opgave 1Weer en klimaat




Regelmatig is in het weerbericht een beeld te zien zoals in bron 2. Dit satellietbeeld is van een dag in juli en toont een luchtdruksysteem. Achter welke letter staan het juiste luchtdruksysteem en de juiste weersomschrijving voor dit deel van Europa, zoals te zien is in bron 2? luchtdruksysteem weersomschrijving A een hogedrukgebied mooi weer, droog, veel zon B een hogedrukgebied slecht weer, veel wind en sneeuw C een lagedrukgebied mooi weer, droog, veel zon D een lagedrukgebied slecht weer, veel wind en regen




Op de weerkaart in bron 4 is de weerssituatie van Europa te zien. Met de gegevens op een weerkaart worden weersverwachtingen opgesteld. Welke weersverwachting hoort bij de weerkaart in bron 4? A Nederland staat onder invloed van het hogedrukgebied bij IJsland. In Nederland zal het harder waaien dan in Spanje en het zal in Nederland niet droog blijven. B Nederland staat onder invloed van het hogedrukgebied bij IJsland. In Nederland zal het minder waaien dan in Spanje en het zal in Nederland droog blijven. C Nederland staat onder invloed van het lagedrukgebied bij IJsland. In Nederland zal het harder waaien dan in Spanje en het zal in Nederland niet droog blijven. D Nederland staat onder invloed van het lagedrukgebied bij IJsland. In Nederland zal het minder hard waaien dan in Spanje en het zal in Nederland droog blijven.


In bron 5 is de windrichting aangegeven met pijlen. Achter welke letter staan de windrichting, de soort wind en het gebied waar de meeste neerslag valt juist? windrichting aanlandig/aflandig meeste neerslag A noordwest aanlandig in gebied X B noordwest aanlandig in gebied Y C noordwest aflandig in gebied X D zuidwest aanlandig in gebied X E zuidwest aflandig in gebied X F zuidwest aflandig in gebied Y




Bekijk bron 7. Veel Spanjaarden gaan in de maand augustus graag op vakantie naar de Spaanse noordkust. Wat is een juiste reden om voor de Spaanse noordkust te kiezen in plaats van voor een ander deel van Spanje? A De temperatuur van het zeewater in het noorden is hoger dan de temperatuur van het zeewater in het zuiden aan de Middellandse Zeekust. B In het noorden is het in de zomer aan de kust warmer dan in de rest van Spanje. Dit komt door de invloed van de Atlantische Oceaan. C In het noorden is het in de zomer aan de kust minder heet dan in de rest van Spanje. Dit komt door de invloed van de Atlantische Oceaan.




Bij de Grote Meren en in het uiterste noordoosten van de Verenigde Staten is veel veeteelt. Welke uitspraak is juist? A Hier vind je extensieve veeteelt op de steppes. B Hier vind je extensieve veeteelt in een landklimaat. C Hier vind je intensieve veeteelt op de steppes. D Hier vind je intensieve veeteelt in een landklimaat.


Op de kaart in bron 9 staan drie steden. Bron 10 laat vier klimaatgrafieken zien, waarvan er drie zijn van de steden in bron 9. Achter welke letter staan de klimaatgrafieken uit bron 10 juist bij de drie steden op de kaart in bron 9? Miami New York Phoenix A klimaatgrafiek 1 klimaatgrafiek 4 klimaatgrafiek 3 B klimaatgrafiek 2 klimaatgrafiek 1 klimaatgrafiek 4 C klimaatgrafiek 2 klimaatgrafiek 3 klimaatgrafiek 4 D klimaatgrafiek 3 klimaatgrafiek 2 klimaatgrafiek 1 E klimaatgrafiek 3 klimaatgrafiek 4 klimaatgrafiek 1 F klimaatgrafiek 4 klimaatgrafiek 1 klimaatgrafiek 2

Er worden drie uitspraken gedaan naar aanleiding van bron 9 en bron 10. Uitspraak 1: de Grote Oceaan heeft een sterke invloed op het klimaat aan de westkust. Uitspraak 2: de ligging landinwaarts en de ligging op lage breedte hebben grote invloed op het klimaat van Phoenix. Uitspraak 3: de Golf van Mexico heeft grote invloed op het klimaat van Miami. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist of onjuist is.



