministeriële
verantwoordelijkheid?
A De koning kon zelfstandig politieke beslissingen nemen.
B De koning mocht lid worden van het parlement.
C De koning raakte veel macht kwijt.
D De koning werd het staatshoofd.
22p
Rond 1870 was er veel discussie over de vraag of er een wet moest
komen die de kinderarbeid afschafte. Veel fabriekseigenaren en arbeiders
met kinderen waren tegen de afschaffing van de kinderarbeid.
Leg uit waarom veel fabriekseigenaren en arbeiders met kinderen
tegen de afschaffing van de kinderarbeid waren.
Doe dit door:
− eerst aan te geven welk voordeel kinderarbeid had voor
fabriekseigenaren
− en daarna de reden te geven waarom arbeiders met kinderen tegen de
afschaffing van de kinderarbeid waren.
31p
Een deel van de liberalen was tegen een wet die de kinderarbeid
afschafte. De reden was dat zo’n wet niet paste bij een politieke opvatting
van de liberalen.
Welke politieke opvatting wordt bedoeld?
Gebruik bron 1.
42p
Hieronder staan vijf rechten van Tweede Kamerleden:
a recht van amendement
b recht van budget
c recht van enquête
d recht van initiatief
e recht van interpellatie
Geef per uitspraak aan welk recht daarbij hoort. Let op! Elk recht mag
maar één keer gebruikt worden. Er blijven twee rechten over.
Doe het zo:
Bij uitspraak 1 hoort … (vul letter in).
(enzovoort tot en met uitspraak 3)
Gebruik bron 2.
51p
Het onderzoek hoort bij de discussie over een breder maatschappelijk
probleem.
Onder welke naam staat de discussie over dit maatschappelijk
probleem bekend?

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 3.
62p
Op de kaart is een militair plan afgebeeld.
Een invulopdracht:
1 Het land dat het plan maakte, was tijdens de Eerste Wereldoorlog lid
van het bondgenootschap van de … (Centralen / Geallieerden).
2 Met dit plan zou de Nederlandse neutraliteit … (beschermd /
geschonden) worden.
3 Het plan is in werkelijkheid … (wel / niet) uitgevoerd zoals het is
afgebeeld op de kaart.
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: Centralen / Geallieerden).
zin 2: … (kies uit: beschermd / geschonden).
zin 3: … (kies uit: wel / niet)
Gebruik bron 4.
71p
Op de tekening is een oorzaak van de Eerste Wereldoorlog te herkennen.
Welke oorzaak wordt bedoeld?
A bondgenootschappen
B industrialisatie
C modern imperialisme
D wapenwedloop
Gebruik bron 5.
81p
Naar aanleiding van welke gebeurtenis is het lied geschreven?
A de aanleg van de dodendraad
B de komst van vluchtelingen naar Nederland
C de mobilisatie van Nederlandse soldaten
D de revolutiepoging van Troelstra
Gebruik bron 6.
91p
De tekenaar wil met de politieke tekening een politieke boodschap
duidelijk maken.
Past deze boodschap bij de opvattingen van de confessionelen,
feministen of liberalen? Verklaar je antwoord met behulp van de
bron.
Doe het zo:
De boodschap past bij de opvattingen van de … (kies uit: confessionelen
/ feministen / liberalen), want … (geef een verklaring met behulp van de
bron).
102p
De verandering van het kiesrecht in 1917 werd gezien als een
overwinning voor de vrouwen. Toch waren er vrouwen die nog ontevreden
waren over deze verandering.
Noem eerst een reden waarom de verandering van het kiesrecht in
1917 als een overwinning voor de vrouwen werd gezien.
Noem daarna een reden waarom veel vrouwen in 1917 nog
ontevreden waren over de verandering van het kiesrecht.

