opgave 1Kameroen
Wereldwijd zijn de inkomens niet gelijk
verdeeld. Het Afrikaanse land Kameroen is
een van de armste landen in de wereld,
terwijl Nederland behoort tot de rijkste
landen in de wereld.
De Wereldbank streeft ernaar om de
inkomensverschillen in de wereld te
verkleinen.
11pAls we landen met elkaar vergelijken, kijken we naar het nationaal
inkomen van een land.
In welke regel staat een economisch verschijnsel waardoor het nationaal
inkomen in Kameroen stijgt?
De overheid van Kameroen koopt Nederlandse helikopters.
In Kameroen verbouwen veel mensen hun eigen groenten.
Nederlandse toeristen gaan op vakantie naar Kameroen.
Om Nederland en Kameroen te vergelijken kijken we niet naar het totale
nationale inkomen, maar naar het inkomen per hoofd van de bevolking.
noot 1 het inkomen per hoofd van de bevolking van het gemiddelde van alle landen
ter wereld heeft het indexcijfer 100
21pBereken het inkomen per hoofd van de bevolking in Kameroen. Schrijf je
berekening op.
31pOntwikkelingseconomen vinden het nationaal inkomen een gebrekkige
maatstaf om landen economisch met elkaar te vergelijken.
Leg uit waarom het nationaal inkomen een gebrekkige maatstaf is om
landen economisch te vergelijken.
41pIn de opkomende economieën, zoals Kameroen, wordt de infrastructuur
door de overheid verbeterd. Dit leidt tot een daling van de inkomens in de
westerse landen.
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 er is een verbetering van de infrastructuur in Kameroen
2 westerse bedrijven verplaatsen hun productie naar Kameroen
3 Kameroen wordt aantrekkelijker als vestigingsplaats voor westerse
bedrijven
4 de productiecapaciteit van Kameroen stijgt
5 werkgelegenheid en inkomens dalen in de westerse landen
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
1
→ 2
→ 3
→ 4
→ 5
1
→ 2
→ 4
→ 3
→ 5
1
→ 3
→ 2
→ 4
→ 5
1
→ 3
→ 4
→ 2
→ 5
1
→ 4
→ 2
→ 3
→ 5
1
→ 4
→ 3
→ 2
→ 5
52pVolgens de Wereldbank kunnen de inkomensverschillen in de wereld
kleiner worden door het afschaffen van handelsbelemmeringen tussen
landen, zoals invoerrechten.
Leg in twee stappen uit dat het afschaffen van invoerrechten het
inkomensverschil tussen Kameroen en de rest van de wereld kan
verkleinen.
opgave 2Betalen in De Bilt
Bij de beantwoording van de vragen moet je soms gebruikmaken van de
informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.
Bart en Saïda wonen met hun twee kinderen in een eigen woning in de
gemeente De Bilt. Vorige week kregen zij een aanslag voor de jaarlijkse
gemeentelijke woonlasten. Deze woonlasten bestaan voor hen uit de
onroerendezaakbelasting (OZB), de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.
Hun woning had een WOZ-waarde van € 630.000. Zij gebruikten vorig jaar
211 m3 water.
Gebruik informatiebron 1.
62pBereken de jaarlijkse woonlasten die de gemeente De Bilt aan Bart en
Saïda berekent. Schrijf je berekening op.
Volgens Bart is De Bilt, wat betreft de woonlasten, een dure gemeente.
De website van de Vereniging Ons Huis geeft hierover informatie.
Gebruik informatiebron 2.
71pWelke conclusie is op basis van deze informatie juist?
De Bilt hoort bij de gemeenten met de hoogste woonlasten.
De Bilt hoort bij de gemeenten met de gemiddelde woonlasten.
De Bilt hoort bij de gemeenten met de laagste woonlasten.
Volgens Saïda is Bunnik de duurste gemeente in de provincie Utrecht en
Veenendaal de goedkoopste.
Gebruik informatiebron 2.
81pBereken hoeveel procent de gemeente Bunnik duurder is dan de
gemeente Veenendaal. Schrijf je berekening op.
