bronnen

Eindexamen biologie vmbo gl/tl 2004, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

opgave 1HARINGKAKEN

Haringkaken is een manier om haring langer houdbaar te maken.
Bij het haringkaken wordt een aantal organen uit de vis verwijderd: de kieuwen,
het hart, een deel van de darmen, de lever en de galblaas. Daarna wordt de
haring gezouten.
11p
Door haringkaken worden de bacteriën niet gedood.
Door welke manier van conserveren worden wel alle bacteriën gedood?
A door invriezen
B door pasteuriseren
C door steriliseren
21p
De alvleesklier wordt bij het haringkaken niet verwijderd.
Stoffen uit de alvleesklier breken onder andere eiwitten af, waardoor de vis malser wordt.
De alvleesklier maakt enzymen en hormonen.
Breken enzymen uit de alvleesklier eiwitten af? En breken hormonen uit de alvleesklier
eiwitten af?
A alleen enzymen breken eiwitten af
B alleen hormonen breken eiwitten af
C zowel enzymen als hormonen breken eiwitten af

opgave 2NIEREN EN NADORST

32p
De afbeelding geeft onder andere een nier weer.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de urineleider aan? En welke letter geeft het nierbekken aan?
Schrijf het zo op je antwoordblad:
urineleider: letter..............
nierbekken: letter..............
41p
In de afbeelding is schematisch de romp van een man weergegeven.
Vier gebieden in de romp zijn met letters aangegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het gebied in de romp aan waarin de nieren zich bevinden?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
51p
De hoeveelheid water die de nieren uitscheiden, wordt geregeld door een hormoon.
Als er veel van dit hormoon in het bloed aanwezig is, wordt er weinig water uitgescheiden
(zie het onderstaande schema).
concentratie hoeveelheid hormoon dorstgevoel wateruitscheiding in bloed hoog weinig nee laag veel ja
Alcohol heeft invloed op de productie van dit hormoon.
Na het drinken van veel alcohol is er vaak een tekort aan water in het lichaam.
Dit wordt ook wel nadorst genoemd.
Neemt door alcohol de productie van dit hormoon toe of af? Leg je antwoord uit.

opgave 3REIZIGERSPROBLEMEN

Trombose is het afsluiten van bloedvaten door bloedstolsels. Tijdens lange vlieg- en busreizen is door het langdurig zitten de doorstroming van het bloed, vooral in de benen, minder goed. Hierdoor wordt de kans op het ontstaan van trombose groter. Dit wordt reizigerstrombose genoemd.
Welke bloeddeeltjes spelen een rol bij de vorming van bloedstolsels? A de bloedplaatjes B de rode bloedcellen C de witte bloedcellen
In de afbeelding is een reiziger weergegeven en een deel van zijn been. In het been zijn enkele bloedvaten getekend. Het bloed in deze bloedvaten stroomt van de voet naar het bovenbeen. → Is bloedvat P een ader of een slagader? Leg je antwoord uit.
Gezonde mensen wordt afgeraden om tijdens zo’n lange reis medicijnen tegen trombose te gebruiken. Eenvoudige tips om de kans op trombose in het vliegtuig of de bus te verkleinen zijn: gemakkelijke, ruim zittende kleding dragen en de schoenen uittrekken. → Noem nog een andere manier om de kans op…

Gezonde mensen wordt afgeraden om tijdens zo’n lange reis medicijnen tegen trombose te gebruiken. Eenvoudige tips om de kans op trombose in het vliegtuig of de bus te verkleinen zijn: gemakkelijke, ruim zittende kleding dragen en de schoenen uittrekken. → Noem nog een andere manier om de kans op trombose tijdens zo’n reis te verkleinen.

opgave als beeld van het examen
Mariska is geslaagd voor haar eindexamen. Haar ouders bieden haar een vakantie in Spanje aan. In de krant leest ze twee advertenties waarin zo'n reis aangeprezen wordt. advertentie 1: advertentie 2: Speciale aanbieding: Rechtstreekse vliegreis naar het zonnige strand van de Costa del Sol. in 20 uur…

