bronnen

Eindexamen economie vmbo kb 2023, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Nederland, tomatenland

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.
De Nederlandse economie is de best presterende van Europa. In de
ranglijst van het World Economic Forum in 2021 stijgt ons land van plek
zes naar plek vier. De sterke economie van Nederland komt onder andere
door de open economie van Nederland.
11p
Een open economie leidt tot meer concurrentie tussen bedrijven.
Producenten verbeteren om die reden de kwaliteit van hun producten.
De consument profiteert daarvan.
Noem nog een ander voordeel voor de consument van een open
economie.
A De btw op goederen wordt verlaagd.
B De goederen kunnen duurder worden.
C De goederen kunnen goedkoper worden.
D De keuze voor de consument wordt minder.
Voor de Nederlandse economie is import en export van
landbouwproducten erg belangrijk. In Nederland worden grote
hoeveelheden tomaten geteeld. Toch importeren we ook nog een grote
hoeveelheid tomaten uit Duitsland.
Gebruik informatiebron 1.
21p
Bereken voor welk bedrag Nederland in 2021 aan tomaten uit Duitsland
importeerde. Schrijf je berekening op.
31p
In de afgelopen jaren is de concurrentie binnen Europa toegenomen.
Zuid-Europese telers kunnen goedkoper tomaten produceren dan
Nederlandse telers.
Noem een manier, anders dan de prijs, waarop Nederlandse telers
kunnen blijven concurreren met Zuid-Europese tomatentelers.
Gebruik informatiebron 1.
42p
In 2022 maakte het CBS bekend dat de exportopbrengst van tomaten
naar Duitsland was gestegen naar € 926.400.000.
Bereken de procentuele stijging van de Nederlandse tomatenexport
naar Duitsland in 2022, vergeleken met 2021. Schrijf je berekening op.
51p
Internationale handel is heel belangrijk voor de Nederlandse economie en
de welvaart in Nederland. Een econoom doet twee beweringen:
1 Vrij verkeer van goederen en diensten leidt tot meer concurrentie
binnen de Europese Unie (EU).
2 Importheffingen van de EU zorgen voor een stijging van de
Nederlands import.
Welke van de bovenstaande beweringen is of zijn juist?
A Alleen 1 is juist.
B Alleen 2 is juist.
C Zowel 1 als 2 is juist.
61p
In Nederlandse winkels zijn ook tomaten te koop die geïmporteerd zijn uit
Spanje en Marokko.
Welk voordeel hebben de Nederlandse importeurs van Spaanse
tomaten, omdat Spanje lid is van de EU en de EMU?

opgave 2E-bike van de zaak

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 2 in de bijlage.
Loes gebruikt haar auto alleen voor woon-werkverkeer van Laren (NH)
naar Hilversum. Autorijden is duur en niet duurzaam. Daarom gaat zij
uitzoeken hoeveel autorijden haar kost en welke duurzame alternatieven
er zijn om op haar werk te komen.
72p
Hieronder staan drie verschillende stellingen over autokosten.
Geef voor elke stelling aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad en
schrijf daarachter juist of onjuist.
1 De kosten van een autoverzekering zijn incidentele uitgaven.
2 De brandstofkosten zijn huishoudelijke uitgaven.
3 De kosten voor onderhoud en reparatie zijn vaste lasten.
gegevens over woon-werkverkeer van Loes:
− Loes werkt 4 dagen per week, 45 weken per jaar.
− De enkele reisafstand woon-werkverkeer bedraagt 8 km.
− Haar auto rijdt 1: 20 (1 liter per 20 km).
− De benzineprijs bedraagt € 1,99 per liter.
82p
Bereken de brandstofkosten voor Loes per jaar. Schrijf je berekening op.
91p
Het duurst van autorijden zijn de afschrijvingen van de auto.
Hoe worden de afschrijvingen berekend?
A (aanschafwaarde – levensduur) / restwaarde
B (aanschafwaarde – restwaarde) / levensduur
C levensduur / (aanschafwaarde – restwaarde)
D restwaarde / (aanschafwaarde – levensduur)
Loes heeft alle autokosten berekend, gemiddeld komt ze op € 5.500 per
jaar.
Loes: “Misschien is een E-bike (elektrische fiets) stukken goedkoper.”
In het Fietsersblad vindt ze verdere informatie.
Gebruik informatiebron 2.
101p
Bereken de elektriciteitskosten van de E-bike per jaar. Schrijf je
berekening op.
111p
Ze heeft een mooie fiets gezien die € 3.000 kost.
Een E-bike is voor Loes veel goedkoper dan de auto. Maar ook voor het
bedrijf waar Loes werkt kan een E-bike voor woon-werkverkeer positieve
gevolgen opleveren.
Geef een voorbeeld van een positief gevolg voor de werkgever door
het gebruik van de E-bike te stimuleren.
121p
Loes wil het nog scherper stellen: “Als meer werknemers een E-bike gaan
gebruiken voor het woon-werkverkeer kunnen de maatschappelijke kosten
van het woon-werkverkeer dalen.”
Welk argument ondersteunt de mening van Loes?
A De prijs van autobrandstof kan dalen.
B De prijs van autobrandstof kan stijgen.
C Het milieu wordt meer vervuild.
D Het milieu wordt minder vervuild.

