bronnen

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2021, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Happy Handdoek

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.
Met zijn bedrijf Happy Handdoek heeft ondernemer Erik Giessen een
belangrijke prijs voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)
gewonnen. Met Happy Handdoek produceert Erik duurzame handdoeken
van hoge kwaliteit die in zijn eigen winkels verkocht worden.
11p
Erik Giessen heeft de jury niet alleen overtuigd met de kwaliteit van zijn
handdoeken, maar ook met een goed verhaal. Het produceren van nieuwe
garens uit oude kleding staat centraal in het ondernemingsplan waarmee
Erik de prijs gewonnen heeft.
Welk begrip uit het ingediende ondernemingsplan van Erik Giessen past
het best bij maatschappelijk verantwoord ondernemen?
A grondstoffenoverschot
B hergebruik grondstoffen
C imagovoordelen
D stijgende klantvraag
21p
Erik Giessen verwacht dat op langere termijn zijn duurzame manier van
produceren beter is voor het milieu. Deze manier is ook goedkoper dan de
traditionele productiewijze van handdoeken. Daarvoor heeft hij
verschillende redenen.
Welke onderstaande reden ondersteunt deze verwachting van Erik het
best?
A De kleding die voor hergebruik is ingezameld, is volledig als
tweedehands kleding te gebruiken.
B Het inzamelen en sorteren van niet-herbruikbaar textiel kost meer dan
het gemiddeld per kilo oplevert.
C Het kost minder energie, chemische stoffen en water om garens te
maken uit textiel-afval dan uit nieuwe katoenvezels.
Erik Giessen heeft onderstaand overzicht van de kosten per
15.000 handdoeken gemaakt.
inkoopwaarde gesorteerd oud textiel € 1.875 transport textiel naar fabriek in China € 11.250 verwerking tot garens en handdoeken € 67.500 transport handdoeken naar Nederland € 16.875 overige kosten € 7.500
33p
Erik heeft een afzet van 15.000 handdoeken en bereikt daarmee een
nettowinst van € 30.000.
Bereken in twee decimalen op basis van bovenstaande gegevens de
consumentenprijs van één handdoek inclusief 21% btw. Schrijf je
berekening op.
41p
In zijn ondernemingsplan beschrijft Erik verder dat hij, naast verkoop via
zijn fysieke winkels, gaat investeren in een online winkel. Hij kan dan
meer informatie geven over MVO en de bestelling binnen 24 uur leveren
bij de consument thuis.
Noem een voorbeeld van bedrijfskosten waarop Erik kan besparen
met een online winkel ten opzichte van een fysieke winkel.
Gebruik informatiebron 1.
51p
Happy Handdoeken werden tot nu toe vooral gekocht door klanten die
bereid zijn meer te betalen voor duurzame, kwalitatief hoogstaande
producten. De verkoopdirecteur adviseert Erik om goedkopere
handdoeken van een lagere kwaliteit te verkopen om een grotere afzet te
bereiken.
Welk risico loopt Eriks bedrijf als het zich meer gaat richten op het
verkopen van goedkopere handdoeken van een lagere kwaliteit?