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 7.
112p
Leg uit dat in de bron een kenmerk van een maatschappelijk verschijnsel
uit die periode te herkennen is.
Doe dit door:
− eerst de naam te noemen waaronder het maatschappelijk verschijnsel
bekendstaat
− en daarna een kenmerk van het maatschappelijk verschijnsel te
noemen dat in de bron te herkennen is.
Gebruik bron 8.
121p
De gebeurtenis vond plaats omdat Duitsland niet had voldaan aan een
bepaling uit het Verdrag van Versailles.
Welke bepaling wordt bedoeld?
Gebruik bron 9.
131p
De bron gaat over een rechtszaak tegen Hitler.
Geef de reden waarom er een rechtszaak tegen Hitler gevoerd werd.
Gebruik bron 10.
141p
In 1929 brak een wereldwijde economische crisis uit.
Welk fragment gaat over de aanleiding voor de economische crisis?
A fragment 1
B fragment 2
C fragment 3
D fragment 4
151p
De economische crisis die in 1929 in de Verenigde Staten begon, trof ook
andere landen. Duitsland werd extra zwaar getroffen, omdat het
economisch meer verbonden was met de Verenigde Staten dan met
andere landen.
Waarom was Duitsland economisch meer verbonden met de Verenigde
Staten dan met andere landen?
A Duitsland had tijdens de Eerste Wereldoorlog geld geleend aan de
Verenigde Staten.
B Duitsland had veel geld geïnvesteerd in Amerikaanse fabrieken.
C Duitsland kreeg via het Dawesplan financiële hulp van de Verenigde
Staten.
D Duitsland was afhankelijk van de Amerikaanse industrie voor de
herbewapening.
Gebruik bron 11.
163p
Het houden van een referendum past bij een democratie. De manier
waarop dit referendum werd gehouden past juist niet bij een democratie.
Geef eerst zonder de bron een argument waarom een referendum
past bij een democratie.
Noem daarna twee onderdelen van de bron waaruit blijkt dat dit
referendum juist niet past bij een democratie.
Doe het zo:
argument: … (geef een argument)
onderdeel 1: … (noem een onderdeel)
onderdeel 2: … (noem een onderdeel)
Gebruik bron 12.
171p
Iemand beweert dat in de bron persoonsverheerlijking te herkennen is.
Geef met behulp van de bron een argument waaruit blijkt dat deze
bewering juist is.
Doe het zo:
In de bron is persoonsverheerlijking te herkennen, omdat … (geef een
argument met behulp van de bron).
181p
In 1936 moesten zestien belangrijke communisten in de Sovjet-Unie voor
de rechter verschijnen. Zij werden ervan verdacht de communistische
maatschappij omver te willen werpen. Alle verdachten bekenden schuld.
In de Sovjet-Unie werden deze showprocessen als propaganda gebruikt.
Wat was de propagandaboodschap van deze showprocessen?
Gebruik bron 13.
191p
In de bron is een ontwikkeling te zien.
Wat is de oorzaak van deze ontwikkeling?
A beurskrach
B censuur
C collectivisatie
D vrijemarkteconomie
201p
Veel mensen in Nederland waren in 1938 blij met de uitkomst van de
Conferentie van München.
Wat is hiervoor een juiste verklaring?
Veel mensen in Nederland dachten dat door de Conferentie van München
A de Volkenbond nieuwe conflicten tussen landen ging oplossen.
B Duitsland het Verdrag van Versailles ging ondertekenen.
C een einde kwam aan de appeasementpolitiek van Groot-Brittannië.
D een nieuwe oorlog in Europa was voorkomen.
Gebruik bron 14.
211p
Veel steden in Tsjechoslowakije hadden zowel een Duitse als een
Tsjechische naam. Op de prentbriefkaart staan alleen de Duitse namen
vermeld en zijn de Tsjechische namen weggelaten.
Welke boodschap werd met het weglaten van de Tsjechische namen
overgebracht aan de Duitse bevolking? En wat is de naam van de politiek
die hoort bij deze bron?
A
B
C
D
boodschap naam politiek De steden hoorden eigenlijk altijd al bij Duitsland. Anschluss De steden hoorden eigenlijk altijd al bij Duitsland. Heim ins Reich Zo veel mogelijk mensen uit Duitsland moesten naar deze steden toe verhuizen. Anschluss Zo veel mogelijk mensen uit Duitsland moesten naar deze s

