opgave 1Je bent 72 jaar en je woont alleen. Hoe leef je dan?
Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 8 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.

Uit de krant: Grote winkelketens hebben ontdekt dat goedkope ontbijtjes veel, vooral oudere klanten lokken. De rolluiken van de HEMA in Amstelveen zijn ‘s ochtends om tien voor negen nog dicht, maar voor de ingang wacht al een groepje van ongeveer 10 vaste klanten. Ze komen voor het ontbijt, dat maar 1 euro kost. Voor 1 euro kun je een baguette met ei en bacon, een croissant met jam en een kop koffie krijgen. Het ontbijtje wordt onder de kostprijs verkocht.
Gebruik informatiebron 1.
12pBereken in twee decimalen de verwachte kostprijs van een ontbijt. Schrijf
je berekening op.
21pJe ziet dat de HEMA het ontbijt met verlies verkoopt.

Geef een reden waarom de HEMA dit ontbijt opzettelijk met verlies
verkoopt.

Ad van der Grinden, 72 jaar, gaat regelmatig naar de HEMA om daar een goedkoop ontbijt te eten. Vandaag is zijn kleindochter, Marianne (15) , mee. Zij heeft vakantie en zit in de 3e klas van het vmbo-kader. Marianne vindt het ontbijt wel erg goedkoop. Ze heeft op school echter iets geleerd over marketing.
31pMarianne heeft geleerd over de marketingmix. Ze herinnert zich de 4 p’s.

Welke p zet de HEMA hier in om Ad als klant te krijgen?
Leg je antwoord uit.

Marianne vraagt aan opa waarom hij hier zo vaak komt. “Dat is voor mij als alleenstaande wel zo gemakkelijk. In mijn situatie is het prettig om met anderen te ontbijten en bij de HEMA is het betaalbaar.” Marianne vraagt ook aan opa waar zijn inkomen vandaan komt.
41pMaak de zinnen kloppend door de juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de getallen (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de getallen de juiste woorden in.
Kies uit: huur / rente / dividend / overdrachtsinkomen / inkomen uit arbeid
Opa heeft tijdens zijn leven vele jaren gewerkt als werknemer bij
verschillende bedrijven. Hij heeft ook een eigen bedrijf (eenmanszaak)
gehad. Hij ontving in beide gevallen … (1) … Verder heeft hij lang
aandelen gehad en hij ontving toen … (2) … als inkomen uit bezit. Op dit
moment ontvangt hij onder andere een AOW-uitkering. De AOW-uitkering
is een vorm van … (3) ….
51pOpa zegt dat hij er nu in inkomen op achteruit is gegaan, maar dat hij ook
minder uitgaven heeft dan in de tijd dat hij nog werkte.

Noem een uitgave die waarschijnlijk lager is nu opa 72 jaar is in
vergelijking met zijn uitgaven toen hij ongeveer 45 jaar was.
61pNoem een uitgave die waarschijnlijk hoger is nu opa 72 jaar is in
vergelijking met zijn uitgaven toen hij ongeveer 45 jaar was.
72pOpa zegt dat hij er in die 12 jaar meer dan de helft op achteruit is gegaan.
“Volgens mij klopt dat niet”, zegt Marianne.

Bereken hoeveel procent opa in inkomen achteruit is gegaan ten
opzichte van 12 jaar geleden.
Schrijf je berekening op.
81pLeg uit waarom ouderen een interessante doelgroep zijn voor
producenten.
opgave 2Ron wordt zzp’er
Bij de beantwoording van de vragen 9 tot en met 13 moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 2 en 3 in de bijlage.
91pRon gaat op zoek naar werk. Hij is benieuwd hoeveel hij kan verdienen.
Het uurloon wordt onder andere bepaald door werkervaring en opleiding.

Noem, naast de werkervaring en opleiding, nog een andere factor die
de hoogte van het uurloon bepaalt.

Na een half jaar elke week solliciteren heeft Ron nog steeds geen werk gevonden. Hij overweegt een eigen elektrotechnisch bedrijf te starten als zzp’er. Deze afkorting staat voor zelfstandige zonder personeel. Dat is dus iemand die een eigen bedrijf is begonnen en geen personeel in dienst heeft.
101pRon maakt een begroting voor zijn eerste jaar als zzp’er.