opgave 2Zwitserland en Oostenrijk

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.
Fidela houdt van skivakanties. Soms naar Oostenrijk en soms naar de
Zwitserse Alpen. Zwitserland is geen lid van de Europese Unie (EU) en
heeft toch het hoogste inkomen per hoofd van de bevolking. Oostenrijk is
wel lid van de EU. Fidela vergelijkt een aantal gegevens.
Gebruik informatiebron 2.
61p
Bereken in procenten hoeveel het nationaal inkomen per hoofd van de
bevolking in Zwitserland hoger is dan in Oostenrijk.
Zwitserland, een land met een hoge exportquote, heeft een open
economie.
Gebruik informatiebron 2.
71p
Bereken de exportquote van Zwitserland. Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 2.
82p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De ruilvoet bedraagt in Zwitserland 98,2. Een ruilvoet van 98,2 is een
…(1)… (ruilvoetverbetering / ruilvoetverslechtering) ten opzichte van het
basisjaar. Dat betekent dat een land …(2)… (meer / minder) producten
moet exporteren om eenzelfde hoeveelheid goederen te kunnen
importeren.
Een stijging van de wisselkoers van de Zwitserse Frank (CHF) zou
kunnen leiden tot een …(3)… (ruilvoetverbetering / ruilvoetverslechtering)
voor Zwitserland.
Fidela berekent de kosten van haar vakantie in Zwitserland.
bij vertrek aankoop 800 CHF bij terugkomst verkoop 75 CHF
Gebruik informatiebron 3.
92p
Bereken in euro’s hoeveel de vakantie in Zwitserland haar heeft gekost.
Schrijf je berekening op.
Op skischolen kan ze gewoon met euro’s haar skilessen betalen. Er wordt
dan gerekend met 1 CHF = € 1.
Gebruik informatiebron 3.
101p
Is de wisselkoers bij skischolen een voordeel of een nadeel voor Fidela?
Licht je antwoord toe.

opgave 3Krimpflatie

Liefhebbers van de Toblerone
chocoladereep voelen zich bekocht.
In 2016 bleef de prijs van de reep
gelijk, maar het gewicht van een
grote Toblerone-reep van € 8 daalde
van 400 naar 360 gram.
figuur bij de opgave
112p
Bereken de procentuele prijsstijging per gram van de nieuwe Toblerone-
reep. Schrijf je berekening op.
121p
De consument voelt zich benadeeld, vooral doordat de verpakking van de
Toblerone-reep even groot is gebleven.
Welke twee marketinginstrumenten past Toblerone hier toe?
A plaatsbeleid en productbeleid
B plaatsbeleid en promotiebeleid
C productbeleid en prijsbeleid
D promotiebeleid en prijsbeleid
131p
Consumenten twitterden tevergeefs over deze verkooptruc van Toblerone.
Noem een manier waarop consumenten zich kunnen verweren tegen
een te grote macht van producenten.
141p
Econoom Peter de Waard zegt: “Zo’n verkooptruc noemen economen
krimpflatie.”
Wat houdt krimpflatie volgens economen in?
A De prijs per product blijft gelijk en de prijs per gram product daalt.
B De prijs per product blijft gelijk en de prijs per gram product stijgt.
C De prijs per product stijgt en de prijs per gram product blijft gelijk.
D De prijs per product stijgt en de prijs per gram product stijgt.
151p
Peter de Waard vindt dat krimpflatie, als het op grote schaal wordt
toegepast, kan leiden tot een daling van de koopkracht van een groep
consumenten.
Voor welke groep consumenten zal deze krimpflatie invloed hebben op
hun koopkracht?
161p
Algemeen wordt aangenomen dat producten met een hoog suikergehalte,
zoals chocolade, slecht zijn voor de gezondheid.
Toblerone verdedigt zijn bedrijfsbeleid dan ook door te wijzen op een
voordeel voor de samenleving.
Noem een voordeel van Toblerones bedrijfsbeleid voor de
samenleving.

