Eindexamen economie vmbo kb 2011 tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Daan weet het antwoord

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 8 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.

Onder welk soort ontwikkelingshulp valt het microkrediet? A financiële hulp B kwijtschelding van schuld C noodhulp

Volgens de vader van Daan is het effect van microkrediet nogal beperkt. “Ze krijgen het krediet, geven het uit en dat was het dan”, zegt hij. Daan zegt: “Die microkredieten zullen de bestedingen in het ontwikkelingsland positief beïnvloeden. Eerst gebeurt dit doordat het geld van het krediet geïnvesteerd wordt, maar ook op de lange termijn zullen de bestedingen positief beïnvloed worden.” → Waarom kunnen deze microkredieten op de lange termijn de bestedingen positief beïnvloeden? Verklaar je antwoord.

Microkredieten worden verstrekt aan arme mensen die een eigen onderneming beginnen of willen uitbreiden. Microkrediet wordt meestal niet verstrekt door gewone (commerciële) banken, omdat de gewone banken er teveel risico’s in zien. → Waarom heeft een lening aan arme mensen meer risico voor een bank dan een lening aan mensen die niet arm zijn.

Zawili wil graag weten hoeveel zij in het eerste jaar overhoudt. → Bereken hoeveel Zawili in het eerste jaar heeft overgehouden. Neem onderstaand schema over op je antwoordblad en vul het in. Inkomsten eerste jaar verkoop stierkalfjes € verkoop koekalf € verkoop melk € totaal € Uitgaven eerste jaar voer € huur land € rente lening € aflossing lening einde jaar € totaal € overgehouden eerste jaar € Gebruik informatiebron 1.

Zawili moet rente betalen over het restant van haar lening. → Bereken hoeveel rente Zawili over het tweede jaar moet betalen. Schrijf je berekening op.

Volgens Daan kun je aan het voorbeeld van Zawili zien dat microkrediet werkt. “Door het microkrediet stijgt het inkomen van Zawili.” Daan gebruikt drie denkstappen. 1 geld investeren 2 meer produceren 3 meer winst In welke van de onderstaande regels staan de denkstappen zo dat een logische gedachtegang ontstaat? A microkrediet → 1 → 2 → 3 → inkomen Zawili stijgt B microkrediet → 1 → 3 → 2 → inkomen Zawili stijgt C microkrediet → 2 → 1 → 3 → inkomen Zawili stijgt D microkrediet → 2 → 3 → 1 → inkomen Zawili stijgt E microkrediet → 3 → 1 → 2 → inkomen Zawili stijgt F microkrediet → 3 → 2 → 1 → inkomen Zawili stijgt

Daan vindt het goed dat er rente moet worden betaald over microkrediet. Welk juist argument kan Daan daarvoor gebruiken? A Door de rentebetaling krijg je minder verstrekkers van microkredieten. B Door de rentebetaling leren de ontvangers (bedrijfs)economisch handelen. C Door de rentebetaling maken de ontvangers van microkredieten eerder winst.

Daan is er helemaal van overtuigd dat microkredieten de toekomst hebben. Zijn vader vindt dat er maar één manier van (ontwikkelings)hulp zou moeten zijn en dat is kennis overbrengen (scholing). → Geef een juist argument voor het standpunt van de vader van Daan.

opgave 2A-merken in de lift

Bij de beantwoording van de vragen 9 tot en met 14 hoef je geen gebruik te

maken van informatiebronnen in de bijlage.

Michelle en Anouk, twee leerlingen uit 4-vmbo, lezen het volgende in de krant. In 2004 en 2005 hadden de A-merken veel marktaandeel verloren aan de B- merken. De omzet van A-merken is sinds 2006 echter weer aan het stijgen. Eén van de grootste stijgers is huidverzorger Dove uit Amerika. De omzet steeg van 20,1 miljoen dollar (2005) naar 24 miljoen dollar (2006). Economen geven aan dat de twee belangrijkste oorzaken hiervan zijn: de toegenomen economische groei en de lagere werkloosheid.

91p

De gemiddelde prijs van de producten van Dove steeg in 2006 met 3% ten

opzichte van 2005.

Hoeveel procent is de afzet van Dove in 2006 gestegen ten opzichte van 2005?

