bij dit examen
Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer
dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling
meegeteld.
opgave 1Boer-en-bedrijf

Op afbeelding 1 zie je Het Boerenerf, een zeventiende-eeuws schilderij van de Nederlandse schilder Paulus Potter, waarin hij het harmonieuze boerenleven heeft verbeeld. Potter maakte het schilderij in opdracht van prinses Amalia van Solms, een lid van de koninklijke familie. Het harmonieuze boerenleven was destijds een zeer geliefd thema in de schilderkunst.
12pBekijk afbeelding 1.
Op dit schilderij verbeeldt Potter een boerenbedrijf waar mensen in harmonie
met dieren leven.

Geef twee voorbeelden van de
harmonie tussen de mensen en de dieren.
21pBekijk afbeelding 1.
Ook is er harmonie tussen de dieren onderling.

Geef voor deze bewering één argument.
34pBekijk afbeelding 1.
De vormgeving draagt bij aan het harmonieuze karakter.

Noem twee aspecten van de
vormgeving die bijdragen aan het vredige
karakter en geef bij elk aspect een korte toelichting.
43pBekijk afbeelding 1.

Noem drie aspecten van de
vormgeving die bijdragen aan het
natuurgetrouwe karakter.
52pBekijk afbeelding 1 en figuur 1.

Leg uit waarom prinses Amalia het schilderij afkeurde. Betrek in je antwoord
het gedrag van de koe en het milieu waarin Amalia verkeerde.

Op figuur 2 in de bijlage zie je werk van de Nederlandse vormgeefster Christien Meindertsma uit 2008. Het is de voorkant van een dubbelzijdige kleurplaat. In dit werk verbeeldt zij een hedendaagse, grootschalige varkenshouderij.
64pBekijk figuur 2 in de bijlage.
De vormgeving heeft een zakelijk karakter.

Noem vier kenmerken die bijdragen aan het zakelijke karakter.
71pBekijk figuur 2 in de bijlage.
Voordat Meindertsma aan dit werk begon deed zij grondig onderzoek naar de
(aard van de) bedrijfsvoering van een varkenshouderij.

Leg aan de hand van figuur 2 uit wat zij van dit bedrijf onderzocht.
81pBekijk figuur 2 in de bijlage.

Ben jij van mening dat dit werk uitdaagt om in te kleuren of ben je van
mening dat dit werk dat helemaal niet doet?
Beargumenteer je antwoord.
92pBekijk figuur 2 in de bijlage.

Breng de keuze voor een kleurplaat in verband met de boodschap die uit het
oeuvre van Meindertsma spreekt en met het doel dat zij daarmee wil
bereiken.

De Belgische kunstenaar Wim Delvoye kocht in 2006/2007 bij een grootschalige varkenshouderij enkele varkens op. Op afbeelding 2 zie je deze varkens in een buitenverblijf bij een boerenwoning. Ze zijn door Delvoye - onder narcose - getatoeëerd. De tatoeages van de varkens verschillen.
101pBekijk afbeelding 2.
Delvoye gunt - zo zegt hij - varkens een beter leven dan in grootschalige
varkenshouderijen.

Noem één kenmerk waardoor de varkens op afbeelding 2 het bij hem beter
hebben dan in een grootschalige varkenshouderij.
111p
Noem één kenmerk waardoor deze varkens bij hem slechter af zijn dan in
een varkenshouderij.

Soms exposeert Delvoye zijn varkens op een tentoonstelling van beeldende kunst. Er zijn echter tentoonstellingsmakers die Delvoyes varkens weigeren te exposeren en er zijn dierenbeschermingsorganisaties die bezwaren hebben tegen het tentoonstellen van varkens.
123pNoem drie praktische of ethische bezwaren tegen het tentoonstellen van (deze)
dieren.
131pBekijk figuur 2 in de bijlage en afbeelding 1 en 2.
In het werk op afbeelding 1 is sprake van harmonie tussen mens en dier.
In het werk op figuur 2 in de bijlage is deze afwezig. Het werk op
afbeelding 2 lijkt een poging de harmonie tussen mens en dier te herstellen.