boodschap naam politiek De steden hoorden eigenlijk altijd al bij Duitsland. Anschluss De steden hoorden eigenlijk altijd al bij Duitsland. Heim ins Reich Zo veel mogelijk mensen uit Duitsland moesten naar deze steden toe verhuizen. Anschluss Zo veel mogelijk mensen uit Duitsland moesten naar deze steden toe verhuizen. Heim ins Reich

Gebruik bron 15.
221p
De bron past bij de rassenleer.
Geef een reden waarom de bron past bij de rassenleer.
231p
Bij de buitenlandse politiek van de regering in nazi-Duitsland speelde
Lebensraum een belangrijke rol. Een bewering: Lebensraum kan gezien
worden als een oorzaak van de Tweede Wereldoorlog.
Geef een argument waaruit blijkt dat de bewering juist is.
242p
In augustus 1939 sloot Duitsland een verdrag met de Sovjet-Unie.
Een bewering: Hitler kon door dit verdrag een land binnenvallen en een
tweefrontenoorlog vermijden.
Leg uit dat de bewering juist is.
Doe dit door:
− eerst aan te geven welk land Duitsland binnenviel in 1939 na het
sluiten van het verdrag
− en daarna een reden te geven waarom Duitsland door het verdrag met
de Sovjet-Unie een tweefrontenoorlog kon vermijden.

opgave 5De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

251p
In februari 1941 vond de Februaristaking plaats.
Wat was de aanleiding voor de Februaristaking?
A de gedwongen tewerkstelling
B de invoering van een distributiestelsel
C een razzia op Joodse mannen in Amsterdam
D het invoeren van de censuur op kranten
262p
In 1941 verbood de Duitse bezetter in Nederland alle politieke partijen, op
één partij na. Door het verbieden van partijen schond de bezetter een
bepaald grondrecht.
Noem eerst de naam van de Nederlandse politieke partij die niet
verboden werd.
Noem daarna een grondrecht dat geschonden werd door het
verbieden van politieke partijen.
271p
Na de Russische Revolutie had Nederland de relatie met de Sovjet-Unie
verbroken, maar in 1942 wilde de Nederlandse regering in ballingschap
de relatie met de Sovjet-Unie weer herstellen.
Geef een reden waarom de Nederlandse regering de relatie met de
Sovjet-Unie weer wilde herstellen.
Gebruik bron 16.
281p
Geef een reden waarom de poster past bij een totale oorlog.
291p
In juli 1942 begon de Duitse bezetter met het deporteren van Joodse
Nederlanders naar vernietigingskampen. In de periode daarvóór had de
Duitse bezetter al anti-Joodse maatregelen genomen.
Noem een voorbeeld van zo’n anti-Joodse maatregel.
Gebruik bron 17.
302p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog:
a D-Day
b Operatie Barbarossa
c Slag bij Stalingrad
d Slag om Arnhem
e Slag om Engeland
Geef per beschrijving aan welke gebeurtenis daarbij hoort. Let op! Er
blijft één gebeurtenis over.
Doe het zo:
Bij beschrijving 1 hoort … (vul letter in)
(enzovoort tot en met beschrijving 4)
Gebruik bron 18.
312p
Een invulopdracht over de prent:
1 Deze prent is gemaakt door … (de Duitse bezetter / het verzet /
Nederlandse collaborateurs).
2 De situatie in de prent heeft te maken met de … (gedwongen
tewerkstelling / Hongerwinter / Spoorwegstaking).
3 Met de vijand wordt … (de Duitse bezetter / het Geallieerde leger /
koningin Wilhelmina) bedoeld.
4 De oproep van de prent is gericht aan … (Duitse / Joodse /
Nederlandse) mannen.
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: de Duitse bezetter / het verzet / Nederlandse
collaborateurs)
zin 2: … (kies uit: gedwongen tewerkstelling / Hongerwinter /
Spoorwegstaking)
zin 3: … (kies uit: de Duitse bezetter / het Geallieerde leger / koningin
Wilhelmina)
zin 4: … (kies uit: Duitse / Joodse / Nederlandse)
321p
In 1945 vluchtten de SS’ers die de leiding hadden over kamp Auschwitz
voor de legers van de Geallieerden. De SS’ers werkten eerst zoveel
mogelijk bewijs weg. Ze verbrandden bijvoorbeeld de administratie.
Geef een verklaring waarom de SS’ers zoveel mogelijk bewijs
wegwerkten.
331p
Hieronder staan vier redenen waarom mensen in de periode 1933-1945 in
Duitsland veroordeeld konden worden:
1 het bezit van een vuurwapen zonder de juiste vergunning
2 het doorgeven van militaire geheimen aan andere landen
3 het stelen van wapens of ander materiaal van het leger
4 het verspreiden van pamfletten met kritiek op de regering
Uit welke reden blijkt dat Duitsland in die periode een dictatuur was?
A uit reden 1
B uit reden 2
C uit reden 3
D uit reden 4
Gebruik bron 19.
341p
Door de verklaring kwam er een einde aan de Tweede Wereldoorlog.
Van welk land was de verklaring? En welk land wordt in de verklaring
bedoeld met de vijand?
A
B
C
D
De verklaring was van Met de vijand wordt bedoeld: Duitsland. Indonesië. Duitsland. Nederland. Japan. de Verenigde Staten. Japan. Duitsland.