opgave 3Hondenuitlaatservice

Emma heeft een eigen bedrijf: Uit met Bello. Ze laat met een bakfiets
honden uit, waarvan de baasjes onvoldoende tijd hebben om hun
viervoeters uit te laten.
prijslijst van Uit met Bello   prijs losse wandeling datum op afspraak € 14 tienstrippen wandelkaart kaart is een jaar geldig € 135 maandkaart 1 of 2 x per week mee € 13 per wandeling   3 of 4 x per week mee € 12,50 per wandeling
131p
De baasjes van honden die regelmatig gebruikmaken van Uit met Bello
betalen minder per wandeling, omdat Uit met Bello …
A geen klantenbinding wil.
B meer zekerheid heeft omtrent de opbrengsten bij vaste klanten.
C minder zekerheid heeft omtrent de opbrengsten bij vaste klanten.
141p
Op een maandag in april laat Emma negen honden tegelijk uit.
In de planning ziet ze de aangemelde honden van maandag:
− Bello – losse wandeling
− Blacky, Pluto – aftekenen op tienstrippen wandelkaart
− Pascha, Sam, Dribbel, Snuf, Rakker – elke maandag en donderdag
− Droppie – maandag, dinsdag, woensdag, donderdag
Bereken de totale opbrengst op deze dag voor Uit met Bello. Schrijf je
berekening op.
151p
Uit met Bello heeft relatief weinig bedrijfskosten.
Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door
de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Als Uit met Bello weinig bedrijfskosten heeft, is het verschil tussen de
brutowinst en de nettowinst relatief …(1)… (groot / klein). De aanschaf
van hondenbrokken zijn …(2)… (afschrijvingskosten / variabele kosten /
vaste kosten).
In haar werkgebied is veel vraag naar haar uitlaatservice. Er ontstaat een
wachtlijst, dus wil Uit met Bello gaan uitbreiden. Nu passen er acht
honden in de bakfiets. In een elektrisch autobusje kan ze er twintig
tegelijk vervoeren. Maar dan heeft ze een extra werknemer nodig.
162p
Door de extra klanten is het autobusje in korte tijd terugverdiend.
− Ze kan het autobusje aanschaffen voor € 4.350.
− De toename van de omzet is € 100 per dag.
− De extra kosten zijn € 75 per dag.
Bereken in hoeveel dagen het autobusje is terugverdiend. Schrijf je
berekening op.
172p
Door de aanschaf van het autobusje zullen ook andere bedrijfskosten van
Uit met Bello toenemen.
Noem twee andere voorbeelden van bedrijfskosten die toenemen door
de aanschaf van het autobusje.
182p
Door de aanschaf van het autobusje wordt er op een andere manier
gewerkt bij Uit met Bello.
Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door
de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De aanschaf van het autobusje leidt voor het bedrijf tot een toename van
de …(1)… (consumptiecapaciteit / productiecapaciteit) van het bedrijf.
De aanschaf van het autobusje leidt tot een …(2)… (arbeidsintensievere /
kapitaalintensievere) productie.