Noem één kenmerk waardoor de harmonie (tussen mens en dier) op figuur 2
lijkt te ontbreken.
141p
Leg uit hoe Delvoye in het werk op afbeelding 2 de harmonie tussen mens
en dier poogt te herstellen.
opgave 2(Af)gesneden

Op afbeelding 3 zie je De geslachte os van de Russische kunstenaar Chaim Soutine uit 1924. In dit schilderij verwerkte hij een nare jeugdherinnering: ooit zag hij een slager die een dier slachtte. Daarbij spoot het bloed in het rond. Soutine wilde het uit schreeuwen van ellende, maar de valse glimlach van de slager weerhield hem.
153pBekijk afbeelding 3.
Het schilderij heeft een dramatisch karakter.

Noem drie aspecten van de
voorstelling die bijdragen aan dit karakter.
161pBekijk afbeelding 3.
Het dramatische karakter van de voorstelling wordt versterkt door de aspecten
ordening en kleurgebruik.

Noem één kenmerk van de
ordening dat de dramatiek versterkt.
171pNoem één kenmerk van het kleurgebruik dat het dramatisch karakter
benadrukt.
184pVergelijk afbeelding 3 en 4.
Het schilderij op afbeelding 3 is weliswaar geïnspireerd op het schilderij op
afbeelding 4, maar in de vormgeving van beide schilderijen zijn er verschillen.

Noem vier aspecten van de
vormgeving waarin de schilderijen verschillen
en geef bij elk aspect een korte toelichting.
191pVergelijk afbeelding 3 en 4.

Ben je van mening dat het schilderij op afbeelding 4 een eerbetoon is aan
Rembrandt? Beargumenteer je antwoord.

Op afbeelding 5, 6 en 7 zie je Moeder en kind gescheiden uit 1993 van de Britse kunstenaar Damien Hirst. Voor dit werk werden een dode koe en haar eveneens dode kalf in de lengte doorgezaagd. In de grote bakken zie je de delen van de moeder en in de kleine bakken de delen van haar kalf.
203pBekijk afbeelding 5, 6 en 7.
De titel is Moeder en kind gescheiden.

Noem drie manieren waarop in dit werk naar de titel wordt verwezen.
212pBekijk afbeelding 5, 6 en 7.

Leg uit hoe dit kunstwerk uitdaagt tot discussie.
221pVergelijk afbeelding 3, 4, 5, 6 en 7.
Alle drie de werken hebben een voorstelling die schokkend is.

Welke van deze drie werken ervaar jij als het meest schokkend?
Beargumenteer je antwoord.
opgave 3Jagen en verzamelen

In 1915 ontwierp de Nederlandse architect Hendrik Berlage een buitenhuis voor een zeer vermogend Haags echtpaar, de heer en mevrouw Kröller-Müller. Het huis werd gebouwd in het natuurpark De Hoge Veluwe. Het echtpaar wilde een buiten waar hij zou kunnen jagen en zij voldoende ruimte zou hebben voor haar kunstverzameling. Op afbeelding 8 zie je een foto van het exterieur, op figuur 3 een tekening van het exterieur en op figuur 4 de plattegrond.
232pBekijk afbeelding 8 en figuur 3 en 4.
Het huis heeft een gesloten karakter.

Geef voor deze bewering twee argumenten.
241pBekijk afbeelding 8 en figuur 3 en 4.
Het huis heeft kenmerken die je ook aantreft bij kastelen.

Noem - naast het gesloten karakter - één kenmerk dat je ook aantreft bij
kastelen.
252pBekijk figuur 4.
De plattegrond van het huis verwijst naar een gewei van een hert.

Geef voor deze bewering twee argumenten.