opgave 6Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 20.
351p
Hieronder staan de namen van vier landen:
a Duitsland
b Nederland
c Sovjet-Unie
d Verenigde Staten
Vier organisaties:
1 EGKS
2 NAVO
3 Verenigde Naties
4 Volkenbond
Bij welk land hoort de auto? En bij welke organisatie hoort de man met
de helm?
Doe het zo:
land: … (vul letter in)
organisatie: … (vul nummer in)
362p
Vanaf 1948 kregen landen in West-Europa hulp van de Verenigde Staten
door het Marshallplan. De hulp droeg ook bij aan de containmentpolitiek
van de Verenigde Staten.
Leg uit dat de hulp bijdroeg aan de containmentpolitiek.
Doe dit door:
− eerst aan te geven wat het doel was van de containmentpolitiek
− en daarna aan te geven dat de hulp bijdroeg aan de
containmentpolitiek.
Gebruik bron 21.
371p
Welke politiek leider hield deze toespraak?
A Chroesjtsjov
B Churchill
C Kennedy
D Roosevelt
Gebruik bron 22.
381p
Een bewering: Uit de bron blijkt dat de leider van de Sovjet-Unie
Tsjechoslowakije zag als een satellietstaat.
Geef met behulp van de bron een argument waaruit blijkt dat deze
bewering juist is.
Gebruik nogmaals bron 22.
392p
Het telefoongesprek werd gevoerd naar aanleiding van een bepaalde
gebeurtenis.
Noem eerst de naam waaronder deze gebeurtenis bekend staat.
Geef daarna aan welke beslissing de Sovjet-Unie nam naar aanleiding
van deze gebeurtenis.
401p
In de DDR werd de kinderopvang geregeld door de staat. Een van de
doelen van de staatskinderopvang was het bevorderen van respect voor
de leiders van de DDR en de Sovjet-Unie.
Past de staatskinderopvang wel of niet bij een totalitaire staat?
Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
De staatskinderopvang past … (kies uit: wel / niet) bij een totalitaire staat,
omdat … (geef een verklaring).
412p
In 1983 werd de Nederlandse Grondwet gewijzigd.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen:
1 De rechtstreekse verkiezingen werden ingevoerd.
2 De vrijheid van onderwijs werd voor het eerst opgenomen.
3 Er werden sociale grondrechten toegevoegd aan de Grondwet.
4 Het districtenstelsel werd afgeschaft.
5 Koningin Beatrix ondertekende de gewijzigde Grondwet.
Welke twee gebeurtenissen gaan over de wijziging van de Grondwet
in 1983? Schrijf alleen de nummers op.
Gebruik bron 23.
421p
Zet de vier foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 7Door de tijd heen