Mariska is geslaagd voor haar eindexamen. Haar ouders bieden haar een vakantie in Spanje aan. In de krant leest ze twee advertenties waarin zo'n reis aangeprezen wordt. advertentie 1: advertentie 2: Speciale aanbieding: Rechtstreekse vliegreis naar het zonnige strand van de Costa del Sol. in 20 uur naar de Costa del Sol. Vertrek: 20 juni a.s. Prijs: € 185,- Vertrek: 18 juni a.s. Prijs: € 95,- → Tijdens welke van de twee aangeboden reizen is de kans op het ontstaan van trombose het grootst? Leg je antwoord uit.

opgave 4VITAMINE K

101p
Vitamine K komt onder andere voor in groene groente zoals spinazie.
Vitamine K wordt ook door bacteriën in de darm van de mens gemaakt.
Alleen bij uitzondering heeft een mens gebrek aan vitamine K.
Dat kan gebeuren wanneer iemand gedurende een periode antibiotica heeft geslikt.
Leg uit dat door de werking van antibiotica een gebrek aan vitamine K kan ontstaan.
112p
Bekijk de onderstaande afbeelding.
figuur bij de opgave
Welke tekening stelt bacteriën voor? Welke tekening cellen van een spinazieplant? En
welke tekening cellen van een mens?
Vul je antwoord in op de uitwerkbijlage.

opgave 5SPIEREN

121p
In de afbeelding is schematisch een dwars doorgesneden spier getekend.
De buitenste laag van de spier (P) bestaat uit bindweefsel.
figuur bij de opgave
Hoe heet P?
A spierbundel
B spierschede
C spiervezel
D pees
In de afbeelding is onder andere een aantal spieren aan de achterzijde van het lichaam weergegeven.
131p
Welke beweging ontstaat als spier P zich verder samentrekt?
A de arm wordt gebogen
B de arm wordt gestrekt
C de vingers worden gebogen
D de vingers worden gestrekt
141p
In de afbeelding is ook de achillespees weergegeven.
Wat is de functie van pezen?

opgave 6VISKWEEK EN SCHOON WATER

151p
Viskwekers hebben een groot probleem met het water waarin zij vissen kweken.
Dit water wordt vervuild door vissenpoep. Als gevolg van die vervuiling komen er in die
vijvers veel voedingszouten voor, waardoor algen zich sterk gaan vermeerderen.
Leg uit waardoor in een vijver met veel vissenpoep veel voedingszouten gevormd
worden.
162puitwerkbijlage
In de visvijvers komen behalve vissen en algen ook bacteriën voor.
Op de uitwerkbijlage staat een schema.
Geef met kruisjes in het schema aan welke organismen zuurstof verbruiken.
Geef ook aan welke organismen zuurstof produceren.

opgave 7DE MONDHOLTE

In de afbeelding is een deel van het hoofd afgebeeld, met onder andere de mondholte.
171p
Geef de naam van P in de afbeelding.
181p
Is de tong een weefsel of een orgaan? Leg je antwoord uit.

opgave 8BACTERIËN

191p
Een groep bacteriën die door celdeling uit één bacterie is ontstaan, noemt men een
bacteriekolonie.
Als de omstandigheden gunstig zijn, kunnen bacteriën zich zeer snel delen.
Bij een bepaalde bacteriesoort kan er elke vijf minuten een celdeling plaats vinden.
Eén zo’n bacterie deelt zich, zodat er na vijf minuten twee bacteriën zijn.
Op deze manier ontstaat uit die ene bacterie een kolonie.
Uit hoeveel bacteriën kan deze kolonie dan maximaal bestaan na 30 minuten?
In een experiment wordt de invloed van de temperatuur op de groei van een bacteriekolonie onderzocht. De resultaten zijn weergegeven in het diagram. ? -20 -10 0 10 20 30 40 50 60 temperatuur (˚C)
201p
In het diagram is de Y-as niet benoemd.
Wat moet er op de plaats van het vraagteken bij de Y-as staan?
211p
Leg met behulp van het diagram uit, waardoor voedsel in de diepvries geconserveerd
kan worden.