opgave 4Zambia

Voor een praktische opdracht gaan
Sanne en Kofi onderzoek doen naar de
economische situatie van het
ontwikkelingsland Zambia.
Kofi komt oorspronkelijk uit Zambia en is
benieuwd naar de economische situatie
van zijn geboorteland.
figuur bij de opgave
191p
Monocultuur en hoge schulden zijn kenmerken van een ontwikkelingsland,
zo ook in Zambia.
Noem nog twee andere kenmerken van een ontwikkelingsland.
Op Wikipedia leest Kofi dat Zambia erg afhankelijk is van de export van
koper. Veel koper wordt geëxporteerd naar China waar het wordt gebruikt
in de woningbouw.
201p
Als de Chinese economie minder groeit zal de exportwaarde van koper uit
Zambia ook afnemen.
Hieronder staan vijf economische verschijnselen:
1 De Chinese economie groeit minder.
2 China gaat minder woningen bouwen dan gepland.
3 De prijs van koper uit Zambia daalt.
4 De Chinese vraag naar koper uit Zambia daalt.
5 De exportwaarde van Zambia zal afnemen.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
211p
In Zambia bevinden zich veel mijnen die de grondstof kopererts
produceren.
Wat zou de economie van Zambia meer opleveren?
A de export van eindproducten
B de export van grondstoffen
C de import van eindproducten
D de import van grondstoffen
222p
Sanne komt tot de conclusie dat de hoge schulden van Zambia leiden tot
een lage economische groei.
Leg in twee stappen uit dat de schulden van Zambia leiden tot een
lage economische groei.
Kofi vindt dat het met de staatsschuld van Zambia nog wel meevalt. De
staatsschuld van Zambia is in verhouding tot het nationaal inkomen zelfs
lager dan in Nederland.
land nationaal inkomen staatsschuld Nederland € 913 miljard € 420 miljard Zambia € 27 miljard € 11,88 miljard
232p
Bereken dat de staatsschuld van Zambia in verhouding tot het nationaal
inkomen lager is dan van Nederland. Schrijf je berekening op.
Kofi: “Zambia leent vooral van China. Ik vind het prima dat China veel
investeert in een land als Zambia.”
Sanne is het niet met Kofi eens: “Schulden aan China helpen Zambia niet
vooruit. Het land kan beter geld lenen bij de Wereldbank.”
241p
Geef een economisch argument om de mening van Sanne te
ondersteunen.

opgave 5Lio superrijk

Lio heeft een nieuw contract afgesloten bij FC Barcelona. De beroemde
Nederlandse voetballer gaat € 138.809.402 per jaar verdienen. Daar komt
bij de start van het seizoen nog een bonus bij van € 193.154.554.
252p
Bereken het gemiddelde maandsalaris van Lio. Schrijf je berekening op.
Lorenzcurve
figuur bij de opgave
Gebruik de Lorenzcurve.
261p
Lio is een van de rijkste inwoners van het land.
Tot welke groep in de Lorenzcurve hoort Lio met zijn inkomen?
A groep a 0% – 20%
B groep b 20% – 40%
C groep c 40% – 60%
D groep d 60% – 80%
E groep e 80% – 100%
271p
Lio heeft een leuke villa gekocht ter waarde van € 6,2 miljoen. De meeste
mensen moeten geld lenen voor de aankoop van een huis.
Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door
de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Er zijn verschillende leenvormen. Een lening om een woning te kunnen
kopen noem je een …(1)… (doorlopend krediet / hypotheek /
koopcontract). Bij een geldlening is het maximaal te lenen bedrag
afhankelijk van …(2)… (de hoogte van je inkomen / je opleiding).
281p
Sinds vorig jaar vliegt Lio met een eigen vliegtuig van Nederland naar
Barcelona. Het vliegtuig heeft hij niet gekocht, maar huurt hij permanent.
Een voordeel van huren in plaats van kopen van een vliegtuig is:
A Aan het einde van de huurperiode ben je eigenaar.
B De verhuurder zorgt voor het onderhoud.
C Je kunt het vliegtuig verhuren aan anderen.
Lio is gek op mooie auto’s. Zijn duurste auto is een Pagani Zonda van
€ 1,7 miljoen. De kosten van een auto zijn afhankelijk van het aantal
kilometers per jaar, maar er zijn ook vaste kosten die horen bij het bezit
van een auto.
291p
Geef van de volgende kostensoorten aan of het vaste of variabele kosten
zijn voor een autobezitter.
Doe het zo: Noteer de letters (a, b en c) op je antwoordblad. Schrijf achter
de letters de juiste woorden op (vaste kosten of variabele kosten).
kostensoort vaste kosten variabele kosten a wegenbelasting     b brandstof     c autoverzekering    
301p
De Pagani Zonda is duur in de aanschaf, maar ook per jaar is de auto een
stuk duurder dan een middenklasse auto. Zo zijn de afschrijvingskosten
bijzonder hoog.
Wat bepaalt, behalve de aanschafwaarde, de hoogte van de jaarlijkse
afschrijvingen van een auto?
A de restwaarde, de gebruiksduur en de verzekering
B de restwaarde en de gebruiksduur
C de restwaarde, de onderhoudskosten en het aantal kilometers
312p
Lio heeft € 100 miljoen op zijn spaarrekening staan en hij heeft
€ 200 miljoen belegd in bitcoins. De jaarlijkse rente op de spaarrekening
is 0,5%. Het rendement op bitcoins schat hij op 15%.
Bereken de totale geschatte inkomsten uit het bezit van spaargeld en
bitcoins. Schrijf je berekening op.