91pBart en Saïda vinden het vreemd dat er zulke grote verschillen bestaan
tussen gemeenten in hun provincie Utrecht.
Geef een verklaring waarom de woonlasten per gemeente verschillen.
101pVolgens Saïda zijn er, behalve de afvalstoffenheffing, de OZB en de
rioolheffing, nog meer heffingen en belastingen die gemeenten vragen
aan hun inwoners.
Noem nog een ander voorbeeld van een heffing of een belasting die
gemeenten vragen aan hun inwoners.
opgave 3Minder inkomen voor ouders
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 en 4 in de bijlage.
Als ouders hun eerste kind krijgen, daalt
meestal hun gezamenlijk inkomen.
Dat wordt de kindboete genoemd: het
inkomen van moeders daalt sterk, terwijl het
inkomen van vaders nauwelijks verandert.
Deze kindboete is het gevolg van:
keuzes van ouders, van culturele normen, en van overheidsbeleid, zoals
belastingheffing en kinderopvang. Dat concludeert het
Centraal Planbureau (CPB), dat onderzoek heeft gedaan naar de
kindboete.
Gebruik informatiebron 3.
112pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste cijfers of woorden in. Kies uit de cijfers of woorden die
tussen haakjes staan.
In de periode van drie jaar voor de geboorte tot drie jaar na de geboorte
van het eerste kind is het inkomen van moeders met gemiddeld …(1)…
(16% / 34% / 40%) gedaald. Het inkomen van de vaders is na 6 jaar
…(2)… (gedaald / gestegen / gelijk gebleven) in vergelijking met jaar 0.
121pBij vrijwel alle ouders verslechtert de financiële situatie na de geboorte
van het eerste kind. De inkomsten nemen af, maar er is nog een andere
verklaring.
Geef een andere verklaring voor de slechtere financiële situatie van
ouders na de geboorte van hun eerste kind.
In het gezin van Juan en Inez wordt hun eerste kind Emanuel geboren.
Inez werkte drie jaar voor de geboorte van Emanuel 36 uur per week.
Ze verdiende € 25.000 per jaar.
132pHaar jaarsalaris is een jaar na de geboorte van Emanuel gedaald naar
€ 15.500 per jaar. Gemiddeld is het inkomen van moeders in deze periode
met 34% gedaald.
Bereken of de daling van het inkomen van Inez in procenten groter of
kleiner is dan gemiddeld. Schrijf je berekening en je conclusie op.
Juan en Inez blijven beiden werken en Emanuel gaat dan naar de
kinderopvang.
De brutokosten daarvan zijn voor 90 uren: € 720 per maand. De overheid
betaalt een groot deel van de kosten: de kinderopvangtoeslag.
Gebruik informatiebron 4.
142pHet gezamenlijke inkomen van Juan en Inez bedraagt € 40.500.
Bereken de nettokosten van de kinderopvang voor Juan en Inez.
Schrijf je berekening op.
151pDe overheid vindt het belangrijk dat moeders zoveel mogelijk blijven
werken na de geboorte van een kind.
Werkende moeders leveren de samenleving economisch voordeel op.
Noem een economisch voordeel voor de samenleving.
opgave 4Glamping Het roer om
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.
Arjun werkt al 15 jaar in loondienst
en wil voor zichzelf beginnen. Hij
wil een glamping (een luxe, trendy
camping) starten op Schierland.
161pDe overstap van werknemer naar ondernemer kan financiële gevolgen
met zich meebrengen.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Een eigenaar van een onderneming heeft …(1)… (geen / wel) recht op
een WW-uitkering als de ondernemer werkloos wordt. Bij het bereiken van
de AOW-gerechtigde leeftijd heeft de ondernemer …(2)… (geen / wel)
recht op een AOW-uitkering.
171pEen eigenaar van een bedrijf moet een ondernemingsvorm kiezen.
Welke ondernemingsvorm moet Arjun kiezen, zodat hij niet hoofdelijk
aansprakelijk is voor de schulden van het bedrijf?
bv (besloten vennootschap)
eenmanszaak
vof (vennootschap onder firma)
181pArjun wil een bestaande camping overnemen en die gaan moderniseren
tot een glamping. De huidige eigenaar wil tegen betaling het
klantenbestand aan hem overdragen.