A ± 0%

B ± 3%

C ± 16%

D ± 103%

101p

Volgens het stukje uit de krant hebben de A-merken marktaandeel

teruggewonnen van de B-merken.

Wat is de juiste omschrijving van marktaandeel?

A de afzet van een product van een bedrijf als percentage van de totale afzet

van dat product van alle bedrijven

B de groei van een bedrijf als percentage van de totale groei van alle bedrijven

C de kosten van een bedrijf als percentage van de totale kosten van alle

bedrijven

D het aantal werknemers van een bedrijf als percentage van het totale aantal

werknemers

111p

Michelle en Anouk praten over de oorzaken van de omzetstijging van de

A-merken. Michelle is het met de economen eens en denkt dat de lagere

werkloosheid in 2006 een oorzaak van de omzetstijging is.

Verklaar waarom een lagere werkloosheid kan leiden tot een grotere

omzetstijging bij A-merken dan bij B-merken.

121p

Michelle leest in de krant dat de firma Duif BV uit Friesland in 2007

marktaandeel verloor aan Dove. Duif BV is een fabriek die, net als Dove,

doucheproducten produceert. De producten van Duif BV worden door

supermarkten onder de naam van de supermarkt (als huismerk) verkocht.

Duif BV is bang dat de stijging van het marktaandeel van Dove zal leiden tot

inkrimping van de productie en daarmee tot ontslagen.

Noem een maatregel die Duif BV zou kunnen nemen om deze ontwikkeling

tegen te gaan.

131p

Volgens Anouk is het verstandig om A-merken een betere plaats in de schappen

van een winkel te geven dan de zogenaamde huismerken. Volgens Michelle is

dat juist andersom. Zij zegt: “Volgens mij is de brutowinstmarge op huismerken

groter dan die op A-merken.”

Leg uit wat bedoeld wordt met de brutowinstmarge.

141p

Duif BV heeft inderdaad medewerkers moeten ontslaan, maar gelukkig niet veel.

Anouk en Michelle bespreken of de werkloosheid van deze ex-werknemers van

Duif BV lang zal duren. “Gelukkig is het werk in een zeepfabriek niet

gespecialiseerd, de ontslagen werknemers zullen dus wel snel ander werk

vinden”, zegt Anouk.

Michelle is het niet met haar eens. “Juist als je gespecialiseerd werk hebt

gedaan, vind je makkelijk een nieuwe baan.”

Ben jij het eens met Anouk of met Michelle? Geef een argument voor je

keuze.

opgave 3Susan zoekt en zoekt

Bij de beantwoording van de vragen 15 tot en met 21 moet je soms

gebruikmaken van informatiebron 2 in de bijlage.

Susan (20 jaar) heeft vier maanden geleden haar mbo-diploma dierverzorging gehaald. Ze is al een tijdje op zoek naar een baan, maar het vinden daarvan wil nog niet echt lukken. Ze bespreekt het met haar vriendin Marjon. “Ik denk dat er op dit moment gewoon te veel mensen een baan zoeken”, zegt Susan.

152p

Susan heeft zich ingeschreven bij het UWV/WERKbedrijf. Ze moet aan nog een

aantal voorwaarden voldoen om tot de geregistreerde werklozen te behoren.

Noem, naast het inschrijven bij het UWV/WERKbedrijf, twee andere

voorwaarden waaraan iemand moet voldoen om tot de geregistreerde

werklozen te behoren.

161p

Welke situatie op de arbeidsmarkt doet zich voor wanneer meer mensen een

baan zoeken dan er vacatures zijn?

A Er is een aanbodoverschot op de arbeidsmarkt.

B Er is een vraagoverschot op de arbeidsmarkt.

C Er is geen vraag naar arbeid meer.

D Er is geen werkloosheid meer.

171p

Susan vindt het merkwaardig dat er vacatures zijn én werklozen. “Die werklozen

kunnen toch die vacatures opvullen?”, zegt ze.

Verklaar waarom het niet altijd mogelijk is dat de werklozen de bestaande

vacatures opvullen.

Susan leest in de krant dat de overheid zich zorgen maakt over de jeugdwerkloosheid. In het artikel staat een aantal maatregelen die de overheid voorstelt om de jeugdwerkloosheid te verminderen.

