Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
Het volleybalteam van Janny en Samira gaat in juli een week naar Barcelona in Spanje voor een beachvolleybaltoernooi. Met welke natuurlijke elementen moeten de volleybalsters, in vergelijking met Nederland, rekening houden als ze gaan sporten op het strand in Barcelona? A gelijke zonkracht en gelijke uv-straling als in Nederland B hogere zonkracht en hogere uv-straling dan in Nederland C hogere zonkracht en lagere uv-straling dan in Nederland D lagere zonkracht en lagere uv-straling dan in Nederland bron 3 Weerkaart, luchtdruk Europa, 1 januari 2014 Legenda: koudefront warmtefront 1020 luchtdruk L lagedrukgebied H hogedrukgebied
Over weer en klimaat worden vier uitspraken gedaan. Uitspraak 1: In een hogedrukgebied daalt de lucht. Uitspraak 2: Wind verplaatst zich van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied. Uitspraak 3: Door de draaiing van de aarde heeft de wind op het noordelijk halfrond een afwijking naar rechts. Uitspraak 4: In een hogedrukgebied valt meer neerslag dan in een lagedrukgebied. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 en 2 zijn juist. B Alleen uitspraak 2 en 3 zijn juist. C Alleen uitspraak 1, 2 en 3 zijn juist. D Alle vier de uitspraken zijn juist.
De vier klimaatgrafieken in bron 7 zijn van de volgende steden in de Verenigde Staten, in alfabetische volgorde: Las Vegas, Miami, New York en San Francisco. De ligging van deze steden is weergegeven in bron 6. • Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de klimaatgrafieken over op het antwoordblad en zet er de bijbehorende stad achter.
bron 10 De gemiddelde ecologische voetafdruk* in hectare per inwoner voor verschillende gebieden in de wereld, 2010, Living Planet Report (op basis van cijfers uit 2007) Gebied Aantal hectare Gebied Aantal hectare Afrika 1,8 Brazilië 2,9 Azië (aan Stille Oceaan) 1,8 China 1,6 Europese Unie 4,7 India 0,8 Midden-Oosten en Centraal-Azië 2,2 Nederland 4,4 Noord-Amerika 7,9 Spanje … Zuid-Amerika en Cariben 2,6 Verenigde Arabische Emiraten 11,9 Verenigde Staten … wereld … *De ecologische voetafdruk wordt uitgedrukt in hectare. Iedere bewoner mag gemiddeld zo'n 1,8 hectare innemen.
In bron 10 is achter Spanje, Verenigde Staten en wereld de gemiddelde ecologische voetafdruk in hectare weggelaten. Achter welke letter staan de juiste gebieden onder de gemiddelde aantallen hectares ecologische voetafdruk per inwoner? 2,7 hectare 4,7 hectare 9,6 hectare A Spanje Verenigde Staten wereld B Spanje wereld Verenigde Staten C Verenigde Staten Spanje wereld D Verenigde Staten wereld Spanje E wereld Spanje Verenigde Staten F wereld Verenigde Staten Spanje
In de Verenigde Staten komen vaak extreme weersomstandigheden voor. Over welke extreme weersomstandigheden in de Verenigde Staten gaat bron 11? A over overstromingen B over orkanen C over tornado’s D over sneeuwstormen bron 12 Aantal tropische stormen in het Noord-Atlantische Oceaangebied, 1860 ̶ 2000 1860 1880 1900 1920 1940 1960 1980 2000
Twee leerlingen werken samen aan een praktische opdracht over tropische stormen. Ze doen ieder een uitspraak naar aanleiding van de grafiek uit bron 12. Paulien zegt: “Tussen 1860 en 2000 is het aantal tropische stormen per jaar toegenomen.” Isa zegt: “Als de klimaatverandering doorzet, dan zal de kans op meer tropische stormen toenemen.” • Neem de namen Paulien en Isa over op het antwoordblad en zet erachter of hun uitspraak juist of onjuist is. bron 13 Orkaan Katrina bedreigt de zuidkust van de Verenigde Staten
Eva, Irma en Marcel doen ieder een bewering over bron 14, 15 of 16. Eva beweert dat de gemiddelde maandafvoer bij Borgharen en Chooz verschilt maar dat bij beide plaatsen de hoogste afvoer in januari en februari is. Irma beweert dat smeltwater ervoor zorgt dat in een gemiddeld voorjaar bij Basel meer water wordt afgevoerd dan bij Lobith. Marcel beweert dat de Rijn onder andere vanwege het grotere stroomgebied meer water afvoert dan de Maas. • Neem de namen Eva, Irma en Marcel over op het antwoordblad en geef bij elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
