Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2009, tijdvak 1

Emel en Antal zitten vlak voor hun eindexamen. Nog even en dan gaan ze op vakantie. Maar waarheen? In de krant zien ze de tekst van bron 1 staan over de acht mooiste reizen. Ze willen het liefst naar een gebied waar ze een grote kans hebben op hoge temperaturen en veel zon. Welke van de bovenstaande reizen zouden ze dan moeten kiezen? A de reis nummers 1, 2 en 5 B de reis nummers 1, 4 en 7 C de reis nummers 2, 4 en 6 D de reis nummers 3, 5 en 7 E de reis nummers 3, 6 en 8 F de reis nummers 4, 6 en 8

Na het lezen van de tekst van bron 1 doen Annouk, Littal en Maud de volgende uitspraken. Annouk zegt: “Deze reizen horen tot de verre bestemmingen.” Littal zegt: “Deze reizen zijn voorbeelden van grootschalig toerisme.” Maud zegt: “Bij deze reizen zal er tijdens het verblijf in dat land meestal ook sprake zijn van ecotoerisme.” → Schrijf de namen Annouk, Littal en Maud op het antwoordblad en schrijf achter elke naam of deze uitspraken juist zijn of onjuist.

In bron 3 is de verdeling te zien van de buitenlandse vakanties van Nederlanders naar duur en land van bestemming. Hieronder volgen drie uitspraken naar aanleiding van bron 3: 1 In vergelijking met Frankrijk wordt Duitsland meer gekozen voor de korte vakanties dan voor de lange vakanties. 2 De vrij hoge score van Oostenrijk heeft te maken met de mogelijkheden voor een dubbelseizoen. 3 Hoe verder weg het land van Nederland vandaan ligt, hoe groter het percentage korte vakanties. → Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraken juist zijn of onjuist.

bron 4 Vakanties van de Nederlanders per periode en naar bestemming, 2005 - 2006 Okt. Nov. Dec. Jan. Febr. Maart April Mei Juni Juli Aug. Sept. Legenda: A B bron 5 Vakanties van de Nederlanders per periode en naar bestemming, 2005 - 2006 Okt. Nov. Dec. Jan. Febr. Maart April Mei Juni Juli Aug. Sept. Legenda: A B

Meneer Wevers bespreekt in de klas de bronnen 4 en 5 waarin lange en korte vakanties per periode en naar bestemming met elkaar vergeleken worden. Hij zegt: “Als je de beide bronnen met elkaar vergelijkt, dan blijken er grote verschillen te bestaan”. Aan de leerlingen stelt hij de volgende vraag: “Welke bron gaat over de korte vakanties?” Arzu zegt: “Bron 5.” Meneer Wevers zegt: “Dat is het goede antwoord.” → Geef met behulp van de bronnen een argument dat Arzu gebruikt kan hebben bij de beantwoording van de vraag.

Aantrekkelijke gebieden voor vakantiegangers in Nederland zijn onder andere de bosrijke provincies. Welke zijn de twee bosrijkste provincies van Nederland? A Flevoland en Friesland B Gelderland en Drenthe C Groningen en Utrecht D Noord-Brabant en Overijssel E Noord-Holland en Zuid-Holland F Zeeland en Limburg

Chantal en Manon zijn bezig met het voorbereiden van hun vakantie. Ze willen heel graag naar een stad aan een van de Spaanse Costa’s. Chantal wil het liefst naar de Costa Brava en Manon wil het liefst naar de Costa del Sol. Naar welke stad moeten ze gaan als ze naar de Costa Brava willen en naar welke stad als ze naar de Costa del Sol willen (zie bron 6)?   Costa Brava Costa del Sol A Girona Granada B Girona Torremolinos C Granada Sevilla D Sevilla Girona E Torremolinos Girona F Torremolinos Sevilla

bron 7 Verslag van Hans Avontuur over Gran Canaria Verslaggever Hans Avontuur heeft een aantal plaatsen bezocht op Gran Canaria. Hij deed zich voor als een agent van de Betonpolitie. Hij keek waar je als toerist wel of niet op vakantie zou moeten gaan. Hij deed er onderzoek op vier verschillende dagen op meerdere plaatsen. Hieronder staan het door hem gemaakte kaartje en zijn verslag. Gran Canaria