181p

Eén van de maatregelen om de (jeugd)werkloosheid te verminderen is het

verlagen van de inkomstenbelasting. Hierdoor stijgt het nettoloon.

Hieronder staan drie verschijnselen:

1 koopkracht stijgt

2 productie stijgt

3 werkgelegenheid stijgt

In welke regel staan de verschijnselen zo dat ze een logische gedachtegang

vormen?

A verlagen inkomstenbelasting → 1 → 2 → 3 → werkloosheid vermindert

B verlagen inkomstenbelasting → 1 → 3 → 2 → werkloosheid vermindert

C verlagen inkomstenbelasting → 2 → 1 → 3 → werkloosheid vermindert

D verlagen inkomstenbelasting → 2 → 3 → 1 → werkloosheid vermindert

E verlagen inkomstenbelasting → 3 → 1 → 2 → werkloosheid vermindert

F verlagen inkomstenbelasting → 3 → 2 → 1 → werkloosheid vermindert

Gebruik informatiebron 2.

191p

Een andere maatregel van de overheid is het invoeren van de Wet Investeren in

Jongeren (WIJ).

Op welke manier vergroot de nieuwe wet de kans voor Susan op een baan?

Gebruik informatiebron 2.

201p

Eén van de mogelijkheden die de gemeente heeft om de jeugdwerkloosheid te

bestrijden is het geven van een loonkostensubsidie aan de werkgever.

Waarom zal de werkgelegenheid voor jongeren kunnen stijgen als werkgevers

een loonkostensubsidie krijgen van de gemeente?

A De arbeidsproductiviteit van de jonge werknemer zal gaan stijgen.

B De jongeren hoeven minder belasting te betalen en zullen daardoor eerder

gaan werken.

C Het verschil tussen uitkering en minimumloon zal groter worden en daardoor

wordt werken aantrekkelijker.

D Het wordt voor de werkgevers goedkoper een jongere in dienst te nemen.

Gebruik informatiebron 2.

211p

Susan gelooft niet dat de Wet Investeren in Jongeren zal werken. “Veel jongeren

zullen het werkleeraanbod van de gemeente weigeren. Die hebben daar

helemaal geen zin in”, zegt ze. Marjon is het niet met haar eens: “Ik denk dat de

jongeren tot 27 jaar het aanbod van de gemeente niet zo snel zullen weigeren.”

Geef een argument voor de mening van Marjon.

opgave 4Sterke euro, zwakke dollar?

Bij de beantwoording van de vragen 22 tot en met 27 moet je soms

gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.

Uit de krant: Sinds de invoering van de euro in 2002 is deze, na een zwak eerste jaar, tot 2009 vrijwel voortdurend in waarde gestegen ten opzichte van de Amerikaanse dollar. Analisten geven daarvoor twee oorzaken. Ten eerste: de waarde van de Amerikaanse invoer is veel groter dan de waarde van de Amerikaanse uitvoer. Ten tweede: het tekort op de Amerikaanse rijksbegroting.

Gebruik informatiebron 3.

221p

De grafiek laat zien dat begin 2003 de euro de grens van $ 1,05 voorbij gaat.

Op 1 januari 2005 staat de euro erg sterk.

Een andere manier om koersstijgingen te laten zien is door middel van

indexcijfers.

Bereken het indexcijfer van de koers van de euro op 1 januari 2005 met

1 januari 2003 als basis. Schrijf je berekening op.

231p

De waarde van de Amerikaanse import uit Europa is hoger dan de waarde van

de Amerikaanse export naar Europa. Dit levert de Amerikanen een tekort op in

het betalingsverkeer met Europa. Het tekort veroorzaakt een zwakkere dollar en

dus een sterkere euro.

Hoe kan dit tekort leiden tot een zwakkere dollar ten opzichte van de euro?

A Het aanbod van dollars daalt, zodat de koers van de dollar daalt.

B Het aanbod van dollars daalt, zodat de koers van de dollar stijgt.

C Het aanbod van dollars stijgt, zodat de koers van de dollar daalt.

D Het aanbod van dollars stijgt, zodat de koers van de dollar stijgt.

241p

Een sterke euro heeft één prettig gevolg voor de eurolanden: een lage inflatie.