opgave 6Tata Steel in zwaar weer

uit een krant, april 2020:
Onrust bij staalproducent Tata Steel
Tata Steel in IJmuiden produceert jaarlijks meer dan zeven miljoen ton
staal. Dat staal wordt gebruikt voor de productie van auto’s, koelkasten,
fornuizen, blikjes en vele andere producten. Door overproductie op de
internationale staalmarkt dalen de prijzen van staal. Om te blijven bestaan
zal Tata Steel moeten bezuinigen of anders gaan produceren. Daardoor
dreigt ontslag voor vele werknemers.
321p
Tata Steel is producent van staal.
Tot welke productiesector behoort Tata Steel?
A tot de primaire sector
B tot de secundaire sector
C tot de tertiaire sector
D tot de quartaire sector
331p
Om te blijven bestaan overweegt de directie van Tata Steel de productie
te verplaatsen naar lagelonenlanden. Hierdoor zullen werknemers in
Nederland worden ontslagen.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de verplaatsing van de productie naar lagelonenlanden neemt
…(1)… (het aanbod van / de vraag naar) arbeid in Nederland af.
Deze verplaatsing veroorzaakt …(2)… (conjuncturele / structurele)
werkloosheid in Nederland.
341p
De vakbonden stellen voor om de werkweek van werknemers in te korten
van 40 uur naar 36 uur.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de werkweek in te korten wordt dezelfde productie door …(1)…
(meer / minder) werknemers gedaan. Daardoor hoeven er …(2)… (meer /
minder) werknemers ontslagen te worden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
351p
Tata Steel overweegt om het productieproces verder te automatiseren.
Zij wil daardoor beter kunnen concurreren op de wereld-staalmarkt.
Hieronder staan drie economische verschijnselen:
1 De arbeidsproductiviteit stijgt.
2 De kostprijs van staal daalt.
3 De verkoopprijs van staal daalt.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A automatisering → 1 → 2 → 3 → betere concurrentiepositie
B automatisering → 1 → 3 → 2 → betere concurrentiepositie
C automatisering → 2 → 1 → 3 → betere concurrentiepositie
D automatisering → 2 → 3 → 1 → betere concurrentiepositie
E automatisering → 3 → 1 → 2 → betere concurrentiepositie
F automatisering → 3 → 2 → 1 → betere concurrentiepositie
362p
Door de werknemers van Tata Steel wordt nu 320.400 uur per jaar
gewerkt.
Bereken de toename van het aantal volledige banen als een volledige
baan vermindert van 40 naar 36 uur per week. Schrijf je berekening
op.
371p
Als het aantal uren in de werkweek daalt met 10% wil Tata Steel ook de
lonen laten dalen met 10%. De productie daalt immers ook met 10%.
De vakbond eist dat het loon per werknemer gelijk blijft.
De directie van Tata Steel zegt dat dit niet kan, omdat dan de
concurrentiepositie van Tata Steel verslechtert.
Hieronder staan drie economische verschijnselen:
1 De arbeidsproductiviteit stijgt niet.
2 De loonkosten per gewerkt uur stijgen.
3 De kostprijs van staal stijgt.
In welke regel staan de verschijnselen in de volgorde volgens de
gedachtegang van de directie van Tata Steel?
A looneis van de vakbond → 1 → 2 → 3 → slechtere concurrentiepositie
B looneis van de vakbond → 1 → 3 → 2 → slechtere concurrentiepositie
C looneis van de vakbond → 2 → 1 → 3 → slechtere concurrentiepositie
D looneis van de vakbond → 2 → 3 → 1 → slechtere concurrentiepositie
E looneis van de vakbond → 3 → 1 → 2 → slechtere concurrentiepositie
F looneis van de vakbond → 3 → 2 → 1 → slechtere concurrentiepositie
381p
Als Tata Steel in Nederland gaat sluiten zal dit betekenen dat ook de
werkgelegenheid bij andere bedrijven in de regio IJmuiden zal afnemen.
Leg uit waarom de werkgelegenheid ook bij andere bedrijven in de
regio IJmuiden zal afnemen als Tata Steel sluit.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.