Noem een voordeel voor Arjun van het overnemen van het
klantenbestand van de huidige eigenaar.
Arjun heeft een lening van de bank nodig om de investeringen voor de
glamping te kunnen financieren. Daarvoor moet hij een begroting laten
zien aan de bank.
Gebruik informatiebron 5.
192pBereken de verwachte omzet van het aantal overnachtingen. Schrijf je
berekening op.
De bank wil van Arjun een verwachting van het nettoresultaat.
Op basis daarvan beslist de bank of Arjun een lening kan krijgen.
Gebruik informatiebron 6.
201pBereken voor de glamping het verwachte nettoresultaat. Schrijf je
berekening op.
211pVeel campinggasten willen tegenwoordig een luxe, trendy campingplaats
met eigen sanitair en luxe keuken. Arjun wil hierin investeren, zodat er
een glamping ontstaat.
Onder welk marketinginstrument vallen de aanpassingen van de
campingplaatsen?
onder personeelsbeleid
onder plaatsbeleid
onder presentatiebeleid
onder productbeleid
opgave 5Sociaal verzekerd
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 7 en 8 in de bijlage.
Nederland is een verzorgingsstaat. Met het stelsel van sociale zekerheid
wordt aan alle inwoners een bestaanszekerheid verschaft.
222pVul het schema aan door de juiste begrippen in te vullen.
Doe het zo: Noteer op je antwoordblad achter de nummers (1, 2, 3, 4) de
juiste begrippen. Kies uit de begrippen die onder het schema staan.
Kies uit:
− particuliere verzekeringen
− sociale verzekeringen
− sociale voorzieningen
− volksverzekeringen
− werknemersverzekeringen
Let op: er blijft één begrip over.
231pHet stelsel van sociale zekerheid wordt betaald met verzekeringspremies
en belastingen.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De loonbelasting en premies volksverzekering worden ingehouden op het
…(1)… (brutoloon / nettoloon) van de werknemer. Deze inhouding op het
loon van de werknemer wordt …(2)… (heffingskorting / loonheffing)
genoemd.
Door het stelsel van sociale zekerheid vindt er een herverdeling van de
inkomens plaats. Deze herverdeling wordt weergegeven in Lorenzcurven.
Lorenzcurven
241pWelke Lorenzcurve en toelichting geeft de verdeling van de inkomens na
de herverdeling juist weer?
Lijn b, want de inkomens zijn gelijkmatiger verdeeld dan bij lijn c.
Lijn b, want de inkomens zijn ongelijkmatiger verdeeld dan bij lijn c.
Lijn c, want de inkomens zijn gelijkmatiger verdeeld dan bij lijn b.
Lijn c, want de inkomens zijn ongelijkmatiger verdeeld dan bij lijn b.
Werkloze werknemers kunnen een WW-uitkering aanvragen.
Het UWV beoordeelt de tijdsduur en de hoogte van de uitkering.
Gebruik informatiebron 7.
251pJoram begon te werken op 1 september 2020 en is ontslagen op
15 januari 2022. Hij heeft recht op een WW-uitkering.
Bepaal hoelang Joram een WW-uitkering ontvangt.
Joram werkte gemiddeld 30 uur per week en verdiende € 11,50 per uur.
Gebruik informatiebron 8.
262pBereken de hoogte van Jorams WW-uitkering in de eerste maand van zijn
werkloosheid. Schrijf je berekening op.
Voor het betaalbaar houden van de sociale uitkeringen is de i/a-ratio
belangrijk. Dit is de verhouding tussen het aantal mensen met een
uitkering (inactieven) en de werkenden (actieven).
De i/a-ratio kun je berekenen met een formule:
i/a-ratio
271pAls de i/a-ratio stijgt:
blijft de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen gelijk
neemt de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen af
neemt de betaalbaarheid van de sociale uitkeringen toe
opgave 6Fairtrade gemeenten
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Stichting Fairtrade Gemeente Nederland werkt
samen met gemeenten waar winkels, horeca en
andere bedrijven zich inzetten voor meer
eerlijke handel in de wereld. De producenten in
de ontwikkelingslanden krijgen een eerlijke
(hogere) prijs voor hun fairtrade producten. De
stichting streeft naar het vergroten van de
vraag naar en het aanbod van fairtrade
producten uit ontwikkelingslanden.