opgave 9SAMENSTELLING VAN VOEDINGSMIDDELEN

De onderstaande tabel is een deel uit een voedingsmiddelentabel.
De hoeveelheden zijn in grammen uitgedrukt en geanalyseerd per 100 gram eetbaar
gedeelte.
voedingsmiddel eiwitten vetten koolhydraten water overige aardappels 2,0 0,1 19,0 77,0 1,9 appels 0,0 0,0 10,0 87,0 3,0 bruin brood 7,9 2,5 43,0 40,0 6,6 bruine bonen 20,0 1,5 43,0 12,0 23,5 doperwten 5,0 0,3 10,0 82,0 2,7 kaas 25,0 29,0 1,0 41,0 4,0 margarine 0,5 83,0 0,4 15,0 1,1 volle melk 3,3 3,

voedingsmiddel eiwitten vetten koolhydraten water overige aardappels 2,0 0,1 19,0 77,0 1,9 appels 0,0 0,0 10,0 87,0 3,0 bruin brood 7,9 2,5 43,0 40,0 6,6 bruine bonen 20,0 1,5 43,0 12,0 23,5 doperwten 5,0 0,3 10,0 82,0 2,7 kaas 25,0 29,0 1,0 41,0 4,0 margarine 0,5 83,0 0,4 15,0 1,1 volle melk 3,3 3,2 4,6 88,0 0,9 patat 3,0 12,0 30,0 50,0 5,0 peen 1,0 0,2 6,0 90,0 2,8 pinda's 27,0 49,0 13,0 3,0 8,0 roomboter 0,5 83,0 0,4 15,0 1,1 rundvlees 20,0 12,9 0,0 67,0 0,1 rijst 7,0 0,5 78,0 13,0 1,5 sla 2,0 0,2 2,0 94,0 1,8 sla-olie 0,0 99,9 0,0 0,0 0,1 selderij 1,0 0,0 2,0 92,0 5,0 tomaten 1,0 0,2 3,0 95,0 0,8 vis (mager) 18,0 0,5 0,0 79,0 2,5 wit brood 8,0 2,5 46,0 40,0 3,5

221p
Een leerling krijgt de opdracht om met behulp van deze tabel de samenstelling van
verschillende voedingsmiddelen weer te geven in cirkeldiagrammen.
Eén zo'n cirkeldiagram is weergegeven in de afbeelding.
Legenda: koolhydraten water overige
Van welk voedingsmiddel uit de tabel geeft het cirkeldiagram de samenstelling weer?
A van appels
B van bruin brood
C van rundvlees

opgave 10HET BEKKEN

De vorm van het onderlichaam wordt voor een deel bepaald door het bekken (de bekkengordel). In de afbeelding is een deel van het skelet weergegeven.
232p
P en Q geven twee botten van het bekken aan.
Benoem de botten P en Q uit de afbeelding.
Schrijf het zo op je antwoordblad:
P =................
Q =................
241p
In bot P bevindt zich beenmerg.
Noem de belangrijkste functie van dit beenmerg.
251p
In de afbeelding is ook een gewrichtskom aangegeven.
Van wat voor type gewricht is dit de kom?
A van een kogelgewricht
B van een rolgewricht
C van een scharniergewricht
261p
Het bekken van een man is anders gebouwd dan dat van een vrouw.
figuur bij de opgave
De opening onderin het bekken is bij een vrouw groter dan bij een man.
Leg uit waarmee dit verschil te maken heeft.

opgave 11MEDICIJN UIT AARDAPPELS

271p
In ontwikkelingslanden sterven veel jonge kinderen als gevolg van diarree.
Meestal wordt diarree veroorzaakt door het eten van voedsel dat besmet is met een
bacterie die de dikke darm aantast.
De kinderen overlijden dan vooral door uitdroging.
Als de dikke darm door een infectie niet goed functioneert, bevat de ontlasting veel
water. Leg uit waardoor dit komt.
281p
Om een infectie met een schadelijke darmbacterie te voorkomen, moet bij het bereiden
van voedsel een aantal maatregelen genomen worden.
Noem zo’n maatregel.
Onderzoekers hebben door genetische modificatie aardappels zo veranderd,
dat er een stof in zit die beschermt tegen de gevolgen van de schadelijke
darmbacterie.
Tijdens een experiment krijgt een groep muizen de genetisch gemodificeerde
aardappels te eten. Als de muizen daarna geïnfecteerd worden met de
darmbacterie, krijgen ze veel minder snel diarree.
291p
Bij het experiment wordt een tweede groep muizen gebruikt om een juiste conclusie te
kunnen trekken uit de resultaten.
Moeten de muizen uit deze tweede groep de genetisch gemodificeerde aardappels te
eten krijgen? En moeten ze geïnfecteerd worden met de darmbacterie?
A Ze moeten wel de aardappels te eten krijgen, maar niet geïnfecteerd worden met de
bacterie.
B Ze moeten niet de aardappels te eten krijgen, maar wel geïnfecteerd worden met de
bacterie.
C Ze moeten wel de aardappels te eten krijgen en ook geïnfecteerd worden met de
bacterie.

