bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo kb 2013, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Zonnewarm zwembad

Lucas speelt bij mooi weer in een verwarmd zwembadje in de tuin.
Om het koude water op te warmen heeft vader Geert van flexibele PVC
buizen een zonnecollector gemaakt.
Het koude water uit het zwembad wordt door zwart geverfde buizen
gepompt.
figuur bij de opgave
de zonnecollector
de pomp in het bad
11p
Wat wordt versterkt door het zwart verven van de buizen?
A het absorberen van straling
B het doorlaten van straling
C het reflecteren van straling
21p
Achteraf bedenkt Geert dat hij de zonnecollector beter met buizen van
koper dan van PVC had kunnen maken.
Noteer de belangrijkste natuurkundige reden.
gegevens pomp: 50 Hz ~ 230 V 18 W 900 L/h 35 °C max
de pomp
32p
De pomp is elektrisch beveiligd.
Noem twee elektrische beveiligingen die deze pomp heeft.
43p
Tijdens een zonnige zomer staat de pomp (18 W) van de zonnecollector
50 uur aan. 1 kWh kost € 0,24.
Bereken hoeveel euro het rondpompen van het water in de
zonnecollector kost.
51p
De pomp is na langdurig gebruik defect en kan niet meer worden
gerepareerd.
Waar moet de pomp worden ingeleverd als hij kapot is?
A bij het kca
B bij het recyclestation
C bij het restafval

opgave 2Stemmige viool

Liesbeth speelt viool. Voordat ze gaat spelen, stemt ze haar instrument.
Ze gebruikt een stemapparaatje.
figuur bij de opgave
Liesbeth stemt de A-snaar
figuur bij de opgave
61p
Voor de A-snaar stelt Liesbeth de frequentie in op 440.
Welke eenheid hoort bij het getal 440?
72puitwerkbijlage
Liesbeth strijkt de A-snaar aan. Daarna spant ze de snaar strakker om
deze op de juiste toon te stemmen.
In de uitwerkbijlage staan twee zinnen.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
81p
Liesbeth heeft alle snaren juist gestemd. Ze strijkt nu op dezelfde manier
als bij de A-snaar een dunnere snaar aan.
Wat is dan groter?
A de amplitude
B de trillingstijd
C de frequentie
92p
Het stemapparaat vergelijkt het geluid van de viool met de ingestelde
frequentie.
In het stemapparaat zit daarvoor
een microfoon (MIC).
figuur bij de opgave
In de microfoon is tijdens het stemmen sprake van een energieomzetting.
Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoorten.

opgave 3Looplamp

Er is een energiezuinige looplamp met LED’s op de markt. In deze lamp
zit een accu. De looplamp wordt met een adapter aangesloten op het
lichtnet om de accu op te laden.
de looplamp op netspanning
typeplaatje adapter
102p
In de adapter zit een transformator. De primaire spoel heeft
500 windingen en de netspanning is 230 V (INPUT).
Bereken het aantal windingen van de secundaire spoel. Gebruik de
gegevens van de OUTPUT op het typeplaatje.
111p
De spanning van de secundaire spoel is niet geschikt om de accu in de
looplamp op te laden. In de adapter zit een aantal onderdelen.
Welk onderdeel maakt de secundaire spanning geschikt voor het
opladen?
figuur bij de opgave
A
- B
figuur bij de opgave
C
figuur bij de opgave
D
122p
Als de looplamp (9 V) werkt, loopt er door de stroomkring een stroom
van 0,3 A.
Bereken de weerstand van de looplamp.
133puitwerkbijlage
Geeft de looplamp geen licht, dan kun je met een spanningsmeter en een
stroommeter een defect opsporen.
In de uitwerkbijlage staat een deel van de vereenvoudigde schakeling van
de looplamp.
Maak het schakelschema compleet met een spanningsmeter en een
stroommeter. De spanningsmeter geeft de spanning over de looplamp
aan. De stroommeter geeft de stroomsterkte door de looplamp aan.

opgave 4Verkouden automobilisten

Er is onderzoek gedaan naar de invloed van verkoudheid op het rijgedrag van automobilisten. Lees de teletekstpagina. Slecht rijgedrag door verkoudheid. Verkouden automobilisten rijden net zo slecht als mensen die een dubbele whiskey op hebben. Dat meldt de BBC. Uit het onderzoek blijkt dat…

Er is onderzoek gedaan naar de invloed van verkoudheid op het rijgedrag van automobilisten. Lees de teletekstpagina. Slecht rijgedrag door verkoudheid. Verkouden automobilisten rijden net zo slecht als mensen die een dubbele whiskey op hebben. Dat meldt de BBC. Uit het onderzoek blijkt dat verkouden bestuurders een grotere reactieafstand hebben.