Verklaar waarom een sterke euro tot een lage inflatie kan leiden.

251p

Toch hebben Europese bedrijven in de eurolanden die veel exporteren naar

Amerika een nadeel van de sterkere euro.

Waarom hebben Europese exportbedrijven nadeel van een sterkere euro?

261p

De euro wordt onder verantwoordelijkheid van de Europese Centrale Bank

(ECB) uitgegeven. De ECB kan ook invloed uitoefenen op de hoogte van de

rente. Stel dat de ECB de rente laat dalen. Dan zal de werkgelegenheid in de

eurozone verbeteren.

Hieronder staan drie tussenstappen.

1 Er wordt minder belegd in euro’s door Amerikaanse beleggers.

2 De koers van de euro daalt.

3 De concurrentiepositie van de eurozone verbetert.

In welke van de onderstaande regels staan de tussenstappen zo dat een

logische gedachtegang ontstaat?

A lagere rente → 1→ 2 → 3 → meer werkgelegenheid in de eurozone

B lagere rente → 1→ 3 → 2 → meer werkgelegenheid in de eurozone

C lagere rente → 2→ 1 → 3 → meer werkgelegenheid in de eurozone

D lagere rente → 2→ 3 → 1 → meer werkgelegenheid in de eurozone

E lagere rente → 3→ 1 → 2 → meer werkgelegenheid in de eurozone

F lagere rente → 3→ 2 → 1 → meer werkgelegenheid in de eurozone

271p

De belangrijkste taak van de ECB is echter niet het zorgen voor meer

werkgelegenheid, maar het zorgen voor een stabiele euro. In 2010 werd de euro

ineens veel minder waard ten opzichte van de dollar. Om die reden werd door

de ECB overwogen om de rente te verhogen. Hier waren vooral de

werkgeversorganisaties tegen. “Dat gaat ten koste van onze winst”, werd door

hen gezegd.

Hieronder staan drie tussenstappen.

1 De bestedingen nemen af.

2 Lenen wordt duurder.

3 Bedrijven hebben minder afzet.

In welke van de onderstaande regels staan de tussenstappen zo dat een

logische gedachtegang ontstaat?

A hogere rente → 1→ 2 → 3 → minder winst

B hogere rente → 1→ 3 → 2 → minder winst

C hogere rente → 2→ 1 → 3 → minder winst

D hogere rente → 2→ 3 → 1 → minder winst

E hogere rente → 3→ 1 → 2 → minder winst

F hogere rente → 3→ 2 → 1 → minder winst

opgave 5Erfenis of ergernis?

Bij de beantwoording van de vragen 28 tot en met 31 hoef je geen gebruik te

maken van informatiebronnen in de bijlage.

Claudine was net 21 geworden toen zij een mooi bedrag van haar oudtante erfde. Na betaling van de belastingen bleef er voor haar nog € 95.000 over.

281p

De ouders van Claudine vinden dat ze het geld direct op een spaarrekening

moet zetten. Claudine weet nog niet wat ze wil.

In welk van de onderstaande gevallen gebruikt Claudine geld als spaarmiddel?

1 Ze geeft geld aan een goed doel.

2 Ze koopt een nieuw bankstel.

3 Ze vergelijkt de prijzen van twee verschillende auto’s met elkaar.

4 Ze leent haar geld uit aan een vriendin tegen een bepaald rentepercentage.

A in alle gevallen

B in geen enkel geval

C in geval 1

D in geval 2

E in geval 3

F in geval 4

292p

Claudines moeder vindt het geen goed idee dat ze haar geld aan een vriendin

uitleent. Ze vindt dat ze het op een spaarrekening moet zetten.

Claudine vindt het wél een goed idee: “Ik denk dat het zowel voor mij als voor

mijn vriendin voordelig kan zijn om het geld tegen een bepaald rentepercentage

rechtstreeks aan haar uit te lenen.”

Geef voor beiden aan wat het voordeel kan zijn om het geld rechtstreeks

aan de vriendin uit te lenen in plaats van te gaan sparen bij een bank.