opgave 12EEN ETHOGRAM

Gitana en Bagdat onderzoeken hoeveel tijd een muis besteedt aan lopen,
slapen en eten. Ze zetten een muis in een grote glazen bak met een voerplek
en een slaapholletje. Ze bekijken het gedrag van de muis en maken een
ethogram. Daarvoor noteren ze elke twee minuten wat de muis doet.
Hieronder is het ethogram weergegeven.
ETHOGRAM
Onderzoekers: Gitana en Bagdat
Datum: 15 maart
Mannetje nr 1 (Kareltje)
    soort gedrag   tijd lopen slapen eten 14.00 – 14.02 x     14.02 – 14.04 x     14.04 – 14.06   x   14.06 – 14.08   x   14.08 – 14.10   x   14.10 – 14.12   x   14.12 – 14.14     x 14.14 – 14.16     x 14.16 – 14.18 x     14.18 – 14.20 x    
303puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staan een tabel en een lege cirkel weergegeven.
Vul in de tabel in hoeveel procent van de meetmomenten wordt besteed aan lopen,
aan slapen en aan eten. Zet daarna deze percentages uit in het cirkeldiagram.
311p
Om het onderzoek te verbeteren herhalen Gitana en Bagdat hun waarnemingen op drie
achtereenvolgende dagen.
Noem nog een andere verbetering van het onderzoek waardoor de resultaten
betrouwbaarder worden.

opgave 13SCHADELIJKE BOEREN EN WINDEN

In de maag van koeien leven veel soorten bacteriën die cellulose uit de
celwanden in plantaardig voedsel afbreken.
Bepaalde bacteriën produceren bij die afbraak het gas methaan.
Dit gas verlaat het verteringskanaal van de koe via de mond en de anus door
boeren en winden.
Methaan is als broeikasgas schadelijk voor het milieu.
In Australië is een experiment gestart waarbij koeien ingeënt worden tegen
schadelijke winden en boeren.
Bij het experiment worden gedode bacteriën bij koeien ingespoten.
Dit brengt een afweerreactie op gang, waardoor de methaanproducerende
bacteriën in de maag worden bestreden.
Men hoopt zo de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.
321p
De maag van een koe bestaat uit verschillende delen. De overige delen van het
verteringskanaal hebben dezelfde namen als bij de mens.
In de tekst staat dat methaan het verteringskanaal van de koe verlaat via boeren en
winden.
Passeert dit gas dan de endeldarm? En passeert dit gas dan de slokdarm?
A wel de endeldarm, maar niet de slokdarm
B niet de endeldarm, maar wel de slokdarm
C zowel de endeldarm als de slokdarm
331p
Door de koeien in te enten wordt een afweerreactie op gang gebracht, waardoor bacteriën
in de maag worden bestreden door antistoffen.
Welke bloeddeeltjes produceren deze antistoffen?
A de bloedplaatjes
B de rode bloedcellen
C de witte bloedcellen

opgave 14KOEKOEKEN

Koekoeken zijn vogels die hun eieren leggen in nesten van andere soorten vogels. Zo gauw er enkele eitjes van de andere vogels in zo'n nest liggen, legt de koekoek er één bij. Als de jonge koekoek uit het ei gekomen…

Koekoeken zijn vogels die hun eieren leggen in nesten van andere soorten vogels. Zo gauw er enkele eitjes van de andere vogels in zo'n nest liggen, legt de koekoek er één bij. Als de jonge koekoek uit het ei gekomen is, duwt hij de andere eieren en jongen het nest uit. Wanneer een gastouder komt aanvliegen met insecten, doet het koekoeksjong zijn snavel wijd open. Bij het zien van de fel rood gekleurde binnenkant van de bek voert hij de jonge koekoek met de insecten.

