Eindexamen nederlands vmbo bb 2022, tijdvak 1

Klein én fijn in Zeist: Anette (24) woont in piepklein huisje van 25 vierkante meter (1) Ze is een pionier met het eerste tiny house in het waterwingebied van Zeist. Binnen het voorgeschreven maximum van 25 vierkante meter wist Anette Peerboom haar huis super-efficiënt vorm te geven. Maar hé, hoezo klein? “Eigenlijk is het helemaal niet veel kleiner dan waar ik in Utrecht of Zeist woonde.” (2) Met huis en al streek ze vorige week neer op het braakliggende terrein achter de Dijnselweg − als eerste van zes buren die er uiteindelijk hun plek moeten vinden in, eveneens, een klein huisje. Enig in zijn soort is het een wonderlijk bouwwerk, daar op dat nog kale veld. Vele noeste uren arbeid zitten er in het met cederhout afgetimmerde huisje. “Samen met mijn vader en mijn vriend heb ik het gebouwd. Helemaal zelf, bij mijn ouders in Limburg, omdat daar ruimte was. Vorige week hebben we het op een wagen gezet en naar Zeist gebracht”, vertelt Anette (24) trots. (3) Onmogelijk Al jaren woont ze in de regio Utrecht: in appartementjes, kleine studio’s, antikraakpanden. “Altijd klein, meer was niet te krijgen. Op een gegeven moment betaalde ik 900 euro per maand voor een heel klein appartement. Niet meer normaal. Maar ik kon een hypotheek krijgen van 60.000 euro, dus in mijn eentje iets kopen, dat zou ook nooit gebeuren. Een plekje voor mezelf was gewoon onmogelijk te vinden.” In haar zoektocht naar plan B stuitte ze op het fenomeen tiny houses: een opkomend concept van kleine, vaak zelfvoorzienende woningen. “Ik ontmoette heel veel mensen die er ook mee bezig waren, ben gaan leren hoe ik een ontwerp moest tekenen. Als het ooit zover zou komen, kon ik meteen beginnen.” (4) Achter het net Dat moment brak aan toen ze getipt werd over het waterwingebied. Ze leek door de grote belangstelling achter het net te vissen, tot ze opeens een mail van de gemeente kreeg: of ze nog interesse had? “Ik heb meteen mijn pa gebeld: ‘Kunnen we gaan beginnen?’ Hij zei: ‘Doen!’ De dag erna heb ik het contract getekend.” Als goudsmid in Utrecht ging haar werk ondertussen gewoon door. “Maar iedere dag die ik vrij had, werkten we aan het huis.”

(5) Spullen Klein maar fijn, noemt ze het eindresultaat. “25 vierkante meter is nog best veel. Eigenlijk is het helemaal niet veel kleiner dan waar ik in Utrecht of Zeist woonde”, zegt Anette. Inschikken in bezittingen was dan ook niet nodig. “Ik heb al heel veel spullen weggedaan. Meubels, vier verhuisdozen aan kleding... twee vijfde was al weg. Nu ik alles heb ingeruimd, heb ik zelfs nog twee kasten over.” Die bergruimte is ingenieus ingepast. De trap naar badkamer en slaapkamer bijvoorbeeld, biedt een schat aan opbergruimte. “Ik heb gewoon een keuken, een grotere bank dan voorheen en de badkamer is eindelijk van mezelf. En wie onder de 30 kan nou zeggen dat zijn hypotheek is afbetaald?”, zegt Anette, duidelijk gelukkig. Dat er aanvankelijk tachtig belangstellenden waren en er toch niets van de grond kwam, noemt Anette een ‘inschattingsfout van de gemeente’. “Veel mensen zijn op zoek naar woonruimte en een tiny house vinden ze wel een romantische gedachte, zonder zich te realiseren wat dat betekent. Daarnaast moet je met serieuze bouwtekeningen komen. Ik hoorde van een meisje dat zich had gemeld met een tekening die ze zelf op ruitjespapier had gemaakt!” (6) Achterbuurvrouw Inmiddels zijn kandidaten gevonden die wel weten waar ze aan beginnen. Deze week krijgt Anette een achterbuurvrouw en nog vier huishoudens volgen de komende tijd. “De oudste is 75 en ik ben met 24 jaar de jongste. Er komt zelfs een gezin met een kind van twee jaar wonen.” Voorlopig staan Anette en haar huisje vier jaar in Zeist en de kans dat haar contract wordt verlengd, is aanwezig. “Dat hoop ik echt.” Naar een artikel van Maaike Kooistra, Algemeen Dagblad, 10 september 2020