Bereken het verwachte nettoresultaat voor Ron.
Schrijf je berekening op.
111pOp de begroting heeft Ron € 2.000 aan rentekosten voor geleend geld
opgevoerd. Het rentepercentage voor geleend geld is 5% per jaar.
Hoeveel geld denkt Ron te gaan lenen?

€ 100

€ 4.000

€ 10.000

€ 40.000

Ron gaat met zijn bedrijfsplan naar een accountmanager van de bank en weet met zijn enthousiasme en het goed uitgewerkte plan de man te overtuigen van de haalbaarheid van zijn bedrijf. De manager gaat akkoord met het financieren van Rons bedrijf. Ron van Bentem schrijft zijn bedrijf in bij de Kamer van Koophandel. Binnen enkele weken komt de eerste opdracht binnen.
Gebruik informatiebron 2 en 3.
122pBereken in twee decimalen het bedrag inclusief btw dat de
opdrachtgeefster moet betalen. Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 2.
131pLeg uit dat Ron door deze maatregel meer werk zal krijgen.
opgave 3Koffiepraat
Bij de beantwoording van de vragen 14 tot en met 20 moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 4 en 5 in de bijlage.
Gebruik informatiebron 4.
142pGuatemala is een van de belangrijkste koffieproducenten van de wereld.
Toch is het maar een kleine producent vergeleken met Brazilië. Brazilië
levert één derde (1/3) van de wereldproductie van koffie.

Bereken in één decimaal hoeveel procent van de wereldproductie van
koffie in Guatemala wordt geproduceerd.
Schrijf je berekening op.
151pHet gaat niet goed met de koffieboeren. Volgens een woordvoerder van
de milieuorganisatie Greenpeace vormt de aanleg van nieuwe plantages
niet alleen een milieuprobleem, maar is het ook één van de oorzaken van
de crisis bij de koffieboeren.
Hieronder staan drie verschijnselen.
1 groter aanbod van koffie
2 grotere productie van koffie
3 lagere prijzen van koffie
Zet de verschijnselen in een zodanige volgorde dat een logische
gedachtegang ontstaat.

nieuwe koffieplantages → 1 → 2 → 3 → crisis bij de koffieboeren

nieuwe koffieplantages → 1 → 3 → 2 → crisis bij de koffieboeren

nieuwe koffieplantages → 2 → 1 → 3 → crisis bij de koffieboeren

nieuwe koffieplantages → 2 → 3 → 1 → crisis bij de koffieboeren

nieuwe koffieplantages → 3 → 1 → 2 → crisis bij de koffieboeren

nieuwe koffieplantages → 3 → 2 → 1 → crisis bij de koffieboeren
161pKoffie is een belangrijk exportproduct van Guatemala. De lage
exportprijzen voor koffie hebben gevolgen voor de ruilvoet van
Guatemala.
Stel dat de exportprijs van koffie uit Guatemala daalt en de importprijzen
voor Guatemala niet veranderen. Wat zal er dan gebeuren met de ruilvoet
van Guatemala?

De ruilvoet van Guatemala zal gelijk blijven.

De ruilvoet van Guatemala zal verbeteren.

De ruilvoet van Guatemala zal verslechteren.
171pGuatemala produceert koffie van een goede kwaliteit. Het is alleen
jammer dat koffie de laatste jaren steeds minder opbrengt. Gelukkig heeft
Guatemala geen monocultuur.

Wat is voor een land het nadeel van het hebben van een
monocultuur?

De arme boeren van Guatemala hebben vaak geen reserves. Vooral voor hen is samenwerken met organisaties als Max Havelaar een manier om iets te doen aan hun slechte inkomenspositie. Voor de Max Havelaar koffie moeten wij in Nederland iets meer betalen dan voor gewone koffie.
Gebruik informatiebron 5.
182pEen pak gewone koffie kost € 1,80 in de supermarkt. Een vergelijkbaar
pak Max Havelaarkoffie kost € 1,95.

Hoeveel procent van de consumenten is volgens de enquête-uitslag
bereid de hogere Max Havelaarprijs te betalen?
Schrijf je berekening op.
191pEen andere manier om iets aan de armoede te doen, is ontwikkelingshulp.
Guatemala is één van de landen waaraan Nederland ontwikkelingshulp
gaf.
Een voorwaarde voor het krijgen van ontwikkelingshulp van Nederland is
het hebben van een goed bestuur.