281pDe inkoop en verkoop van fairtrade producten is een vorm van particuliere
ontwikkelingshulp. Hoe noemen we deze hulp?
bilaterale hulp
noodhulp
structurele hulp
291pAls Nederlandse bedrijven fairtrade producten verkopen, dragen zij bij aan
betere leefomstandigheden in de ontwikkelingslanden. Ook dragen deze
bedrijven indirect bij aan de economische ontwikkeling van een land.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de verkoop van fairtrade producten krijgt de …(1)… (consument /
overheid / producent) in een ontwikkelingsland een hogere opbrengst voor
zijn producten. Hierdoor is deze in staat om meer te investeren in
machines. De …(2)… (arbeidsmarkt / infrastructuur / technische
ontwikkeling) verbetert hierdoor.
Er zijn steeds meer Nederlandse huishoudens die fairtrade producten
kopen, zoals fairtrade koffie. De koffieboer in het ontwikkelingsland
ontvangt door de fairtrade een hogere prijs voor zijn koffiebonen.
Gebruik informatiebron 9 en 10.
301pBereken hoeveel eurocent de fairtrade koffieboer ontvangt voor een kop
fairtrade koffie. Schrijf je berekening op.
312pNederlanders drinken thuis jaarlijks 18 miljard kopjes koffie, daarvan is
25% fairtrade koffie. Stel dat de fairtrade koffieboer € 0,08 verdient aan dit
kopje thuiskoffie.
Bereken dan de jaarlijkse inkomsten van de fairtrade koffieboeren
afkomstig van de Nederlandse fairtrade thuiskoffiedrinkers. Schrijf je
berekening op.
Marcia heeft een restaurant in fairtrade gemeente Alkmaar, waar
ondernemers gestimuleerd worden om fairtrade producten te verkopen.
321pMarcia gaat ook fairtrade koffie verkopen. Marcia: “Als alle restaurants
hier fairtrade koffie zouden verkopen, is dat echt een bijdrage aan een
meer eerlijke verdeling van de inkomens in de wereld.”
Hieronder staan vijf economische verschijnselen.
1 de koffieboer krijgt een eerlijke prijs
2 de koffieboeren kunnen meer investeren
3 er ontstaat meer werkgelegenheid
4 de werknemers ontvangen meer inkomen
5 de inkomens in de wereld worden gelijkmatiger verdeeld
In welke regel staan de verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
1
→ 2
→ 3
→ 4
→ 5
1
→ 2
→ 4
→ 3
→ 5
1
→ 3
→ 2
→ 4
→ 5
1
→ 3
→ 4
→ 2
→ 5
1
→ 4
→ 2
→ 3
→ 5
1
→ 4
→ 3
→ 2
→ 5
opgave 7Rijken worden rijker
De familie Boot is blij. Tijdens de
kredietcrisis in 2008 was hun vermogen
gedaald, maar gelukkig stijgt dankzij
economische groei hun vermogen weer
langzaam. Je berekent het vermogen
door de bezittingen te verminderen met
de schulden.
waarde vermogen
= waarde bezittingen
− waarde schulden
331pDe waarde van de bezittingen van de familie Boot bedraagt € 100.000 en
de waarde van schulden is € 20.000.
In welke situatie kan het vermogen van dit huishouden stijgen?
als de bezittingen dalen met 4% en de schulden stijgen met 4%
als de bezittingen dalen met 4% en de schulden dalen met 6%
als de bezittingen stijgen met 2% en de schulden stijgen met 6%
De familie Boot woont met veel plezier al 30 jaar in hun huis en ze willen
er nog vele jaren blijven wonen. Ze hebben nog een kleine
hypotheekschuld op hun woning: ze hebben een overwaarde op hun
woning. Toch kan de familie Boot die overwaarde niet op korte termijn
uitgeven.
341pLeg uit waarom de familie Boot de overwaarde van hun woning niet op
korte termijn uit kan geven.