bron 8 Verslag van Hans Avontuur Dag 1 Playa del Inglés : de ooit moderne en vooruitstrevende hotels en shoppingcentra zijn nu het domein van bitterballen, ‘Bratwurst’ en goedkoop vermaak. Platgooien en opnieuw opbouwen! San Augustin : vergane glorie. Kan met de sloop meegenomen worden. Dag 2 Fataga: uitstekend alternatief voor een strandvakantie. Oase van rust in het bergachtige binnenland. Puerto Rico, Patalavaca, Arguineguín, Taurito: om verdrietig van te worden. De lelijkheid is overal aan de kust te zien. En toen de stranden op waren, zijn er gewoon nieuwe gemaakt met zand uit Cuba en de Bahama’s. Dag 3 Agaete: onbetwiste favoriet, wat een heerlijk dorp. Puerto de las Nièves: rustige, authentieke vissersplaats met twee kiezelstranden en uitstekende restaurants. Toeristen komen er vrijwel niet. Canari ё rs komen er vis eten en een wandeling maken, niet meer en niet minder. Dag 4 Las Palmas de Gran Canaria: verrassende en mooie grote stad. Door de overwegend noordenwind in combinatie met een andere belangrijke, natuurlijke factor op Gran Canaria is er hier wel vaak slechter weer dan in het zuiden van het eiland.

Steeds meer reisbureaus gaan op zoek naar een reisaanbod met aandacht voor duurzaamheid. Nicole ziet in een reisfolder de foto van bron 9. Aan de zuidkust van Spanje liggen intussen meer dan honderd van dit soort golfterreinen. Over de Costa del Sol wordt al gesproken als ‘Costa del Golf’. Er zijn plannen om er de komende acht jaar nog tientallen aan te leggen. Nicole zegt: “Bij golfterreinen is er geen sprake van duurzaam toerisme.” → Geef het argument dat Nicole gebruikt zal hebben voor haar uitspraak.

Nicole heeft een discussie met haar vriendin Shania over het begrip duurzaamheid. Zij komen samen tot een lijst van toeristische activiteiten die volgens hen de duurzaamheid ten goede komen: 9 Zet de airco uit als je de hotelkamer verlaat. 10 Bezoek ook eens een lokale activiteit, zoals volksdansen. 11 Koop vooral regionale producten als je op vakantie bent. 12 Koop in plaats van goedkope massaproducten ook eens duurdere souvenirs van ivoor en koraal. Eén van deze activiteiten komt de duurzaamheid niet ten goede. Welke activiteit is dat? A activiteit 1 B activiteit 2 C activiteit 3 D activiteit 4

In de klas bespreekt meneer Meekel bovenstaand krantenartikel (zie bron 12). René en Karin, twee leerlingen uit zijn klas, verschillen van mening over het voornemen van president Correa om geen nieuwe vergunningen voor de toeristensector meer uit te geven. René vindt het een prima idee van de President. Karin is het juist helemaal niet eens met het voornemen van de President. → Geef eerst een argument waarom René het een prima idee vindt om geen nieuwe vergunningen voor de toeristensector meer uit te geven en geef vervolgens een argument waarom Karin juist tegen het voornemen van de President is.

Tussen 1986 en 1990 behoorden Afrika en Azië tot de sterkste groeiers in de toeristensector. Mogelijke redenen waarom deze werelddelen zo aantrekkelijk waren voor toeristen, zijn: 1 Het verblijf is er goedkoop. 2 Het is er altijd mooi weer. 3 Er zijn nog ongerepte natuurgebieden. 4 De bevolking leeft voor het grootste deel in krottenwijken. Welke twee redenen zijn juist? A 1 en 2 B 1 en 3 C 1 en 4 D 2 en 3 E 2 en 4 F 3 en 4

Mensen uit rijke landen, zoals Nederland, maken reizen naar arme landen, zoals Tanzania of Kenia. Toch blijken de inkomsten uit het toerisme voor de lokale bewoners in die arme landen zelf niet zo groot te zijn. → Geef een verklaring waarom de lokale bewoners van die arme landen zo weinig inkomsten uit het toerisme krijgen. bron 14 Lapland

Als de huidige klimaatveranderingen doorzetten, zou dit tot een belangrijke achteruitgang van het wintertoerisme in de Alpenlanden kunnen leiden. Als alternatief wordt tegenwoordig steeds nadrukkelijker Lapland in het noorden van Finland genoemd. De gunstige natuurlijke omstandigheden in Lapland voor een wintersportvakantie hebben te maken met de absolute ligging van Lapland. → Leg dit uit en gebruik daarbij de betekenis van het begrip absolute ligging.

Spotprent A in bron 15 verwijst naar een grote ergernis van menige Nederlandse vakantieganger tijdens een all-inclusive vakantie in Turkije: het ongepaste gedrag van sommige Russische vakantiegangers. Volgens Henk op de spotprent hoort dit ook bij ‘all-inclusive’. Toch is dit waarschijnlijk niet wat Henk en Toos zich zullen hebben voorgesteld bij ‘all-inclusive’ toen ze dit hotel boekten. → Wat is de eigenlijke betekenis van ‘all-inclusive’ bij de boeking van een hotel?