Het huis kreeg de naam Jachthuis Sint Hubertus. Deze naam stamt uit een oude legende. Daarin zag de jager Hubertus, toen hij een hert wilde neerschieten, een lichtgevend kruis tussen de horens van het gewei. Ook hoorde hij een stem die zei het hert niet te doden en zich te bekeren tot het katholieke geloof. Op afbeelding 9 zie je een van de glas-in-loodramen waarin deze legende is verbeeld.
263pBekijk afbeelding 9.
Het raam verbeeldt het moment waarop Hubertus zich bekeert. Dat kun je zien
aan het kruis bovenin, maar ook aan de houding die Hubertus inneemt.

Noem drie kenmerken van zijn
houding die verwijzen naar zijn bekering.
271pBekijk afbeelding 9.
Ook de ordening van het glas-in-loodraam verwijst naar het moment waarop
Hubertus zich (tot het katholieke geloof) bekeert.

Leg uit hoe de
ordening naar dit moment verwijst.
281pBekijk afbeelding 10.
De voorstelling sluit aan bij het Jachthuis.

Geef voor deze bewering één argument.
294pVergelijk afbeelding 9 en 10.
Het glas-in-loodraam op afbeelding 9 vertoont een aantal verschillen met het
schilderij op afbeelding 10.

Noem twee aspecten van de
vormgeving waarin de kunstwerken verschillen
en geef bij elk aspect een korte toelichting.
opgave 4Red de ijsbeer

De Noordpool is een gebied met veel ijs; het vormt tevens het leefgebied van de ijsbeer. Door de opwarming van de aarde smelt dit ijs in hoog tempo. Gevolgen daarvan zijn dat het leefgebied van de ijsbeer verdwijnt en zijn voortbestaan in gevaar komt. Het Wereld Natuur Fonds (WWF / World Wildlife Fund) startte in 2008 een campagne om de ijsbeer en zijn natuurlijke leefomgeving te behouden. Op afbeelding 11 zie je het affiche dat voor deze campagne werd ontworpen.
302pBekijk afbeelding 11.
In dit affiche wordt verwezen naar een ijsbeer.

Noem twee manieren waarop deze verwijzing tot stand komt.
313pBekijk afbeelding 11.
Op het affiche zie je rechtsonder het logo van het WWF.
Dit logo heeft een aantal kenmerken die terugkomen in de rest van het affiche.

Noem drie kenmerken van het logo die in het affiche terugkomen.

Ook de Amerikaanse kunstenaar Byron King maakt zich sterk voor het behoud van de Noordpool en de ijsbeer. In 2008 maakte hij portretten van ijsberen, gebaseerd op silhouetten van directeuren van grote oliemaatschappijen. Op afbeelding 12 zie je zo’n portret, op afbeelding 13 zie je een foto van een ijsbeer.
322pBekijk afbeelding 12.
In het werk op afbeelding 12 komen kenmerken van een mens voor.

Noem twee van die kenmerken.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Byron King streeft ernaar dat oliemaatschappijen zich verantwoordelijk gaan voelen voor het lot van de ijsberen en af zullen zien van plannen om op de Noordpool naar olie te boren. Alleen als maatschappijen zich verantwoordelijk gaan voelen en hun plannen voor de Noordpool wijzigen, zouden de directeuren van deze bedrijven de ijsbeer (en de mensheid) recht in de ogen kunnen kijken.
332pBekijk afbeelding 12.

Ben je van mening dat King met dergelijke portretten zijn doel bereikt?
Beargumenteer je antwoord.
342pBekijk afbeelding 14 en 15.

Noem twee kenmerken van dit werk die verwijzen naar de gevaren voor de
Noordpool en de ijsbeer.
352pVergelijk de werken op afbeelding 12, 14 en 15.
Beide werken vragen aandacht voor de toekomst van de Noordpool en voor het
behoud van de ijsbeer: op afbeelding 12 gebeurt dat op een ingetogen manier
en in het werk op afbeelding 14 en 15 op een minder ingetogen manier.

Leg uit dat het werk op afbeelding 11 op een ingetogen manier aandacht
vraagt voor de Noordpool en de ijsbeer en dat het werk op afbeelding 14
en 15 dat op een minder ingetogen manier doet.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.