In bron 17 staan de landstreken de Alblasserwaard en de Betuwe aangegeven. Achter welke letter staan de juiste gegevens over de Alblasserwaard en de Betuwe? de Alblasserwaard de Betuwe A − ligt boven NAP − ligt stroomopwaarts van de Betuwe − ligt onder NAP − ligt stroomafwaarts van de Alblasserwaard B − ligt boven NAP − ligt stroomafwaarts van de Betuwe − ligt onder NAP − ligt stroomopwaarts van de Alblasserwaard C − ligt onder NAP − ligt stroomopwaarts van de Betuwe − ligt boven NAP − ligt stroomafwaarts van de Alblasserwaard D − ligt onder NAP − ligt stroomafwaarts van de Betuwe − ligt boven NAP − ligt stroomopwaarts van de Alblasserwaard
Bekijk bron 18. Oost-Nederland heeft in een gemiddelde zomer last van een … P … . Dit leidt tot … Q … van natuurgebieden. Achter welke letter staan de juiste woorden ingevuld bij P en Q? P Q A hoge grondwaterstand vernatting B hoge stand van het oppervlaktewater verzuring C lage grondwaterstand verdroging D lage stand van het oppervlaktewater verzilting
In de legenda van bron 19 staan maatregelen om de rivier meer ruimte te geven. Daan, Emma en Bram doen ieder een bewering over ingrepen in het rivierengebied. Daan beweert dat het verlagen van de uiterwaarden niet meer ruimte biedt voor de rivier. Emma beweert dat de rivier meer ruimte krijgt doordat winterdijken verder van de rivier aangelegd worden. Bram beweert dat het verlagen van de kribben geen invloed heeft op de stroomsnelheid van de rivier. • Neem de namen Daan, Emma en Bram over op het antwoordblad en geef bij elke bewering aan of deze juist of onjuist is.
bron 20 Samenhang tussen de Rijnkanalisatie, Maaskanalisatie en de (Zuiderzee- en) Deltawerken kaart 1: gevolgen van de Rijnkanalisatie zonder de effecten van de Deltawerken kaart 2: waterverdeling na Rijnkanalisatie en uitvoering Deltawerken Zoet water stroomt naar zee Water afkomstig uit de Rijn Stuw of dam, voorzien van sluizen Water afkomstig uit de Maas Stromingsrichting van het water Water afkomstig uit Maas en Rijn De verschillen in breedte van de waterbanen geven de Opdringend (zout) zeewater verhouding weer tussen de hoeveelheden waterafvoer van Opgestuwd water door Rijnkanalisatie de verschillende rivieren.
Zie bron 20. De stuw bij Driel speelt een rol bij de waterverdeling tussen de Neder-Rijn en de IJssel. Deze stuw staat meestal open. Stel dat er vanuit Zwitserland chemisch afval in de Rijn komt, dan zal men de stuw bij Driel open laten staan. • Geef de reden waarom men de stuw bij Driel dan open laat staan.
Het Grote Kanaal in China en het Suezkanaal in Egypte zijn zeer belangrijke waterwegen. Welke bewering over deze waterwegen is juist? A Het Grote Kanaal is aangelegd voor de productie van drinkwater. B Het Grote Kanaal is bestemd voor internationaal scheepvaartverkeer. C Het Suezkanaal is aangelegd voor de productie van drinkwater. D Het Suezkanaal is voornamelijk bestemd voor internationaal scheepvaartverkeer.
bron 22 Watergebruik en beschikbare watervoorraden in landen in het Midden-Oosten Zes olie-exporterende landen in het Midden-Oosten 80% 181% 270% 951% 624% 1600% Irak Oman Bahrein Saudi- Qatar Verenigde Arabië Emiraten Legenda xx% percentage watergebruik van alle waterbronnen Zes landen in het Midden-Oosten die geen olie exporteren 55% 33% 127% 124% 151% Syrië Libanon Egypte Jemen Jordanië Palestina Legenda xx% percentage watergebruik van alle waterbronnen
Welke bewering over bron 22 is juist? A De beschikbare watervoorraden per persoon zijn in alle olie-exporterende landen groter dan die van de landen in het Midden-Oosten die geen olie exporteren. B Het percentage watergebruik in de olie-exporterende landen is bijna altijd hoger dan die in de landen in het Midden-Oosten die geen olie exporteren. C In de meeste landen in het Midden-Oosten is het totale watergebruik per persoon lager dan de beschikbare watervoorraden.