Waarom heeft het sturen van ontwikkelingshulp naar een land met een
slecht bestuur weinig positieve gevolgen voor de bevolking?
201pNederland gaf een vast percentage van het nationaal inkomen als
ontwikkelingshulp.
Piet vindt het beter een vast bedrag per jaar te besteden aan
ontwikkelingshulp.
Marieke zegt: “Een vast percentage van het nationaal inkomen is bij
economische groei op termijn voordeliger voor de ontwikkelingslanden
dan een vast bedrag aan ontwikkelingshulp.”

Leg de mening van Marieke uit.
opgave 4Iedereen gratis aan de glasvezel!
Bij de beantwoording van de vragen 21 tot en met 25 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6 in de bijlage.

Steeds meer huishoudens gaan over op glasvezel. De huishoudens kunnen kiezen uit meerdere serviceproviders. De serviceproviders bieden een pakket producten aan. Eind 2010 is Glasco BV, één van de bedrijven dat glasvezelnetwerken aanlegt, begonnen met de voorbereiding van het aanleggen van een netwerk in Winterswijk. Om de kosten terug te verdienen moest minimaal 40% van de huishoudens een abonnement afsluiten bij een serviceprovider.
211pOndanks het feit dat de aanmeldperiode een keer verlengd is, bleef de
aanmelding in Winterswijk bij 31% steken. Toch is door Glasco BV
besloten te beginnen met de aanleg van het glasvezelnetwerk.

Geef een argument waarom hiertoe besloten is.
221pDe aansluiting op het glasvezelnetwerk wordt betaald door de providers
waar de abonnementen bij worden afgesloten. Voor de consument is deze
aansluiting gratis. Veel economen beweren echter dat dit niet waar is.
“Gratis bestaat niet” is de mening van deze economen.

Leg uit waarom de aansluiting voor de consument helemaal niet gratis
is.
Gebruik informatiebron 6.
231pDe familie Voorman was één van de eerste die in Winterswijk koos voor
glasvezel. Hiervoor moesten zij een provider kiezen.
In de informatiebron staan de voorwaarden van de providers vermeld.
De familie Voorman wil graag internet met een snelheid van 50Mb,
nummerbehoud en onbeperkt bellen in Nederland en digitale tv zonder
pluspakket. Bovendien willen ze hulp bij de installatie. Ze hebben
berekend dat provider A hun het eerste jaar € 695 zou gaan kosten.

Bereken in hele euro’s de kosten in het eerste jaar voor de familie
Voorman als ze kiezen voor provider B.
Schrijf je berekening op.
241pGlasco BV is vooral actief in Oost-Nederland. Volgens het bedrijf biedt
glasvezel juist voor deze regio veel voordelen. Hier is namelijk sprake van
een bevolkingskrimp, mede doordat werknemers naar het westen trekken
omdat daar meer werkgelegenheid is. Het snelle internet zou volgens de
directie van Glasco BV de bevolkingskrimp kunnen doen afnemen.
Hieronder staan drie economische verschijnselen.
1 minder reistijd
2 makkelijker thuiswerken
3 noodzaak van verhuizen is minder
Zet de verschijnselen in een zodanige volgorde dat ze een logische
gedachtegang vormen.

sneller internet → 1 → 2 → 3 → minder bevolkingskrimp

sneller internet → 1 → 3 → 2 → minder bevolkingskrimp

sneller internet → 2 → 1 → 3 → minder bevolkingskrimp

sneller internet → 2 → 3 → 1 → minder bevolkingskrimp

sneller internet → 3 → 1 → 2 → minder bevolkingskrimp

sneller internet → 3 → 2 → 1 → minder bevolkingskrimp
251pDe gemeenten in de krimpgebieden hebben er belang bij dat hun
inwoners niet massaal naar het westen verhuizen.

Verklaar waarom de gemeenten in de krimpgebieden liever niet willen
dat mensen uit krimpgebieden massaal naar het westen verhuizen.
opgave 5Het huishouden van Jan Steen
Bij de beantwoording van de vragen 26 tot en met 30 hoef je geen gebruik
te maken van informatiebronnen in de bijlage.
261pJan belt de reparateur voor het repareren van de radiator. Na de reparatie
krijgt hij de rekening: € 203,00.
Onder welke uitgavensoort valt deze reparatie?

dagelijkse uitgaven

huishoudelijke uitgaven

incidentele uitgaven

vaste lasten
272pGretchen wil een nieuwe wasdroger kopen. Op de site van de
Consumentenbond bekijkt ze de testresultaten en kiest de beste koop uit.
Volgens Jan kan ze beter naar de winkel gaan en zich daar laten
voorlichten over wasdrogers.