opgave 4Een nieuwe smartphone?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.
Fred, Tim, Mohammed en Karsten zijn een groep vrienden met een
gemeenschappelijke wens: ze willen alle vier een nieuwe smartphone.
Er is een zeer ruime keuze in merken en modellen op de mobiele-
telefoonmarkt. Ze kiezen voor het model van Apple: de iPhone 11+.
171p
Van welke marktvorm is sprake op de markt van mobiele telefoons?
A van monopolie
B van monopolistische concurrentie
C van oligopolie
D van volkomen concurrentie
Ze vragen zich af of ze zo’n dure smartphone kunnen betalen. Karsten
weet raad: zet eerst je maandelijkse inkomen eens op een rij.
gemiddelde maandelijkse inkomen van laag naar hoog Fred € 150 Tim € 225 Mohammed € 450 Karsten € 675 totaal € 1.500
Karsten: “Er zijn dus flinke verschillen. Die ongelijke verdeling van
inkomen kun je laten zien in een Lorenzcurve.”
figuur bij de opgave
Eerst tekenen ze een diagonaal.
181p
Wat geeft deze diagonaal aan?
A Alle groepsleden hebben evenveel inkomen.
B Alle groepsleden verdienen precies de helft van het totale inkomen.
C De groepsleden verdienen allemaal een verschillend inkomen.
D De groepsleden verdienen allemaal het totale groepsinkomen.
Daarna tekenen ze de Lorenzcurve.
figuur bij de opgave
191p
Hoeveel procent van het totale inkomen wordt maandelijks ontvangen
door het groepslid met het hoogste inkomen?
A 10%
B 25%
C 45%
D 55%
Mohammed twijfelt over wat hij het best kan kopen:
− een toestel met een tweejarig abonnement voor de totale pakketprijs
van € 56 per maand óf
− een los toestel met een los sim-only-abonnement voor twee jaar.
Gebruik informatiebron 4.
202p
Bereken hoeveel het sim-only-abonnement per maand maximaal mag
kosten, zodat hij per maand evenveel betaalt als de totale pakketprijs voor
24 maanden. Schrijf je berekening op.
211p
Tim krijgt zijn nieuwe telefoon als kerstcadeau. Fred kan € 1.000 van zijn
broer lenen.
Fred heeft met zijn broer afgesproken dat hij twee jaar lang elke maand
€ 45 aan zijn broer terugbetaalt.
Bereken het bedrag van de kredietkosten van deze lening. Schrijf je
berekening op.

opgave 5Indonesië in ontwikkeling

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.
Indonesië is een
ontwikkelingsland in
Azië waarvan de
economie snel groeit.
Het nominale
nationaal inkomen per
inwoner is in de
periode 2009-2015
gestegen met 48%.
figuur bij de opgave
Het reële nationaal inkomen per inwoner is echter in dezelfde periode
gestegen met minder dan 48%.
Gebruik informatiebron 5.
221p
Leg uit waardoor het reële nationaal inkomen per inwoner in deze periode
met minder dan 48% is gestegen.
De regering van Indonesië wil dat het armste deel van de bevolking
profiteert van de economische groei.
Gebruik informatiebron 6.
231p
Heeft het armste deel van de bevolking in 2015 geprofiteerd van de
economische groei? Licht je antwoord toe.
241p
Door stijging van het nationaal inkomen hoopt Indonesië dat het nationaal
inkomen op langere termijn nog verder kan stijgen.
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 stijging van het nationaal inkomen
2 stijging van de afzet bij bedrijven
3 stijging van de bestedingen
4 stijging van de werkgelegenheid
5 stijging van het nationaal inkomen
In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
251p
De Indonesische overheid wil de komende jaren blijven investeren in de
infrastructuur. Tegelijkertijd wil zij de Indonesische staatsschuld niet laten
stijgen, want dat kan leiden tot lagere economische groei.
Hieronder staan vijf verschijnselen:
1 stijgende overheidsinvesteringen
2 stijgende belastinginkomsten van de Indonesische overheid
3 minder bestedingen door de inwoners van Indonesië
4 lagere productie in Indonesië
5 lagere economische groei
In welke regel staan deze verschijnselen zo dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
261p
De Nederlandse overheid stopt in 2020 met ontwikkelingshulp aan
Indonesië. De Nederlandse overheid en de Europese Unie (EU) kunnen
Indonesië ook met een beleid van invoerrechten op Indonesische
producten economisch ondersteunen.
Leg uit dat een beleid van invoerrechten vanuit de EU de economische
positie van Indonesië in de wereld kan verbeteren.

