Eindexamen biologie vmbo kb 2021, tijdvak 1

Sommige mensen zijn allergisch voor huisdieren zoals katten. Bepaalde cellen in hun bloed maken dan antistoffen tegen huidschilfers van de kat aan. Bij een allergische reactie kan het gebeuren dat de bloeddruk sterk daalt. Dit kan levensbedreigend zijn.

Wetenschappers hebben ontdekt dat mensen sneller verkouden worden als het buiten koud is. Door het inademen van koude lucht wordt de temperatuur in de neusholte enkele graden lager. Ziekteverwekkers worden daardoor minder goed bestreden. Het verkoudheidsvirus kan zich daardoor in de neusholte snel vermenigvuldigen.

Om yoghurt te maken worden melkzuurbacteriën aan melk toegevoegd. Deze bacteriën breken koolhydraten in de melk af, waarbij melkzuur ontstaat. Melkzuur laat eiwitten in de melk klonteren. De melk wordt dan dikker en zo ontstaat yoghurt. In de tabellen hieronder zie je de voedingswaarden van de melk die gebruikt is voor het maken van yoghurt en de voedingswaarden van de yoghurt. melk yoghurt voedingswaarden per 100 mL voedingswaarden per 100 mL energie 295 kJ energie 230 kJ eiwitten 4,00 g eiwitten 3,00 g koolhydraten (suikers) 5,00 g koolhydraten (suikers) 3,00 g vetten 3,80 g vetten 3,40 g voedingsvezels 0,00 g voedingsvezels 0,00 g natrium 0,04 g natrium 0,04 g calcium 0,12 g calcium 0,12 g

Josje doet een practicum bij biologie. Met een wattenstaafje gaat ze langs de binnenkant van haar wang. Cellen van haar wangslijmvlies blijven aan het wattenstaafje plakken. Josje maakt van deze cellen een preparaat en voegt een beetje kleurstof toe. Daarna bekijkt ze het preparaat door de microscoop. In de afbeelding zie je wat Josje dan ziet.

Petra legt een zak aardappelen in haar keukenkast. In de kast is het donker. Na enkele weken zijn er uit de aardappelknollen witte stengels gegroeid. De aardappelen zelf zijn kleiner en zachter geworden. De binnenkant van de zak met aardappelen is vochtig geworden. Petra plant de aardappelen met witte stengels in haar tuin. Na enige tijd groeien de witte stengels uit tot nieuwe aardappelplanten.

Richard loopt in het donker de trap af in zijn huis. Plotseling hoort hij een hard geluid. Richard schrikt. Klieren in zijn lijf geven adrenaline af aan zijn bloed. Enkele organen reageren op de adrenaline: Richard ademt sneller, zijn hartslag gaat omhoog en er wordt glucose aan het bloed afgegeven.

Cholesterol in het bloed kan ervoor zorgen dat bloedvaten vernauwen. In de afbeelding hiernaast zie je zo’n vernauwing. De pijl wijst afzettingen van cholesterol en kalk in de wand van het bloedvat aan. Dit wordt aderverkalking genoemd.

De eikenbladroller is een vlindersoort. In het najaar leggen de vrouwtjes eitjes in de bladknoppen van eikenbomen. In het voorjaar komen rupsen uit de eitjes. De rupsen eten de jonge bladeren en bloemknoppen van de eikenbomen op. Hierdoor blijven de bomen lang kaal en kunnen ze minder goed groeien. Nadat de rupsen vlinders geworden zijn, groeien nieuwe bladeren aan de eikenbomen, maar de eikenbomen kunnen dan geen bloemen meer maken. Koolmezen voeden zich met de rupsen, maar eekhoorns hebben door de rupsen juist minder voedsel. In het najaar groeien er namelijk voor de eekhoorns geen eikels aan de eerder kaal gegeten eikenbomen.

Veel vogelsoorten die in Nederland broeden, trekken elk jaar duizenden kilometers naar het zuiden om te overwinteren. In de overwinterings- gebieden is in die periode meer voedsel beschikbaar dan in Nederland. Insecteneters, zoals de boerenzwaluw, vertrekken al eind augustus. Zaadeters, zoals de groenling, beginnen pas in oktober en november aan hun trektocht.

Ruben wil gezond eten. Hij zoekt informatie op over de voedingswaarden van enkele voedingsmiddelen. Voedingswaarden per 100 gram gekookt voedingsmiddel aardappelen rijst bloemkool karbonade (lam) energie 352 kJ 621 kJ 95 kJ 1453 kJ water 78 g 63,4 g 93,4 g 46,8 g eiwitten 1,9 g 3,2 g 1,8 g 25,8 g koolhydraten 17,3 g 32,3 g 1,9 g 0 g vetten 0,3 g 0,3 g 0,4 g 27,5 g vitamine C 9 mg 0 mg 22 mg 0 mg vezels 1,6 g 0,7 g 2,3 g 0,1 g