Tijdens de aardrijkskundeles krijgen Esra en Hero een discussie over bron 25. Ze zien dat er verschillen in levensverwachting zijn binnen Duitsland. Ze zien ook dat bij de kaarten niet is aangegeven welke kaart de levensverwachting van jongens en welke kaart de levensverwachting van meisjes weergeeft. Esra zegt: “Kaart 1 gaat over de levensverwachting van jongens in Duitsland.” Hero zegt: “De levensverwachting is in héél voormalig Oost-Duitsland lager dan in voormalig West-Duitsland.” Wat is juist? A Alleen de uitspraak van Esra is juist. B Alleen de uitspraak van Hero is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist. bron 26 Binnenkomst en vertrek van buitenlandse migranten in Duitsland, 2009 Binnenkomst 122.795 Polen 56.427 Roemenië 44.150 29.882 Verenigde Staten 39.615 29.544 Turkije 28.890 Bulgarije 30.441 24.926 Italië
Bron 28 laat een ruimtelijk model van de bevolkingsdichtheid in Duitsland zien. In het model zijn cijfers geplaatst bij steden die in dichtbevolkte delen van Duitsland liggen. Achter welke letter staan de juiste cijfers bij de steden? Düsseldorf, Essen Frankfurt, Stuttgart Leipzig, Dresden A 1 2 3 B 1 3 2 C 2 1 3 D 2 3 1 E 3 1 2 F 3 2 1
Bron 29 laat de bevolkingsontwikkeling van Duitsland tussen 1993 en 2004 zien. In deze grafiek zijn drie lijnen weergegeven: de natuurlijke bevolkingsgroei, de sociale bevolkingsgroei en de totale bevolkingsgroei. Achter welke letter staan de juiste lijnen bij de drie begrippen? natuurlijke bevolkingsgroei sociale bevolkingsgroei totale bevolkingsgroei A lijn 1 lijn 2 lijn 3 B lijn 1 lijn 3 lijn 2 C lijn 2 lijn 1 lijn 3 D lijn 2 lijn 3 lijn 1 E lijn 3 lijn 1 lijn 2 F lijn 3 lijn 2 lijn 1
Lees bron 31. • Geef een voordeel van herinrichting voor de leefbaarheid in dit gebied. bron 32 Bevolkingsontwikkeling per regio in China tussen 1990 ̶ 2010 x10.000 groeiaandeel in % 1990 2000 2010 1990 ̶ 2000 2000 ̶ 2010 China totaal 113.049 126.228 133.277 11,7 5,6 Oostkust 42.861 49.384 55.220 15,2 11,8 Noordoost 9.933 10.655 10.952 7,3 2,8 Oost-centraal 34.425 37.523 38.143 9,0 1,7 West-centraal 23.649 25.961 25.918 9,8 -0,2 Uiterst Westen 2.181 2.705 3.044 24,0 12,5
Tijdens de aardrijkskundeles wordt bron 32 besproken. Er worden drie beweringen gedaan over deze bron. Bewering 1: Alle regio’s in China hebben een positieve bevolkingsgroei tussen 1990 en 2000. Bewering 2: De Oostkust en West-centraal zijn zowel procentueel als in absolute aantallen de snelst groeiende regio’s tussen 1990 en 2010. Bewering 3: Tussen 1990 en 2010 is de Oostkust de enige regio die procentueel een groei laat zien. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de beweringen over op het antwoordblad en zet erachter of de bewering juist of onjuist is.
bron 34 Top twintig havens van de wereld, 2010, 2011 en 2012 Indeling op basis van bruto gewicht x 1 miljoen metrische tonnen. plaatsnaam land 2010 2011 2012 Ningbo en Zhoushan China 627,0 691,0 744,0 Shanghai China 653,0 727,6 736,0 Singapore Singapore 503,3 531,2 538,0 Tianjin China 408,0 451,0 476,0 Rotterdam Nederland 430,2 434,6 441,5 Guangzhou China 400,0 429,0 434,0 Qingdao China 350,1 375,1 402,0 Dalian China 300,8 338,0 373,0 Tangshan China 250,6 308,0 364,6 Yingkou China 225,0 261,0 301,1 Busan Zuid-Korea 241,1 269,9 298,7 Rizhao China 221,0 252,6 281,0 Qinhuangdao China 257,0 287,0 271,5 Hongkong China 267,8 277,4 269,3 Port Hedland Australië 177,5 197,7 260,1 Shenzhen China 221,0 223,0 228,1 Port Klang Maleisië 171,0 194,2 197,9 Los Angeles Verenigde Staten 204,8 203,9 193,1 Antwerpen België 178,2 187,2 184,1 Xiamen China 139,3 156,5 172,0
Naar aanleiding van bron 34 worden drie uitspraken gedaan. Uitspraak 1: De goederenoverslag van alle havens in China is tussen 2010 en 2012 gegroeid. Uitspraak 2: Chinese havens exporteren veel grondstoffen en goederen en importeren veel halffabricaten en eindproducten. Uitspraak 3: Meer dan de helft van de havens in de top twintig van havens van de wereld ligt in China. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet achter elke uitspraak of deze juist of onjuist is.
Bekijk de bronnen 37 en 39 en lees bron 38. Beide oeververbindingen worden voorzien van een tunnel. Kunstmatige eilanden vormen de verbinding tussen de brug en de tunnel. Op het kunstmatige eiland gaat de snelweg omlaag de tunnel in en ruim zes kilometer verder komt deze bij het volgende eiland weer naar boven. • Geef de reden waarom bij een gedeelte van de oeververbindingen gekozen is voor het aanleggen van een tunnel in plaats van een brug. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
B
A
C
B
E
C
D
C
D
B
A
D
A
E
B