341p
Wat is de inwendige prikkel voor het koekoeksjong om zijn snavel wijd open te doen?
351p
Wat is de sleutelprikkel voor de gastouders om het koekoeksjong te voeren?
Een koekoeksjong is veel groter dan een jong van de gastouders.
Het wordt na ongeveer 10 dagen zelfs groter dan een volwassen gastouder.
De gastouders voeren het ene koekoeksjong evenveel insecten als ze anders
aan een heel nest met hun eigen jongen zouden voeren.
361p
Onderzoekers doen een experiment om na te gaan of er nog andere prikkels zijn om
zoveel voedsel voor één jong aan te voeren.
In tien nesten (nr. 1 t/m 10) van gastouders zetten ze een jong van een merel dat net zo
groot is als een koekoeksjong.
Bij vijf van die nesten (nr. 6 t/m 10) plaatsen ze bovendien een luidspreker waaruit het
gepiep van een koekoeksjong klinkt.
De jonge merels in de nesten 6 t/m 10 worden daarna door hun gastouders met veel meer
insecten gevoerd dan die in de nesten 1 t/m 5.
Schrijf op welke conclusie je kunt trekken uit de resultaten van dit experiment.

opgave 15ZWANGERSCHAPSTEST

In een brochure staat het volgende:
Deze zwangerschapstest is een eenvoudig middel, waarmee je snel een
betrouwbaar resultaat krijgt. De test kan gebruikt worden vanaf het moment dat
de menstruatie zou moeten beginnen.
Na een bevruchting deelt de bevruchte eicel zich. Bij een normale
zwangerschap maken deze cellen een bepaald hormoon: hCG. De hoeveelheid
hCG loopt snel op en het hormoon komt ook in de urine van de vrouw terecht.
hCG hoeveelheid gevoelig in urine gebied van de test ongevoelig gebied van de test 7 14 tijd in dagen bevruchting
De teststof van de zwangerschapstest bevat onder andere hCG-antistoffen.
Als deze antistoffen in aanraking komen met hCG uit urine, ontstaat een
kleurverandering. Als er geen zwangerschap is, is er geen kleurverandering.
Hoe werkt de test? 1. Controleer de houdbaarheidsdatum en open de verpakking. 2/3. Breng de urine aan op de teststrip en wacht enkele minuten. 4. Controleer de uitslag van de test. Ziet u een streepje in het…

Hoe werkt de test? 1. Controleer de houdbaarheidsdatum en open de verpakking. 2/3. Breng de urine aan op de teststrip en wacht enkele minuten. 4. Controleer de uitslag van de test. Ziet u een streepje in het afleesvenster dan bent u zwanger. Zo niet, dan bent u niet zwanger.

371p
Wordt bij de zwangerschapstest hCG uit de urine gebruikt als antigen? En wordt hCG uit
de urine gebruikt als antistof?
A alleen als antigen
B alleen als antistof
C zowel als antigen en als antistof
381p
Bij het uitvoeren van een zwangerschapstest vindt altijd tegelijk een controle-bepaling op
de teststrip plaats.
Wat is hiervoor de reden?
A Zo wordt de werking van de antistoffen en het antigen getest.
B Zo wordt de werking van de antistoffen getest.
C Zo wordt de werking van het antigen getest.
391p
In de afbeelding is schematisch de teststrip van een zwangerschapstest weergegeven.
figuur bij de opgave
Welk deel geeft de controle van de test weer?
A deel P
B deel Q
C deel R
401p
De zwangerschapstest kan gebruikt worden vanaf het moment dat de menstruatie zou
moeten beginnen.
Waardoor is de test vóór dat moment minder betrouwbaar?
A Er is te weinig hCG aanwezig.
B Er is te weinig hCG-antistof aanwezig.
C Er is te weinig urine aanwezig.