Wat bedoelen we met reactieafstand?
In de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de invloed van verkoudheid bij remmen. • Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Een onderdeel van het onderzoek was het uitvoeren van een noodstop.
Je ziet vier s,t -diagrammen. In elk diagram is lijn (1) die van een noodstop bij een gezonde bestuurder. De beginsnelheid is steeds gelijk. In welk diagram geeft de stippellijn (2) de noodstop bij een verkouden bestuurder juist weer?
opgave als beeld van het examen
Uit het onderzoek blijkt dat bij een snelheid van 30 km/h de reactieafstand door verkoudheid met 1 meter toeneemt. • Laat met een berekening zien dat de reactietijd dan is toegenomen met 0,12 s.
Van één van de metingen zijn de gegevens in een snelheid - tijd -diagram uitgezet. De beginsnelheid is 28 m/s. • Bereken met behulp van het diagram de afstand tijdens het remmen (tussen 1,2 s en 8,0 s).
In de uitwerkbijlage staat een tabel met bewegingen die bij de grafiek kunnen horen. • Zet achter elk deel van de grafiek één kruisje in de juiste kolom.

opgave 5Toeren

Er is een auto te koop die accu’s gebruikt als energiebron. Deze auto
stoot geen verbrandingsgassen uit.
de elektrische auto
Bij de auto is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van lichte materialen.
201puitwerkbijlage
Het gebruik van lichte materialen heeft invloed op de rolweerstand.
De rolweerstand is evenredig met de massa van een auto.
In de uitwerkbijlage staat een zin.
Omcirkel in de zin de juiste mogelijkheid.
In de handleiding van de auto staat de volgende tabel.
snelheid (km/h) vermogen (kW) 0 0 50 4 80 10 120 25 175 68 210 105
213puitwerkbijlage
Teken in het diagram op de uitwerkbijlage de grafiek van het vermogen
van de auto tegen de snelheid.
221p
De maximum snelheid op Nederlandse autowegen is 100 km/h.
Bepaal met behulp van het diagram het vermogen bij die snelheid.
231p
De snelheid van de auto hangt af van het vermogen.
Als het vermogen van de auto twee keer zo groot is, dan is de snelheid
A ook twee keer zo groot.
B meer dan twee keer zo groot.
C minder dan twee keer zo groot.
241p
Bij een constante snelheid van 100 km/h is de nettokracht op de auto 0 N.
Wat is juist over de nettokracht op de auto bij een constante snelheid van
130 km/h?
A De nettokracht is bij beide snelheden even groot.
B De nettokracht is bij 130 km/h groter.
C De nettokracht is bij 130 km/h kleiner.

opgave 6Cargohopper

De Cargohopper is een elektrisch voertuig. Hij rijdt zonder uitlaatgassen zachtjes zoemend door Utrecht.
De Cargohopper rijdt op zonne-energie. Na 350 uur rijden heeft hij 1250 km afgelegd. • Bereken de gemiddelde snelheid van de Cargohopper tijdens het rijden. Je ziet een schema met de energiestroom en de opbrengst van de zonnepanelen. stralingsenergie → zonnepanelen 100%
Als de zon schijnt leveren de zonnepanelen een vermogen van 1350 W aan de accu’s. Het rendement van deze zonnepanelen is 30%. • Bereken het opgenomen vermogen van de zonnepanelen. Je ziet een tabel met gegevens van de Cargohopper. capaciteit accu’s 1200 Ah werkspanning van de elektromotor 48 V…

Als de zon schijnt leveren de zonnepanelen een vermogen van 1350 W aan de accu’s. Het rendement van deze zonnepanelen is 30%. • Bereken het opgenomen vermogen van de zonnepanelen. Je ziet een tabel met gegevens van de Cargohopper. capaciteit accu’s 1200 Ah werkspanning van de elektromotor 48 V vermogen elektromotor 6 kW topsnelheid 15 km/h aantal accu’s (12 V) 4

opgave als beeld van het examen
De accu’s zijn zó geschakeld dat ze de werkspanning van de elektromotor leveren. In welk van de volgende vereenvoudigde schakelschema’s staan de accu’s op de juiste manier geschakeld?
Toon met een berekening aan dat bij een vermogen van 6 kW de stroomsterkte door de elektromotor 125 A is.
De capaciteit van de accu’s samen is 1200 Ah. De stroomsterkte door de elektromotor is tijdens het rijden 125 A. • Bereken hoeveel uur de Cargohopper zonder zonnepanelen kan rijden met volledig opgeladen accu’s.
De Cargohopper draagt bij aan het verbeteren van de luchtkwaliteit in de binnenstad. • Noem nog een ander milieuvoordeel van het rijden met de Cargohopper.