De Amerikaanse overheid heeft de afgelopen jaren veel maatregelen genomen die het overstromingsgevaar van bijvoorbeeld New York (zie bron 11) moeten beperken. Deze maatregelen hebben betrekking op energiebesparing en op een lagere CO 2 -productie. • Geef een voorbeeld van een maatregel die leidt tot energiebesparing. • Geef een voorbeeld van een maatregel die leidt tot een lagere CO 2 -productie.
opgave 2Water





Een goed waterpeil en een goede waterhuishouding zijn van groot belang voor de landbouw. Er worden vier uitspraken gedaan over water. Elke uitspraak gaat over waterkwantiteit of over waterkwaliteit. Uitspraak 1: voor de landbouw zijn veilige dijken en waterkeringen belangrijk. Uitspraak 2: hoge waterstanden of hevige regenval kunnen aanzienlijke schade aan landbouwgewassen veroorzaken, vooral in het groei- of oogstseizoen. Uitspraak 3: in droge perioden maken vooral akkerbouw en tuinbouw gebruik van beregening. Hiervoor wordt de voorraad grondwater aangesproken. Uitspraak 4: bestrijdingsmiddelen die gebruikt worden in de land- en tuinbouw spoelen uit naar het grondwater. Welke uitspraken gaan over waterkwantiteit? A alleen uitspraak 1 en 2 B alleen uitspraak 1 en 3 C alleen uitspraak 1, 2 en 3 D alle vier de uitspraken



Tijdens de aardrijkskundeles doen twee leerlingen een uitspraak over rivieren. Uitspraak 1: wanneer je vanaf de monding de Rijn stroomopwaarts volgt, passeer je eerst Zwitserland, dan Duitsland en uiteindelijk Nederland. Uitspraak 2: waterscheidingen liggen meestal in gebieden met reliëf. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 is juist. B Alleen uitspraak 2 is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist. bron 17 Goederentransport natte lading (bijvoorbeeld aardolie) op Nederlandse waterwegen

Twee leerlingen doen een uitspraak naar aanleiding van de grafiek in bron 17. Uitspraak 1: tussen 2009 en 2012 nam het vervoerd gewicht aan natte lading per schip toe. Uitspraak 2: volgens de grafiek zou er nog meer aan natte lading over water vervoerd kunnen worden, zonder het aantal schepen te laten toenemen. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 is juist. B Alleen uitspraak 2 is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist.

Tijdens de aardrijkskundeles vraagt de docent naar de verschillen en overeenkomsten tussen de rivieren de Rijn en de Chang Jiang. Theo zegt: “Beide rivieren hebben een belangrijke functie voor de scheepvaart en de drinkwatervoorziening.” Birgit zegt: “In de benedenloop van het stroomgebied van beide rivieren liggen gebieden met een hoge bevolkingsdichtheid.” Alexander zegt: “De Rijn is een gemengde rivier, terwijl de Chang Jiang een regenrivier is.” • Neem de namen Theo, Birgit en Alexander over op het antwoordblad en zet erachter of de bewering juist of onjuist is. bron 18 Reliëfkaart China

Het reliëf in China is trapsgewijs opgebouwd. Op de reliëfkaart in bron 18 zijn de cijfers 1, 2 en 3 in willekeurige volgorde geplaatst bij het Hoogland van Tibet, het Lössplateau en het Rode Bekken. Achter welke letter staan de cijfers 1, 2 en 3 uit bron 18 juist bij de landschappen? Hoogland van Tibet Lössplateau Rode Bekken A 1 2 3 B 1 3 2 C 2 1 3 D 2 3 1 E 3 1 2 F 3 2 1












opgave 3Bevolking en ruimte






Bron 28 laat het aandeel van drie leeftijdsgroepen van de totale bevolking in Duitsland zien tussen 1871 en 2060. In de legenda is de beschrijving vervangen door de cijfers 1, 2 en 3. Achter welke letter staan de cijfers uit de legenda van bron 28 juist bij de legendaonderdelen? leeftijdsgroep onder 20 jaar leeftijdsgroep vanaf 65 jaar tot 80 jaar leeftijdsgroep vanaf 80 jaar A 1 2 3 B 1 3 2 C 2 1 3 D 2 3 1 E 3 1 2 F 3 2 1



bron 30 Bevolkingsgegevens van Duitsland totale bevolking x1000 plattelands- bevolking x1000 stedelijke bevolking x 1000 stedelijke bevolking in % 1990 79.365 11.666 67.699 85,3 1995 81.594 11.019 70.575 86,5 2000 82.688 10.302 72.386 87,5 2005 82.769 9.560 73.210 88,5 2010 82.483 8.880 73.603 89,2 2015 82.115 8.288 73.826 89,9 2020 81.525 7.718 73.807 90,5