Marc, Mari ё lle, John en Inez gaan na hun eindexamen, voordat ze verder studeren, op vakantie naar een verre bestemming. Zij hebben gekozen voor – in willekeurige volgorde – Costa Rica, St. Maarten (Nederlandse Antillen), Zuid-Afrika en Bali (Indonesi ё ). Zij beloven regelmatig iets te laten horen aan hun klasgenoot Sjoerd, die nog een herexamen moet doen.

Van Marc krijgt Sjoerd een week later een e-mail met een beschrijving van de politieke en culturele situatie van het vakantiegebied: “Bomaanslagen tegen Hindoestanen en westerse toeristen hebben dit gebied minder aantrekkelijk gemaakt als vakantiegebied.” Van welke bestemming is deze e-mail afkomstig? A Bali B Costa Rica C St. Maarten D Zuid-Afrika

Van Inez krijgt Sjoerd de foto van bron 16 doorgestuurd met het onderschrift: “Niet voor niets wordt dit gebied aangeprezen als hét gebied voor ecotoerisme. Ondoordringbare oerwouden en ontelbare exotische dieren zoals de toekan!” In welk gebied is deze foto gemaakt? A Bali B Costa Rica C St. Maarten D Zuid-Afrika

In bron 18 is de … P … kringloop van het water afgebeeld. Bij het cijfer 1 is sprake van … Q … en bij het cijfer 2 is sprake van … R … De stuwdam in het midden van de figuur zorgt voor een … S … in de kringloop. Wat moet er ingevuld worden bij de letters P, Q, R en S?   P Q R S A korte verdamping infiltratie versnelling B lange condensatie infiltratie vertraging C korte condensatie drainage versnelling D lange verdamping drainage vertraging

In bron 19 is de verdeling van zoetwater op aarde in procenten weergegeven. Dat wil zeggen: zoetwater zoals dat in vaste en vloeibare vorm op aarde voorkomt. Welk zoetwater wordt aangegeven met de letter A in het diagram? A het grondwater B het oppervlaktewater C het water als permanente sneeuw en als ijslagen D het water in de dampkring en de atmosfeer

De pijlen in bron 20 geven de aanvoer, het verbruik en afvoer van zoetwater aan in Nederland. De hoeveelheden, in miljard m 3 , zijn weggelaten. De totale jaarlijkse aanvoer van zoetwater naar Nederland bedraagt 113 miljard m 3 , waarvan de rivieren in totaal 81 miljard m 3 voor hun rekening nemen en de neerslag 32 miljard m 3 . Hoe is deze totale aanvoer over de verschillende rivieren verdeeld?   Rijn Maas Overige rivieren totaal A 70 mld m 3 3 mld m 3 8 mld m 3 81 mld m 3 B 70 mld m 3 8 mld m 3 3 mld m 3 81 mld m 3 C 8 mld m 3 3 mld m 3 70 mld m 3 81 mld m 3 D 8 mld m 3 70 mld m 3 3 mld m 3 81 mld m 3 E 3 mld m 3 8 mld m 3 70 mld m 3 81 mld m 3 F 3 mld m 3 70 mld m 3 8 mld m 3 81 mld m 3

In Midden-Brabant, ingeklemd tussen Bergsche Maas en Oude Maasje, ligt de Overdiepse Polder (zie bron 21). De bovenstaande dwarsdoorsneden geven een beeld van de plannen voor waterbeheer in dit gebied. → Hoe wordt de in bron 22 afgebeelde maatregel in de Overdiepse Polder genoemd en wat is het doel van deze maatregel?

Zoetwater heeft verschillende toepassingen. Het wordt gebruikt in: − huishoudens − industrie − landbouw → Vul de volgende drie zinnen met deze begrippen aan. Schrijf de cijfers 1, 2 en 3 op het antwoordblad en zet er het juiste begrip achter. Op wereldniveau wordt het meeste zoetwater gebruikt voor …1…

Het gebruik van zoetwater in de landbouw betreft meestal het irrigeren van gewassen. In huishoudens en industrie kent water echter verschillende toepassingen. Zo vormt water een grondstof bij industriële productie van bijvoorbeeld frisdrank. → Welke twee andere toepassingen kent water in de industrie?