opgave 16XENOTRANSPLANTATIE

Bij xenotransplantatie worden organen, weefsels of cellen van een dier naar
een mens getransplanteerd. Er bestaat in Nederland een groot tekort aan
menselijke donororganen. Men onderzoekt daarom de mogelijkheden van
xenotransplantatie.
Na transplantatie komt er een reactie op gang, die tot gevolg heeft dat het
lichaamsvreemde orgaan wordt afgestoten.
Bij xenotransplantatie is de afstoting sterker dan bij transplantatie van mens
naar mens.
411p
Leg uit waardoor de afstoting bij xenotransplantatie sterker is dan bij transplantatie
van mens naar mens.
421p
Na een transplantatie moet iemand de rest van zijn leven medicijnen gebruiken die
afstoting van het lichaamsvreemde orgaan onderdrukken.
Naast het gevaar voor afstoting bestaat er bij xenotransplantatie nog de kans dat
ziekteverwekkers uit het dier met het getransplanteerde orgaan mee in het lichaam van
de patiënt worden overgebracht.
Als gevolg van de medicijnen die na transplantatie gebruikt worden, zullen dergelijke
ziekteverwekkers zich snel kunnen vermeerderen.
Leg uit waardoor ziekteverwekkers zich snel kunnen vermeerderen in het lichaam van
een patiënt die medicijnen tegen afstoting gebruikt.

opgave 17BIOTECHNOLOGIE

Bekijk eerst het boekje met informatie over biotechnologie. Je kunt de informatie
gebruiken bij het beantwoorden van de vragen 43 tot en met 53.
431p
Gist maakt deeg luchtig vóór het bakken, doordat de gistcellen een gas produceren (zie
informatie 1).
Welk gas produceren de gistcellen?
A koolstofdioxide
B stikstof
C zuurstof
441p
In de afbeelding van informatie 2 staat een techniek weergegeven om genen vanuit een
bacterie over te brengen in een plantencel.
Enkele delen in en om een plantencel zijn:
1 celmembraan
2 celwand
3 cytoplasma
In welke volgorde passeren de genen uit de bacterie deze delen van de plantencel, als
gebruikt wordt gemaakt van die techniek?
A 1 – 2 – 3
B 1 – 3 – 2
C 2 – 1 – 3
D 2 – 3 – 1
451p
In de informatie staat, dat door genetische modificatie aardappels zijn gemaakt die veel
amylopectine bevatten.
Tot welke groep stoffen behoort amylopectine?
A tot de eiwitten
B tot de koolhydraten
C tot de mineralen
D tot de vetten
461p
In informatie 3 worden verschillende gewassen genoemd.
Welke twee gewassen zijn genetisch gemodificeerd om ze beter te beschermen?
A aardappel en koolzaad
B aardappel en maïs
C koolzaad en maïs
471p
In informatie 4 staat dat biotechnologie ook gebruikt wordt bij de productie van medicijnen
voor hemofiliepatiënten. Voor deze mensen kan een verwonding levensgevaarlijk zijn, als
ze die medicijnen niet gebruiken.
Leg uit waardoor een verwonding voor hemofiliepatiënten levensgevaarlijk kan zijn.
481p
In informatie 4 staat dat onderzoekers proberen vruchten te maken die speciale eiwitten
produceren. Door mensen zulke vruchten te laten eten, wil men infectieziekten
voorkomen.
Is het gebruik van zulke vruchten actieve of passieve immunisatie? Leg je antwoord
uit.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
493puitwerkbijlage
Bij het gebruik van micro-organismen voor de productie van voedingsmiddelen zijn er drie
mogelijkheden:
1 micro-organismen blijven levend in het voedingsmiddel aanwezig
2 alle micro-organismen worden tijdens het productieproces gedood
3 niet de micro-organismen zelf, maar alleen de stoffen die ze maken worden gebruikt
bij het productieproces
Noem bij elke mogelijkheid een voedingsmiddel uit informatie 1 of 5 waarvoor dat
geldt.
Schrijf je antwoord in de tabel op de uitwerkbijlage.
502p
In informatie 6 staan gegevens over aantallen gebruikte proefdieren in Nederland.
Hoeveel procent van de dierproeven in 1999 werd uitgevoerd met genetisch
gemodificeerde dieren?
Leg je antwoord met een berekening uit.
511puitwerkbijlage
Naar aanleiding van de gegevens in het diagram van informatie 6 worden twee uitspraken
gedaan.
Deze twee uitspraken staan op de uitwerkbijlage.
Geef bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.
521puitwerkbijlage
In informatie 7 wordt gesproken over argumenten van voorstanders en tegenstanders.
Op de uitwerkbijlage staan twee meningen.
Geef bij elke mening met een kruisje aan of deze van een voorstander of van een
tegenstander van biotechnologie is.
531p
In informatie 8 staan de resultaten van een enquête over genetische modificatie.
Hoeveel procent van de ondervraagde mensen is tegen genetische modificatie van
dieren?
ga naar de volgende pagina einde