Kun je een taal verleren? (1) Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: kun je een taal verleren? Heb je met zoveel pijn en moeite op school Franse of Duitse woordjes en grammatica gestampt, sta je jaren later met je mond vol tanden als je bij de Franse bakker een brood wilt bestellen. Kun je een vreemde taal echt verleren? (2) Begin jaren tachtig vroeg de Amerikaanse taalkundige Richard Lambert zich af of het wel nuttig was dat alle Amerikaanse studenten verplicht een vreemde taal leerden. Als ze die daarna niet meer gebruikten, vergaten ze haar toch, was de gedachte. En dat was dan misschien wel zonde van al die dure docenten en lesuren. (3) “Taal zit in je hersenen als een informatiesysteem van klanken, woorden en taalregels”, zegt Monika Schmid, hoogleraar taalkunde aan de universiteit van Essex (Verenigd Koninkrijk). Die vormen samen een netwerk met andere informatie, waarin woorden met een vergelijkbare betekenis of klank elkaar deels overlappen. Als je een nieuwe taal leert, sla je alles wat je leert op in dat netwerk. (4) Dat is ook de reden dat er soms opeens een Nederlands woord opduikt in je Engelse, Franse of Duitse zin: je activeert het netwerk in je hersenen en alles eromheen en kiest daarbij een woord uit de ‘verkeerde’ taal. Wat je dus vooral moet leren als je je een nieuwe taal eigen wilt maken, is coördineren welke woorden je activeert. Vooral in het begin kost dat veel inspanning, omdat je nieuwe woorden nog niet goed kent. (5) Als je eenmaal een taal beheerst, is de kennis daarvan stabiel, volgens de hoogleraar. Wat je vooral verleert, is de vingervlugheid waarmee je een taal activeert in je brein. De kennis over de taal zelf zit er nog: de meeste mensen die op de middelbare school een vreemde taal geleerd hebben, zullen die misschien nauwelijks meer kunnen spreken, maar ze kunnen heus nog wel wat verstaan of lezen.

(6) “Vergelijk het met een auto die lang niet heeft gereden: de motor werkt nog prima, maar de accu is leeg en moet weer worden opgeladen”, legt de van oorsprong Duitse Schmid uit. Dat opladen kost behoorlijk wat moeite, waardoor het lijkt of je de taal kwijt bent. Zelf woonde en werkte Schmid 15 jaar in Amsterdam en Groningen en zoekt ze af en toe naar Nederlandse woorden, want ze spreekt de taal niet vaak meer. Dat het Nederlands haar desondanks nog goed afgaat, komt doordat ze de taal ooit goed geleerd heeft. Dat is wel een voorwaarde als je wil dat een taal ‘blijft hangen’. (7) Op welke leeftijd je een taal leert, maakt niet uit. Belangrijker voor taalverlies is wanneer je ophoudt een taal te gebruiken: kinderen die voor het begin van de puberteit emigreerden of in een anderstalige omgeving geadopteerd werden en hun moedertaal daarna nooit meer spraken, vergaten die wel degelijk volledig. (8) Overigens is het volgens Schmid een hardnekkige mythe dat kinderen een nieuwe taal makkelijker zouden leren dan volwassenen. Het is eerder zo dat de omstandigheden voor kinderen gunstiger zijn: die gaan naar school, leren de hele dag en gaan makkelijker relaties aan met anderen. Als je twee uur per week een cursus Spaans doet naast een drukke baan, zal het uiteraard minder snel gaan. Naar een artikel van Erna van Balen, De Volkskrant, 3 april 2020