In bron 23 is het drinkwaterverbruik in Nederland af te lezen. Hieronder staan vier mogelijke redenen die de stijging van het totale drinkwaterverbruik verklaren in de periode 1960 - 1990. 1 Het aantal inwoners in Nederland is sterk gestegen. 2 De aantal woningen aangesloten op het waterleidingnet, is gestegen. 3 Drinkwater werd na 1960 aanzienlijk goedkoper. 4 Door verbeterde technieken kan men water dieper uit de grond oppompen. Welke twee redenen zijn juist? A 1 en 2 B 1 en 3 C 2 en 3 D 2 en 4

In bron 23 is naast het totale drinkwaterverbruik ook het drinkwaterverbruik per persoon per dag in Nederland weergegeven. Tot 1990 was er een stijging van het totale drinkwaterverbruik, daarna daalde het. → Leg uit hoe het komt dat het totale drinkwaterverbruik tussen 1990 en 2000 daalde, terwijl het drinkwaterverbruik per persoon in deze periode nog steeds steeg?

In bron 24 is in de rivier de Jenisej bij de plaats Krasnojarsk een stuwdam gebouwd. Hierdoor is er stroomopwaarts een stuwmeer ontstaan. Dit stuwmeer heeft gevolgen. Hieronder staan vier mogelijke gevolgen. Welk gevolg is juist? A Bij de stad Jenisejsk is door onregelmatige watertoevoer veel wateroverlast ontstaan. B De waterafscheiding van de rivier is nu veel noordelijker komen te liggen. C In het stuwmeer verzamelt zich het sediment uit de bovenloop van de rivier. D Stroomafwaarts is de stroomsnelheid van de rivier toegenomen.

Volgens geologisch onderzoek van de VS ligt 25 procent van de wereldaardgas- en aardoliereserves in het noordpoolgebied. In bron 25 zie je een manier waarop men de aardoliereserves op de Noordpool kan winnen. Dat zal door de diepte een dure winningsmethode zijn. → Geef met behulp van bron 25 twee andere redenen waarom oliemaatschappijen hier nog niet eerder winningsinstallaties hebben aangelegd.

De delta’s op de kaarten W, X, Y en Z staan ook in bron 27 weergegeven. Op de kaart staan deze aangegeven met de cijfers 1, 2, 3 en 4. In willekeurige volgorde zijn dit: de Mississippidelta, de Podelta (Venetië), de Nijldelta, en de Eufraat/Tigrisdelta. Wat is de juiste combinatie van delta en kaartletter? Mississippidelta Eufraat/Tigrisdelta Nijldelta Podelta (Venetië)

In bron 29 zie je een deel van de stroomgebieden van de Ganges en de Brahmaputra. In dit deel van Azië heerst het ene deel van het jaar een natte periode en het andere deel van het jaar een droge periode. In het kaartje staan de cijfers 1 en 2 en de letters A en B. Welke combinatie van cijfer en letters geeft de natte periode weer?   heersende windrichting stuwingsneerslag regenschaduw A 1 A B B 1 B A C 2 A B D 2 B A

India wil graag water verplaatsen van waterrijke gebieden naar waterarme gebieden. De regering wil 37 rivieren en stromen met elkaar verbinden en omleiden. De Farakka-stuwdam (zie bron 29) maakt onderdeel uit van dit plan. Vanuit het meer dat hierdoor ontstaat, kan water naar gebieden met een grote waterbehoefte worden getransporteerd. Bangladesh verzet zich sterk tegen de uitvoering van dit plan. Volgens deskundigen zou uitvoering van het plan de watertoevoer naar Bangladesh met een vijfde verminderen. Minder water leidt voor Bangladesh tot meer verzilting in de delta. → Waarom leidt een verminderde watertoevoer tot meer verzilting in het deltagebied van Bangladesh?

Bron 31 laat zien dat sinds 1958 de concentratie van CO 2 in de atmosfeer is toegenomen. Deze stijging is vooral te wijten aan de grote CO 2 -uitstoot op het noordelijk halfrond. De concentratie van CO 2 is over het hele jaar gezien echter niet gelijk. Elk jaar is er in de zomer een dal en in de winter een piek. → Geef de voornaamste oorzaak voor de piek in de winter.

bron 32 Energie-eiland De De werking werking van van de de valmeer valmeer methode methode opwekkende energie valmeer eiland Zeewater stroomt het meer in en wekt daarbij energie op. te pompen In periodes dat er in Nederland een tekort aan energie is, kan de valmeermethode worden ingezet. In tijden van overschot kan het eiland weer klaargemaakt worden voor een nieuw proces.

De bedenkers van het energie-eiland presenteren ook verschillende bestemmingen voor het eiland (zie bron 32). Landbouw is niet haalbaar als vorm van grondgebruik op dit eiland. → Geef hiervoor een reden. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.