Doe het zo:

− Voordeel Claudine:

− Voordeel vriendin:

301p

Claudine vraagt zich af waar al dat sparen goed voor is. Ze leest in de krant dat

volgens cijfers van het CBS er steeds minder wordt gespaard. Eén van de

belangrijkste taken van een bank is het aantrekken en uitlenen van spaargeld

tegen een bepaalde rente. “Als mensen minder gaan sparen kan dat leiden tot

een stijging van de rente”, aldus een medewerker van het CBS.

Leg uit dat als mensen minder gaan sparen de rente kan stijgen.

311p

Claudine vraagt zich af of sparen voor de economie van een land wel zo goed

is.

Waarom kan sparen goed zijn voor de economie van een land? Gebruik in je

antwoord het begrip aanbod van geld.

opgave 6Kees begint voor zichzelf (of niet)!

Bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 35 moet je soms

gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.

Kees Baving is ontslagen. Hij werkte bij een juwelier. Hij denkt erover voor zichzelf te beginnen.

Gebruik informatiebron 4.

322p

Kees overweegt een winkel te beginnen, waar hij sieraden van goud en zilver uit

het duurdere segment gaat verkopen. Die sieraden koopt hij in het buitenland.

Hij heeft een ondernemingsplan gemaakt met daarin een aantal gegevens.

Hoe hoog is de nettowinst als Kees een brutowinst behaalt van € 77.000?

Schrijf je berekening op.

Gebruik informatiebron 4.

331p

Het eerste jaar verwacht Kees 1.750 artikelen te kunnen verkopen.

Hoe hoog is de omzet van Kees in het eerste jaar als zijn verwachting

uitkomt? Schrijf je berekening op.

Gebruik informatiebron 4.

342p

De verwachte resultaten vallen Kees tegen. Als hij al een winkel begint, wil hij

meer nettowinst behalen.

Noem op grond van de gegevens uit de informatiebron twee mogelijkheden

voor Kees om zijn nettowinst te verhogen zonder de verkoopprijs te

verhogen.

Gebruik informatiebron 4.

351p

Alles overdenkende begint Kees te twijfelen. Doet hij er wel goed aan een winkel

te beginnen? Hij moet ook nog met de bank overleggen over de financiering van

zijn plan. De vriendin van Kees, Samira, zegt: “Ga eerst maar eens met je bank

praten. Die beoordeelt je ondernemingsplan. Misschien is de bank helemaal niet

bereid om geld aan jou uit te lenen voor je onderneming.”

Geef, op basis van het ondernemingsplan, een argument waarom de bank

niet bereid zou zijn de onderneming van Kees te financieren.

opgave 7Sport in beeld!

Bij de beantwoording van de vragen 36 tot en met 42 hoef je geen gebruik te

maken van informatiebronnen in de bijlage.

Company en Co is een architectenbureau. John de Bakker werkt bij Company en Co. De eigenaar van het bedrijf, Co, sponsort voor een aanzienlijk bedrag het eerste elftal van de plaatselijke voetbalvereniging.

361p

Geef aan welk doel Company en Co kan hebben met deze sportsponsoring.

371p

“Die sponsoring levert ons hopelijk veel op, maar in eerste instantie kost het ons

vooral geld”, zegt Co.

Onder welke kosten vallen de kosten voor sportsponsoring voor Company en

Co?

A afschrijvingskosten

B bedrijfskosten

C maatschappelijke kosten

381p

John waarschuwt zijn baas: “Natuurlijk is er het financiële risico of het bedrag

dat een bedrijf investeert in de sponsoring wel terugverdiend wordt. Daarnaast

loopt Company en Co nog wel andere risico’s bij het sponsoren van sporters.”

Noem, naast het financiële risico, nog een risico voor Company en Co bij

sponsoring van de voetbalclub.

John de Bakker, die enigszins te dik is, is van plan om af te vallen. Hij besluit om te gaan sporten en gaat op zoek naar een goede sport voor zichzelf. Co is niet zo blij met de plannen van John. “Kijken naar voetbal vind ik leuk, maar ik ben helemaal niet blij met al dat gesport van jullie. Al die sportblessures zorgen er voor dat de arbeidsproductiviteit naar beneden gaat”, zegt hij.

391p

John is het niet eens met Co. “Sporten heeft juist een positieve invloed op mijn

arbeidsproductiviteit”, zegt hij.

Geef een argument voor de mening van John.