opgave 6Texels werk

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 7 en 8 in de bijlage.
Texel is het grootste Nederlandse Waddeneiland. Voor de eilandbewoners
is toerisme een belangrijke bron van inkomsten. Het eiland trekt jaarlijks
meer dan een miljoen toeristen, van wie 20% verblijft in een hotel.
271p
Tot welke productiesector behoren hotels?
A tot de primaire sector
B tot de secundaire sector
C tot de tertiaire sector
D tot de quartaire sector
281p
Op Texel behoren 7.500 personen tot de actieve beroepsbevolking. Van
deze beroepsbevolking werkt 75% in de toeristische sector. Vier van de
tien werknemers in de toeristische sector werkt in deeltijd.
Bereken het aantal eilandbewoners in de toeristische sector, dat
werkzaam is in deeltijd. Schrijf je berekening op.
Bart werkt bij een schapenboerderij. Schapenhouderij is de tweede grote
bron van inkomsten op Texel. De verkoop van schapenkaas,
schapenvachten en andere schaap-gerelateerde producten zorgt voor
inkomsten uit de schapenhouderij. De schapenboerderij waar Bart werkt,
heeft maatregelen genomen om de arbeidsproductiviteit te verhogen.
291p
Bart verwacht dat hij door de verhoging van de arbeidsproductiviteit
werkloos wordt.
Leg uit dat een hogere arbeidsproductiviteit kan leiden tot Barts
werkloosheid.
301p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Er is sprake van werkloosheid als de vraag naar arbeid …(1)… (groter /
kleiner) is dan het aanbod van arbeid. Werkloosheid die ontstaat ten
gevolge van een wijziging van de manier van produceren, noemen we
…(2)… (conjuncturele / structurele) werkloosheid.
Bart wordt inderdaad ontslagen en gaat op zoek naar een nieuwe baan.
Hij denkt dat zijn kans op werk groter is als hij op Texel blijft. In de
Texelsche Courant vindt hij een grafiek waarin de werkloosheid op Texel
met die in heel Nederland wordt vergeleken.
Gebruik informatiebron 7.
312p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste getallen in. Kies uit de getallen die tussen haakjes
staan.
De procentuele werkloosheid is op 1 januari 2015 op Texel afgerond
…(1)… (2,2% / 31,9% / 46,8%) lager dan in heel Nederland. De grootste
procentuele daling van de werkloosheid op Texel, ten opzichte van het
jaar daarvoor, vindt plaats in het jaar …(2)… (2005 / 2006 / 2014).
Gebruik informatiebron 8.
321p
Mirthe, vriendin van Bart, stelt hem voor om in 2016 samen een winkel te
beginnen. Ze zoeken eerst een geschikt huurpand. Een makelaar laat hun
een grafiek zien. Uit de grafiek concludeert Mirthe dat het relatief
goedkoop zal zijn om een winkelpand te huren.
Noem een argument dat deze conclusie van Mirthe kan ondersteunen.

opgave 7Rijker of armer na Prinsjesdag?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 9 en 10 in de bijlage.
Gé en Arie Temmes praten, op de dag na Prinsjesdag 2016, over de
plannen van de regering. Gé en Arie ontvangen beiden een AOW-
uitkering.
332p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De AOW-uitkering is een …(1)… (particuliere / sociale) verzekering en
behoort tot de …(2)… (volksverzekeringen / werknemersverzekeringen).
De AOW wordt betaald uit …(3)… (belastingen / sociale premies).
De regeringsplannen hebben gevolgen voor diverse groepen in de
samenleving. Gé en Arie zijn vooral geïnteresseerd naar de gevolgen voor
hun koopkracht.
341p
Welk verschijnsel of welke verschijnselen bepalen de ontwikkeling van de
koopkracht?
A verandering inkomen
B verandering inkomen en verandering van de prijzen
C verandering prijzen
D verandering prijzen en wisselkoersen
Het bedrag van een AOW-uitkering stijgt in 2017, terwijl de verwachte
inflatie voor 2017 uitkomt op 0,6%. Daardoor verandert in 2017 de
koopkracht van een AOW-uitkering.
Gebruik informatiebron 9.
352p
Bereken in één decimaal de procentuele verandering van de koopkracht
van een AOW-uitkering in 2017. Gebruik indexcijfers en schrijf je
berekening op.
Arie wordt niet vrolijk van de regeringsplannen: “En dan krijg ik vanaf
2017 ook nog te maken met progressieve vermogensrendementsheffing
(VRH) in box 3.”
Gebruik informatiebron 10.
361p
Leg uit dat er vanaf 2017 sprake is van een progressief tarief in box 3.
371p
Gé zegt tegen Arie: “Ik vind het goed dat de vermogens in Nederland
meer genivelleerd worden. Belasting betalen over je vermogen naar
draagkracht, prima.”
Leg het beginsel ‘belasting betalen over je vermogen naar
draagkracht’ uit.

