Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004, tijdvak 2

Diagram 1 stelt het waterverbruik op de wereld als geheel en het waterverbruik in Afrika voor. Het is verdeeld naar de groepen gebruikers: landbouw, industrie en huishoudens. In de legenda zijn deze groepen gebruikers vervangen door de letters X, Y en Z. Welke letter stelt het gebruik door huishoudens voor? A X B Y C Z

Op kaart 1 staat de herkomst van het drinkwater aangegeven en op kaart 2 de prijs van het drinkwater. Hieronder staan twee uitspraken over de kaarten 1 en 2. 1 Drinkwater dat gemaakt wordt van grondwater is over het algemeen goedkoper dan drinkwater dat gemaakt wordt van oppervlaktewater. 2 Het drinkwater op het waddeneiland Texel hoort bij het duurste drinkwater van Nederland. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist.

diagram 2 Beschikbare hoeveelheid water per persoon per jaar 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 8000 9000 beschikbare hoeveelheid water per persoon Betekenis van de cijfers: 1 = enorme watertekorten 2 = voortdurend watertekorten 3 = regelmatig watertekorten 4 = af en toe een (plaatselijk) waterprobleem

foto’s 1, 2 en 3 Drie foto’s over waterproblemen op aarde foto 1 foto 2 foto 3 Onderschriften P, Q en R P Bomen sterven af doordat ze in het water komen te staan. Q De Qori Kalis-gletsjer in Peru heeft zich tussen 1983 en 2001 ruim 800 meter teruggetrokken. R Door de aanleg van de Drie-Klovendam in China zullen ruim 1,5 miljoen mensen moeten verhuizen.

Diagram 3 laat de herkomst van het oppervlaktewater in Nederland zien. In de legenda bij diagram 3 is slechts één rechthoekje ingevuld. In willekeurige volgorde moet in de legenda nog worden ingevuld: Maaswater, Rijnwater en overige rivieren. Welk cijfer in de legenda heeft betrekking op het Rijnwater? A 1 B 2 C 3

kaart 3 Het Midden-Oosten tabel 1 Stroomgebied, watertoevoer en aanspraak op water van de Eufraat (afgerond op hele procenten) Land Deel stroomgebied van de Eufraat Watertoevoer aan de Eufraat Aanspraak op water uit de Eufraat Turkije 28% 88% 35% Irak 40% 1% 43% Syrië 17% 10% 22% Saudi-Arabië 15% 1% 0%

In klas 4 VMBO van het Carmel College wordt tijdens de aardrijkskundeles een watertribunaal (= waterrechtbank) nagespeeld. John treedt op namens Irak en voert argumenten aan die de aanspraak op 43% van het water uit de Eufraat door Irak moeten rechtvaardigen. → Geef een argument uit tabel 1 dat John kan gebruiken.

Grafiek 1 toont afwijkingen van de gemiddelde temperatuur op aarde, vergeleken met 1990. Het is duidelijk dat de temperatuur zal toenemen. In de grafiek is sprake van een ongunstige en een zeer ongunstige ontwikkeling. De mens kan maatregelen nemen om de schade van deze ontwikkeling te beperken. → Geef een voorbeeld van zo’n maatregel. tekst 1 Experiment met huishoudwater mislukt Experimenten met huishoudwater (dit is minder gezuiverd dan drinkwater) zijn volgens de Vewin (de Vereniging van Nederlandse Waterbedrijven) volledig mislukt. De gescheiden leidingen voor drinkwater en huishoudwater leveren nauwelijks milieuwinst op.

tekst 2 Tweede rapport Club van Rome Ruim dertig jaar geleden verschenen kort na elkaar twee rapporten van een groep wetenschappers. Deze geleerden vormden de Club van Rome. Ze waren erg somber over de toekomst van de aarde. Met behulp van allerlei computermodellen maakten zij onder andere een voorspelling over de beschikbare voorraden fossiele brandstoffen. Fossiele brandstof Reserve bij normaal gebruik Reserve bij een toename van 5% per jaar Bij een toename van 5% per jaar zijn de voorraden opgebruikt in het jaar Aardgas 41 jaar 23 jaar 1996 Aardolie 37 jaar 21 jaar 1994 Steenkool 1725 jaar 180 jaar 2153 De wetenschappers voorspelden toen al een gemiddelde toename van het gebruik van fossiele brandstoffen op aarde van 5% per jaar. Deze voorspelling over toegenomen verbruik is inderdaad uitgekomen.

De jaren waarin de voorraden aardolie en aardgas zouden zijn opgebruikt, zijn ondanks het toenemend verbruik, niet uitgekomen. Blijkbaar hebben de wetenschappers zich vergist. → Waarmee hadden de wetenschappers bij het samenstellen van deze tabel in 1972 over fossiele brandstof geen rekening gehouden?

kaart 5 Gemiddelde windsnelheid in meters per seconde Bouchra en Kim bereiden een spreekbeurt voor over het mogelijk gebruik van alternatieve energiebronnen in Nederland. Ze ontdekken al snel dat er veel meer alternatieve energiebronnen zijn, dan ze dachten. Kim is vooral geïnteresseerd in zonne-energie, terwijl Bouchra de mogelijkheden van waterkrachtcentrales in Nederland onderzoekt. Ze komen echter beiden tot dezelfde conclusie: deze alternatieve soorten energie zijn minder geschikt voor toepassing in het groot in Nederland.