Noem een voordeel én een nadeel van het zich laten voorlichten in de
winkel in plaats van het vergelijkend warenonderzoek van de
consumentenbond te gebruiken.
Doe het zo:
Een voordeel is:
Een nadeel is:
Jan weet niet hoe het gezin er financieel voorstaat. “Ik weet niet of er geld
is voor een wasdroger”, zegt hij.
282pJan houdt drie weken lang de huishoudelijke uitgaven bij. In deze drie
weken heeft het gezin € 605 aan huishoudelijke uitgaven besteed.

Bereken in twee decimalen deze huishoudelijke uitgaven omgerekend
per maand.
Schrijf je berekening op.
291pJan heeft nog geen rekening gehouden met de reserveringen voor een
andere auto. Zijn Peugeot 308 CC (cabriolet) heeft hij twee jaar geleden
nieuw gekocht voor de aanschafprijs van € 37.500. Hij verwacht nu nog
vijf jaar in de auto te rijden en hem dan te verkopen voor € 10.000. Hij wil
dan een andere auto kopen waarvan de aanschafprijs € 20.000 is.
Hoeveel moet Jan per maand reserveren om over vijf jaar de andere auto
te kunnen kopen?

€ 119,05

€ 166,67

€ 333,34

€ 458,34
Jan heeft een beknopt overzicht gemaakt van de maandelijkse financiële
situatie van zijn gezin.
301pJan zoekt naar mogelijke oplossingen om te bezuinigen, maar ziet dat hij
op een aantal uitgaven op korte termijn niet kán bezuinigen.

Noem een uitgave van Jan en Gretchen waar ze op korte termijn niet
op kunnen bezuinigen.
Leg uit waarom dat niet kan.
opgave 6We zetten de verdubbelaar in!
Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 36 hoef je geen gebruik
te maken van informatiebronnen in de bijlage.

In maart 2013, toen de crisis nog steeds voortwoekerde, deed zich een vreemde situatie voor. Het aantal werklozen nam met 28.000 toe, terwijl er ‘slechts’ 2.000 banen verdwenen. Dat bleek het effect van de werkloosheidsverdubbelaar. De snel oplopende werkloosheid werd niet zozeer veroorzaakt door het verdwijnen van banen, maar door de toename van het aantal nieuwe werkzoekenden. Het ging hierbij vooral om huisvrouwen en zzp’ers (zelfstandigen zonder personeel). bron: de Volkskrant, vrijdag 19 april 2013
312pIn het eerste kwartaal van 2013 zochten 1,1 miljoen personen tussen 15
en 65 jaar betaald werk van twaalf uur of meer per week. Dit waren
personen zonder werk of met een kleine baan van minder dan twaalf uur
per week. Ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder waren dat er
208.000 meer.

Bereken in één decimaal met hoeveel procent het aantal personen
tussen 15 en 65 jaar, dat betaald werk zoekt voor twaalf uur of meer
per week, toegenomen is tussen het eerste kwartaal van 2012 en het
eerste kwartaal van 2013.
Schrijf je berekening op.
321pGeef een argument voor sommige werklozen om zich niet langer op de
arbeidsmarkt aan te bieden als de werkloosheid oploopt.

In economisch slechte tijden ontdoen bedrijven zich vaak als eerste van hun flexibele schil, dat wil zeggen dat flexibele arbeidskrachten worden ontslagen. Kenmerk van flexibele arbeid is dat het aantal te werken uren niet vast ligt. Bijvoorbeeld bij de afspraak dat de werknemer pas komt werken na een oproep (oproepkracht). Soms is er dan sprake van af en toe een paar uur werk, soms van hele dagen. Een oproepkracht heeft dus ook geen vast maandloon.
331pGeef een argument waarom juist flexibele arbeidskrachten in economisch
slechte tijden als eerste hun werk verliezen.
341pBegin 2013 meldden zich vooral veel huisvrouwen die voordien niet
wilden werken op de arbeidsmarkt.

Geef een argument waarom deze huisvrouwen werk gingen zoeken
terwijl er juist veel werklozen bijkwamen.