opgave 8De carwash

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 11 in de bijlage.
De school van Eric en Danah houdt een kerstactie waarvan de opbrengst
naar Serious Request gaat. Eric heeft een leuk idee: de auto’s van het
personeel van de school wassen voor een mooi bedrag.
Economiedocente Eva zegt: “Dan combineer ik de carwash met een les
over vraag, aanbod en het ontstaan van de evenwichtsprijs.”
381p
Eva zegt: “Zoals jullie weten, wordt de prijs van een product bepaald door
vraag en aanbod.
In welke situatie ontstaat er op een markt de hoogste prijs?”
A als er veel vraag en veel aanbod is
B als er veel vraag en weinig aanbod is
C als er weinig vraag en veel aanbod is
D als er weinig vraag en weinig aanbod is
Eva heeft aan alle personeelsleden van de school gevraagd hoeveel ze
maximaal bereid zijn te betalen voor een wasbeurt. Vervolgens zegt Eva:
“Alle dertig leerlingen van onze klas moeten aangeven wat het minimale
bedrag is waarvoor ze bereid zijn om een auto te wassen.”
De resultaten staan in informatiebron 11.
Eric vindt dat € 5 het minimumbedrag is voor een wasbeurt. Danah geeft
aan dat de prijs ten minste € 4,50 moet zijn.
Gebruik informatiebron 11.
392p
“Mijn prijs is 10% lager dan bij Eric, de vraag is daardoor hoger”, zegt
Danah.
Bereken de procentuele stijging van de gevraagde hoeveelheid
wasbeurten bij de prijs van Danah, ten opzichte van de gevraagde
hoeveelheid bij de prijs die genoemd is door Eric. Schrijf je berekening
op.
De klas spreekt af de evenwichtsprijs te kiezen.
Gebruik informatiebron 11.
401p
Bereken de totale opbrengst van het autowassen bij de evenwichtsprijs.
Schrijf je berekening op.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik informatiebron 11.
411p
Bij de evenwichtsprijs heeft een deel van het personeel een financieel
voordeel, maar ook de klas heeft een financieel voordeel.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De personeelsleden met prijsvoordeel zijn degenen die bereid waren
…(1)… (meer / minder) te betalen dan de evenwichtsprijs. De klas heeft
een prijsvoordeel, omdat zij ook bereid was voor een …(2)… (hogere /
lagere) prijs dan de evenwichtsprijs de auto te wassen.
Gebruik informatiebron 11.
421p
Eva zegt: “Ik vraag ook de andere TL-klas om mee te doen. De grafiek zal
dan veranderen.”
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De aangeboden hoeveelheid wasbeurten …(1)… (daalt / stijgt). Daardoor
verschuift de aanbodlijn naar …(2)… (links / rechts) en zal de
evenwichtsprijs …(3)… (dalen / stijgen).
Gebruik informatiebron 11.
432p
De volgende les komt Eva binnen en zegt: “De andere klas doet niet met
ons mee, maar er is wel iets anders: de directeur van onze school heeft
zich ermee bemoeid. Gezien de kosten van water en wasmiddelen, wil hij
een minimumprijs instellen van € 4,50 per wasbeurt.”
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste getallen of woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste getallen of woorden in. Kies uit de getallen of
woorden die tussen haakjes staan.
Bij een minimumprijs van € 4,50 is de vraag naar wasbeurten …(1)…
(12 / 20 / 28) en het aanbod van wasbeurten …(2)… (12 / 20 / 28). Dat
betekent dat een deel van de klas …(3)… (geen auto’s hoeft te wassen /
meerdere auto’s moet wassen).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.