Locatie A blijkt in 2002 door de Tweede Kamer te zijn afgekeurd. Vooral de Wadden- vereniging en de Vogelbescherming waren toen fel tegen de aanleg van een windmolen- park op deze plek. Bouchra vindt het gek dat die milieu-organisaties tegen zijn. Kim vindt het juist logisch dat er daar geen windmolens moeten komen. → Met wie ben jij het eens? Kies eerst voor Bouchra of Kim. Noem daarna een argument voor je keuze.

Uit kaart 7 blijkt dat het aandeel nationaal goederenvervoer over de weg in Frankrijk veel groter is dan in Nederland. Wat is daarvan de reden? A Frankrijk heeft voor het nationale goederenvervoer een grotere buitenlandse markt. B Frankrijk heeft voor het nationale goederenvervoer een grotere binnenlandse markt. C Nederland vervoert bij het nationale goederenvervoer de meeste goederen door de lucht. D Nederland vervoert bij het nationale goederenvervoer de meeste goederen per schip.

Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van figuur 2 en figuur 3. 1 Hamburg heeft wat betreft het containervervoer na 1992 de meest geleidelijke groei doorgemaakt. 2 Antwerpen slaat meer containers over dan Rotterdam. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist.

In de periode 1999 – 2001 is de overslag van containers in Rotterdam gedaald (zie figuur 4). Wat is hiervoor de voornaamste oorzaak? A Dat komt door de toegenomen concurrentie van andere containerhavens. B Dat komt door de opkomst van andere vormen van goederenvervoer. C De havens zijn minder goed bereikbaar geworden.

tekst 4 Goederenvervoer krijgt eigen spoor De goederentrein is een prima vervoermiddel voor de langere afstand. Vanaf 2006 krijgen goederentreinen in Nederland dan ook een eigen spoorlijn met twee sporen. Deze spoorlijn is 160 km lang en loopt van de Rotterdamse haven naar Duitsland, oftewel ‘van Zee tot Zevenaar’: de Betuweroute.

In de tekst wordt gezegd dat de trein voor de langere afstand een prima vervoermiddel is. Tegenstanders van de Betuweroute wijzen echter op een andere, milieuvriendelijkere vervoersmogelijkheid voor containers tussen Rotterdam en Duitsland. Welke vervoersmogelijkheid wordt hier bedoeld? A vervoer per vrachtwagen B vervoer per binnenschip C vervoer per vliegtuig D per koeriersdienst

tekst 5 Bloemen onder je voeten Van Aalsmeer naar Schiphol over de weg is een drama. Dat is zeker als je weet dat de vracht uit verse snijbloemen bestaat. En dan liggen Aalsmeer en Schiphol ook nog dicht bij elkaar. Daarom gaat de bloemenveiling liever ondergronds. Door tunnelbuizen brengen automatisch bestuurde karretjes de vracht van Aalsmeer naar Schiphol, alleen nog maar inladen: een druk op de knop en rijden maar.

→ Noem twee belangrijke voordelen van dit ondergronds vervoer via tunnelbuizen. tekst 6 In Duitsland groeit een ‘Nederlands’ vliegveld Veertig kilometer van Nijmegen groeit in Duitsland stilletjes en in rap tempo de ‘tweede luchthaven van Nederland’. Met geld van Nederlandse investeerders moet Niederrhein Airport Nederlandse en Duitse passagiers van Schiphol afpakken.

Vliegtuigen stijgen en dalen het liefst met de neus in de wind. Welke van onderstaande plaatsen zou hierdoor het meeste te maken kunnen krijgen met de geluidsoverlast van opstijgende vliegtuigen van Niederrhein Airport? Maak hierbij gebruik van de kaarten 13 en 14. A Venray B Duisburg C Nijmegen D Venlo

Veel mensen die in de omgeving van Niederrhein Airport wonen, zijn vooral vanwege de geluidsoverlast tegen het vliegveld. Toch ziet de Kamer van Koophandel voordelen voor bedrijven. Voor welk onderstaand bedrijf zal dat vooral zo zijn? A een sigarettenfabriek in Zevenaar B een containeroverslagbedrijf in Nijmegen C een staalfabriek in Duisburg D een rozenkwekerij in Venray

tekst 7 BR 163 De BR 163 (route A op kaart 15 ) is een weg in Brazilië die loopt van Santarem naar Cuiabá dwars door het hart van het regenwoud. Iets meer dan de helft is geasfalteerd. Vrachtwagens doen meerdere dagen over de rit. In sommige perioden van het jaar zelfs meerdere weken. Volledige asfaltering van deze route moet zo snel mogelijk gebeuren, zodat de enorme sojaproductie uit het gebied rond Cuiabá snel en goedkoop z’n weg kan vinden naar Santarem aan de Amazone.

De minister van Transport van Zambia wil alleen geld investeren in de uitbreiding van de luchthavens van zijn land met het argument, dat daardoor de export van de aanwezige delfstoffen bevorderd kan worden. Zijn collega, de minister van Mijnbouw, is het niet eens met dit argument. → Noem het argument dat de minister van Mijnbouw zou kunnen inbrengen. tekst 9 Onnodig transport voorkomen De meeste vrachtauto’s vervoeren vooral lucht, de meeste tankauto’s vooral water. Het streven ‘onnodig’ transport te voorkomen heeft de afgelopen jaren boeiende en slimme oplossingen opgeleverd. Een goed voorbeeld is de distributie van frisdrank in poedervorm. Op de plaats van bestemming voegt men er pas het water aan toe. Al heel lang worden meubels van IKEA vervoerd in onderdelen, in platte dozen, wat eveneens heel wat vervoer van lucht voorkomt.