Naast de aanmelding van veel huisvrouwen was er ook sprake van veel zzp’ers die zich op de arbeidsmarkt meldden. Zzp’ers zijn ondernemers die geen personeel in dienst hebben. Doordat zij geen opdrachten meer konden vinden, meldden zij zich enkele maanden later bij het UWV/Werkbedrijf en werden officieel geregistreerd als werkloze. Volgens economen was er in de periode vóór de aanmelding van de zzp- ers sprake van verborgen werkloosheid.
352pLeg uit dat er sprake was van verborgen werkloosheid in de periode vóór
de aanmelding van de zzp’ers.
361pIn maart 2013 was het aantal officiële werklozen 30.000 hoger dan in de
maand ervoor. Het aantal WW-uitkeringen ging maar met 3.000 omhoog.
Waardoor was de stijging van het aantal WW-uitkeringen lager dan de
stijging van het aantal officiële werklozen?

De meeste werklozen hadden een deeltijdbaan.

De vraag naar arbeid nam in maart 2013 fors toe.

Een groot aantal werklozen had zich niet ingeschreven bij het
UWV/Werkbedrijf.

Niet iedereen die werkloos werd, had recht op een WW-uitkering.
opgave 7Thies gaat internationaal
Bij de beantwoording van de vragen 37 tot en met 43 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 7 in de bijlage.

Thies produceert en verkoopt tractoren. Deze tractoren exporteert hij ook naar het buitenland. De export binnen de EU-landen verloopt redelijk tot goed. Dit komt onder andere omdat er binnen de Europese Unie geen handelsbelemmeringen zijn.
371pLand A en B zijn lid van de EU. Land C en D zijn géén lid van de EU.
In welke van de vier situaties wordt de verhouding tussen de vier landen
juist weergegeven?

situatie 1

situatie 2

situatie 3

situatie 4
382pVorig jaar verkocht Thies 33 tractoren. De prijs van een tractor was vorig
jaar € 62.000 en dit jaar € 60.000.

Bereken hoeveel tractoren Thies dit jaar minimaal moet verkopen om
minstens dezelfde omzet als vorig jaar te behalen.
Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 7.
391pThies wil in 2014 een omzet behalen van 2,25% van de totale
tractorhandel binnen de EU.

Bereken in hele euro’s de gewenste omzet van Thies in 2014 binnen
de EU-landen.
Schrijf je berekening op.
401pThies verhandelt zijn tractoren liever binnen de EU dan buiten de EU.

Noem twee voordelen van handelen binnen de EU.
411pThies heeft de afgelopen jaren vooral proberen te besparen op de lonen
van zijn werknemers om zijn afzet te vergroten.
Hieronder staan 3 tussenstappen:
1 bedrijfskosten dalen
2 verkoopprijzen dalen
3 vraag naar tractoren stijgt
Zet de verschijnselen in een zodanige volgorde dat een logische
gedachtegang ontstaat.

besparen op de lonen → 1 → 2 → 3 → grotere afzet

besparen op de lonen → 1 → 3 → 2 → grotere afzet

besparen op de lonen → 2 → 1 → 3 → grotere afzet

besparen op de lonen → 2 → 3 → 1 → grotere afzet

besparen op de lonen → 3 → 1 → 2 → grotere afzet

besparen op de lonen → 3 → 2 → 1 → grotere afzet
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
421pDe mogelijkheden om te besparen op de loonkosten zijn voor Thies
beperkt. Zo is er in Nederland een minimumloon en zijn er afspraken over
de lonen. Thies overweegt (een deel van) zijn productie naar het
buitenland te verplaatsen. Hij kijkt naar mogelijkheden in Roemenië. Zijn
vrouw vraagt waarom hij niet in China gaat kijken. “Daar liggen de lonen
lager dan in Roemenië”, zegt ze. Thies: “Maar ik kies voor Roemenië
omdat dat land lid is van de EU.”

Noem een reden om juist voor een EU-land als Roemenië te kiezen
boven China, ondanks de lagere lonen in China.
431pEen vriend van Thies luistert naar de discussie tussen Thies en zijn vrouw
en schudt zijn hoofd: “Jullie moeten ondanks de hogere lonen helemaal
niet je productie verplaatsen naar het buitenland. Niet naar China en ook
niet naar Roemenië”, zegt hij.

Noem een reden om ondanks de hogere lonen in Nederland de
productie in Nederland te laten plaatsvinden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.