351pDe hogere inkomens hebben meer voordeel gehad van de economische
groei dan de lagere inkomens. Daardoor is er een grotere ongelijkheid
ontstaan bij de vermogensverdeling. Relatief zijn de rijken rijker geworden
en de armen armer.
Leg uit dat een hoger inkomen kan leiden tot een hoger vermogen.
362pIn 2018 bedroeg het totale vermogen in Nederland € 1.200 miljard.
Tien procent van de huishoudens met het hoogste inkomen had 30% van
het totale vermogen in hun bezit. Er zijn in Nederland 8 miljoen
huishoudens.
Bereken het gemiddelde vermogen van deze 10% van de huishoudens
met het hoogste inkomen. Schrijf je berekening op.
371pDe levensfase van een huishouden is van invloed op de hoogte van het
vermogen. Jonge huishoudens hebben vaak nauwelijks vermogen. De
65
plussers, zoals de familie Boot, bezitten vaker een hoog vermogen,
ondanks hun lage inkomen.
Noem een reden waarom 65-plussers vaker een hoog vermogen
bezitten, ondanks hun lage inkomen.
opgave 8De beroepsbevolking verandert
Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.
Op donderdagochtend opent economiedocent Kamara meestal de les met
een artikel over economisch nieuws:
Hogere werkloosheid ondanks stijging van het aantal banen in het 
derde kwartaal van 2020
381pIn de klas ontstaat er een discussie tussen docent Kamara en Clasina
over het artikel en de beroepsbevolking in Nederland.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De werkloosheidscijfers en het aantal banen worden elk kwartaal
gepubliceerd door het …(1)… (CBS / CPB / NIBUD). Deze cijfers geven
een beeld van de beroepsbevolking in Nederland. Een van de
voorwaarden om tot de beroepsbevolking te behoren is …(2)… (direct
beschikbaar zijn voor werk / een afgeronde studie / ouder dan 21 jaar).
Gebruik informatiebron 11.
392pIn het tweede kwartaal waren er 340.000 werklozen.
Bereken met hoeveel personen de werkloosheid toeneemt in het derde
kwartaal ten opzichte van het tweede kwartaal. Schrijf je berekening
op.
401p“Dat begrijp ik niet”, zegt Clasina: “Er zijn 226.000 personen meer aan het
werk. Terwijl het aantal banen maar met 140.000 is toegenomen.”
Verklaar dat het aantal werkzame personen meer kan stijgen dan het
aantal banen.
411pKamara zegt: “Er zijn personen die zich eerst niet registreerden bij het
UWV. Maar nu registreren zij zich wel als werkloze bij het UWV.”
Noem een reden waarom deze personen zich nu wel registreren bij
het UWV.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
421pVolgens Kamara is de werkloosheid sterk toegenomen door de
economische crisis in 2020.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Bij een economische crisis daalt de vraag naar goederen en diensten. Er
ontstaat dan …(1)… (conjuncturele / structurele) werkloosheid. Als de
werkloosheid stijgt vervallen vaak als eerste de …(2)… (flexibele banen /
vaste banen).
Clasina merkt op dat de overheid de economie tijdens de crisis
stimuleerde met steunmaatregelen van € 90 miljard.
Tijdens de crisis betaalde de overheid, aan bedrijven die door de crisis in
moeilijkheden komen, vaak een deel van de loonkosten. Dat kostte veel
geld, maar op termijn staan daar voor de overheid stabiele
belastinginkomsten tegenover.
431pHieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 de overheid betaalt tijdelijk een deel van de loonkosten
2 de bedrijven hoeven minder personeel te ontslaan
3 de bestedingen en de productie blijven op peil
4 het aantal mensen met een werkloosheiduitkering blijft gelijk
5 de belastinginkomsten blijven stabiel
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
1
→ 2
→ 3
→ 4
→ 5
1
→ 2
→ 4
→ 3
→ 5
1
→ 3
→ 2
→ 4
→ 5
1
→ 3
→ 4
→ 2
→ 5
1
→ 4
→ 2
→ 3
→ 5
1
→ 4
→ 3
→ 2
→ 5
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