opgave 7Stofeigenschappen

Als je wilt weten van welk materiaal een voorwerp gemaakt is, kun je de
dichtheid bepalen. Je meet het volume en de massa.
In de figuren kun je de gegevens aflezen bij metingen met een
zilverkleurige munt.
figuur bij de opgave
cm3 cm3 200 200 180 180 160 160 140 140 120 120 100 100 80 80 80 60 60 6600 40 40 40 20 20
313p
Bepaal aan de hand van de metingen de dichtheid van de munt.
321p
De munt wordt niet aangetrokken door een magneet.
Van welk materiaal kan deze munt gemaakt zijn?
A constantaan
B kobalt
C nikkel
D ijzer
331p
Naast dichtheid en magnetische eigenschappen zijn er nog meer
stofeigenschappen.
Noteer nóg een stofeigenschap waarmee je kunt onderzoeken van
welk materiaal de munt gemaakt is.
341p
Er is nog een voorwerp om te onderzoeken. Het is een gouden armband
met een dichtheid van 19,3 g/cm3. Dit is groter dan de dichtheid van de
munt. Het volume van de armband is even groot als dat van de munt.
Wat kun je zeggen over de massa van de gouden armband?
A Deze is kleiner dan de massa van de munt.
B Deze is ongeveer even groot als de massa van de munt.
C Deze is groter dan de massa van de munt.
D Je weet niets over de massa van de gouden armband.
352puitwerkbijlage
Goud wordt vaak in sieraden verwerkt. Dit heeft te maken met de
stofeigenschappen van goud.
In de uitwerkbijlage staat een tabel met een aantal stofeigenschappen.
Kruis twee stofeigenschappen aan die maken dat goud geschikt is om
sieraden van te maken.

opgave 8Koelbox

Piet gebruikt op de camping een koelbox om levensmiddelen koel te
houden.
deksel koel- zakje met element levensmiddelen 1 2 bak 3 4
Hij gebruikt daarvoor een koelelement. Een koelelement is een gesloten
plastic doos met een vloeistof erin.
Leg je het koelelement in een diepvriezer dan bevriest de vloeistof.
Piet haalt een koelelement uit de diepvriezer en zet het samen met een
zakje met levensmiddelen in de koelbox. Dan sluit hij de koelbox af met
het deksel.
362puitwerkbijlage
In de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de richting waarin de lucht
stroomt.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
372p
Een koelelement werkt beter als de vloeistof in het element niet alleen is
afgekoeld, maar ook bevroren is.
Leg uit waarom een koelelement beter werkt als de vloeistof bevroren
is.

opgave 9Botsproef

figuur bij de opgave
Een auto met een dummy (pop) heeft een massa van 800 kg. De auto rijdt
tijdens een botsproef tegen een blok beton. De auto heeft aan de
voorkant een kreukelzone die indeukt.
383puitwerkbijlage
De kreukelzone heeft invloed op de remweg van de auto (met dummy) en
de kracht op de auto.
Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen.
Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
392puitwerkbijlage
De kracht van de gordel en de airbag op de dummy is tijdens de botsing
100 kN.
Teken in de afbeelding op de uitwerkbijlage deze kracht op de dummy.
Gebruik als schaal 1 cm 25 kN.

opgave 10Gehoorbeschermer

In een folder over een gehoorbeschermer staat een diagram.
110 geluids- niveau (dB) 100 90 80 01 1 1 2 3 4 5 6 7 8 4 2 tijd (uur)
Het gebied onder de grafiek geeft aan hoe lang er per werkdag zonder
gehoorbeschermers gewerkt mag worden bij een bepaald geluidsniveau.
401p
Kees werkt per dag 8 uur in een fabriek.
Bij hoeveel decibel hoeft Kees nog net geen gehoorbeschermers te
dragen?
412p
Kees gebruikt in de fabriek af en toe een kleine luchtcompressor zonder
gehoorbeschermers te dragen.
Leg met de grafiek uit hoeveel uur hij dat per dag maximaal mag doen.
Gebruik de tabel ‘Gehoorgevoeligheid’ in BINAS.