Fatima en Katja bekijken de gegevens in bron 30. Over deze bron doen ze ieder een uitspraak. Fatima zegt: “De totale bevolking van Duitsland daalde tussen 2010 en 2015, maar de verstedelijking nam in deze periode toe.” Katja zegt: “In 2020 zal minder dan tien procent van de Duitsers op het platteland wonen.” Wat is juist? A Alleen de uitspraak van Fatima is juist. B Alleen de uitspraak van Katja is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist.


Bron 31 laat in grote lijnen de woonplaats van seizoenkaarthouders van de drie noordelijke eredivisievoetbalclubs van het seizoen 2014-2015 zien: sc Heerenveen, SC Cambuur en FC Groningen. In de kaart zijn de herkomstgebieden ingekleurd naar de club met de meeste seizoenkaarthouders in dat gebied. Over deze kaart worden drie uitspraken gedaan: Uitspraak 1: de kaart gaat over het verzorgingsgebied van de drie noordelijke eredivisievoetbalclubs. Uitspraak 2: in Nederland is de drempelwaarde voor elke voetbalclub gelijk. Uitspraak 3: de maximale afstand die de seizoenkaarthouders willen afleggen om hun favoriete club te zien voetballen noemen we de reikwijdte. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de uitspraken over op het antwoordblad en zet erachter of de uitspraak juist of onjuist is.




Het oude stadion, het Oosterparkstadion, lag midden in een oude volkswijk. Het stadsbestuur van Groningen besloot de kwaliteit van de buurt op de locatie van het oude stadion te verbeteren. Voor deze verbetering maakten ze gebruik van vier verschillende middelen die te zien zijn in bron 34. Achter welke letter staan de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de foto’s uit bron 34 juist bij de begrippen? bestemmingsplan onderhoud participatie veiligheid A 1 2 3 4 B 2 3 1 4 C 2 3 4 1 D 3 4 1 2 E 4 1 2 3 F 4 1 3 2


Op de kaart in bron 35 is China verdeeld in drie regio’s. Achter welke letter staat de juiste bevolkingsdichtheid bij elke regio? westen noordoosten zuidoosten A hoge bevolkingsdichtheid hoogste bevolkingsdichtheid lage bevolkingsdichtheid B hoge bevolkingsdichtheid lage bevolkingsdichtheid hoogste bevolkingsdichtheid C hoogste bevolkingsdichtheid hoge bevolkingsdichtheid lage bevolkingsdichtheid D hoogste bevolkingsdichtheid lage bevolkingsdichtheid hoge bevolkingsdichtheid E lage bevolkingsdichtheid hoge bevolkingsdichtheid hoogste bevolkingsdichtheid F lage bevolkingsdichtheid hoogste bevolkingsdichtheid hoge bevolkingsdichtheid







In het krantenartikel van bron 38 zijn begrippen vervangen door de cijfers 1 tot en met 6. De begrippen die ingevuld moeten worden zijn, in alfabetische volgorde: − bebouwingsdichtheid − bevolkingsdichtheid − economische migranten − overbevolking − urbanisatie − voorzieningen • Neem de cijfers uit het krantenartikel van bron 38 over op het antwoordblad en zet het juiste begrip erachter. Let op: je mag elk begrip maar één keer gebruiken. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
12p

21p
D
32p

41p
C
51p
A
61p
F
71p
C
82p

91p
B
101p
D
111p
B
122p

131p

142p

152p

161p
C
171p
C
182p

191p
B
201p
C
212p

221p
B
232p

241p

251p
C
261p
E
271p

281p

291p
D
301p
A
312p

321p

331p
A
341p
D
351p
C
362p

371p

381p
B
391p
E
401p
D
412p

422p

431p
C
442p