432p
Hans Schwarz (1919-1997) was van Joodse afkomst en woonde in
Duitsland en Groot-Brittannië.
Hieronder staan enkele gebeurtenissen uit zijn leven:
1 Hij dient in het Britse leger in Frankrijk om tegen het binnenvallende
leger van nazi-Duitsland te vechten.
2 Hij merkt kort na de machtsovername van Hitler dat de winkel van zijn
ouders klanten verliest, omdat de SA de mensen oproept daar niets te
kopen.
3 Hij moet hulpeloos toezien hoe de synagoge die hij altijd bezocht in
brand wordt gestoken tijdens de Kristallnacht.
4 Hij landt als soldaat met zijn parachute ten westen van Arnhem tijdens
operatie Market Garden.
5 Hij wordt actief in een vereniging van oud-soldaten die willen dat alle
kernwapens uit de wereld verdwijnen.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers
in).
442p
Hieronder staan vier gebeurtenissen:
1 Communistische landen in Oost-Europa richtten een militair
bondgenootschap op tegen het Westen, vernoemd naar de plaats
waar het is opgericht.
2 De kroonprins van Oostenrijk-Hongarije werd vermoord.
3 De Nederlandse regering in ballingschap sloot zich aan bij de
Geallieerden.
4 Er werd een democratische republiek opgericht in Duitsland,
vernoemd naar de stad waar de oprichting plaatsvond.
Vijf plaatsen:
a Londen
b Sarajevo
c Versailles
d Warschau
e Weimar
Geef per gebeurtenis aan in welke plaats deze zich heeft afgespeeld.
Let op! Er blijft één plaats over.
Doe het zo:
Gebeurtenis 1 heeft zich afgespeeld in … (vul letter in).
(enzovoort tot en met gebeurtenis 4)

opgave 8De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

452p
Door gebeurtenissen in 1989 en 1990 veranderde er voor de inwoners
van Oost-Duitsland veel in hun politieke situatie.
Noem twee kenmerken van de politieke situatie ná 1990 waaruit blijkt
dat de politieke situatie van de inwoners van Oost-Duitsland was
veranderd.
Doe het zo:
kenmerk 1: … (noem een kenmerk)
kenmerk 2: … (noem een kenmerk)
461p
In 1996 vond een op de drie Amerikanen dat het nodig was om de
vrijheden van burgers in te perken om het land te beschermen. In 2002
was dat aantal toegenomen naar meer dan de helft van de Amerikanen.
De reden voor deze verandering was een gebeurtenis in 2001.
Welke gebeurtenis wordt bedoeld?

opgave 9Door de tijd heen

472p
Hieronder staan vijf belangrijke gebeurtenissen die te maken hebben met
politiek leiders in Nederland:
1 Anton Mussert wordt kort na de bevrijding gearresteerd wegens
collaboratie met de Duitse bezetter.
2 Hendrik Colijn voert de aanpassingspolitiek in.
3 Pieter Jelles Troelstra doet een mislukte revolutiepoging.
4 Pim Fortuyn richt een nieuwe politieke partij op.
5 Willem Drees ondertekent de soevereiniteitsoverdracht met Indonesië.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers
in).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.