Eindexamen nederlands vmbo bb 2015, tijdvak 1

Online risico’s (1) Tv, internet, sociale media, games en mobiele telefonie. Iedereen komt er dagelijks mee in aanraking en is er vaak uren mee bezig. We beleven er veel plezier aan, maar weten niet altijd hoe we media kritisch kunnen bekijken of hoe we er bewust mee om kunnen gaan. Maar niet alleen kinderen lopen online regelmatig in de cyberval. Ook volwassenen zijn regelmatig de pineut. (5) Hackers maken hier volgens (2) Uit onderzoek van Mediawijzer blijkt dat kinderen in het basis- onderwijs op internet nog weinig risicovol gedrag vertonen. Dat verandert echter ingrijpend wanneer deze kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan. Bij kinderen in het voortgezet onderwijs gaat het media- gebruik fors omhoog, vooral het social mediagebruik. Onder meer door het gebruik van smartphones met toegang tot internet kan iedereen altijd en overal online zijn. een doelmatige opsporing afhankelijk (3) Is op de basisschool YouTube (85%) nog het meest populair, wanneer kinderen naar het voort- gezet onderwijs gaan, blijft YouTube (87%) populair, maar winnen Facebook en MSN snel terrein. De jongeren gaan dan intensiever internet gebruiken en worden zorgelozer (delen privé-informatie online of voegen onbekenden toe op profielsites). Geloof me, daar zijn hackers zo (4) Doordat we ons in het dagelijks leven zo veel op de digitale snelweg bevinden, zijn we compleet

‘password’ blijkt het slechtste online wachtwoord dat je kunt kiezen. Tips voor het kiezen van wachtwoorden kunnen zijn: varieer met verschillende soorten tekens, wissel cijfers en letters af, kies wacht- woorden van acht tekens of meer en gebruik niet hetzelfde wachtwoord voor meerdere websites. miljoen euro; een jaar later was dat (7) Ook internet-bankieren kan risico- vol zijn. De internetfraude liep in de eerste helft van 2011 op tot 11,2 miljoen euro, meer dan een verdubbeling ten opzichte van diezelfde periode een jaar eerder. Dat maakte de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) bekend. Volgens de NVB vinden de meeste fraudegevallen met internet- bankieren plaats door ‘phishing’, waarbij criminelen persoonlijke informatie van klanten binnen hengelen. Mensen ontvangen dan bijvoorbeeld nep-e-mails waarin hun wordt gevraagd bankgegevens of

Geen blaaskaken (1) Bruine kikkers en gewone padden zijn geen blaaskaken. Ze blaffen en knorren slechts mondjesmaat. Het ‘knorde’ het afgelopen weekend weer in een van onze vijvers. Als ik kikker was, zou ik het wel laten, want het zachte knorren van de mannetjes van de bruine kikker zal ook de ooievaars die op het paalnest boven de vijver staan, niet ontgaan. (4) Dat kan een mannelijke pad zijn, (2) Vorig jaar toen we voor het eerst een paar ooievaars hadden, kwamen de vogels op ons terrein nauwelijks aan de grond en hadden de kikkers weinig gevaar te duchten. Maar nu is dat anders. Zondagmorgen om zeven uur beende man ooievaar door het moerasgedeelte en je kon zien dat hij drie dikke kikkers naar binnen werkte. Kikkers en padden zijn in de voortplantingstijd uiterst kwetsbaar. Niet alleen worden ze tijdens de trek naar de paargebieden massaal dood- gereden, ze zijn ook, als ze hun bek niet houden, een gemakkelijke prooi. Meestal knorren bruine kikkers alleen in de avond. De meeste ooievaars staan dan op het nest, maar blauwe reigers jagen ook in het holst van de nacht. produceerd. Bij amfibieën met een (3) Bruine kikkers en gewone padden zijn geen blaaskaken zoals de boerennachtegaal en de groene kikker. Die laatste maakt soms zo- veel lawaai dat mensen zich eraan ergeren. De mannetjes van de gewone pad blaffen er op de paai- plaatsen vooral in het begin van de

Verstorend kunstlicht (1) De haan kraait, zodra het licht wordt en kippen stoppen tijdelijk met eieren leggen, wanneer de dagen korten. Licht heeft invloed op de natuur. Slimme koppen onderzoeken de gevolgen van langdurige verstoring door kunst- licht. Het is een raar gezicht: een rij lantaarnpalen midden in het bos. De lampen maken deel uit van het onderzoeksprogramma naar de effecten van kunstlicht op flora en fauna, licht op natuur. In acht natuurgebieden staan rijen lampen met wit, groen en rood licht naast elkaar. funest zijn voor het overleven van de (2) Kamiel Spoelstra is de leider van dit unieke project. “We hebben gekozen voor de donkerste gebieden in ons land.” Drie jaar geleden waren de onderzoeklocaties onverlicht. “We wilden eerst de uitgangssituatie in kaart brengen”, aldus Spoelstra. Vanaf maart het jaar daarop floepten de lichten in de nachtelijke uren aan. Zij branden nu van zonsondergang tot zonsopkomst. “Na drie jaar kunnen we nu zien, wat er is veranderd in de natuur.” flora en fauna drie jaar lang intensief (3) Veel effecten van kunstlicht zijn inmiddels bekend, zoals trekvogels die worden aangetrokken door fel verlichte olieplatforms op zee en insecten die ’s avonds afkomen op lichtbronnen. “Maar het gaat ons om de effecten op langere termijn”, zegt Spoelstra. “Zo leggen nachtvlinders hun eitjes op eikenbomen. Die komen in het voorjaar uit en zijn dan voedsel voor vogels. Als een

verandering in het aantal vogels wordt nauwlettend gevolgd door veldbiologen van SOVON (de instelling die in het wild voorkomende vogels inventariseert). resultaten te geven. Zo lijkt het erop (6) Het is volgens Spoelstra denkbaar dat er vogels zijn die redelijk ongevoelig zijn voor kunst- licht. “Dat zullen vogels zijn die ook veel voorkomen in steden en dorpen, zoals merels en spreeuwen. Zij kunnen schijnbaar zonder problemen leven met licht. Maar dat wil nog niet zeggen dat licht voor hen niet nadelig kan werken.” Ook zoogdieren worden in de gaten gehouden. Dat gebeurt met foto- camera’s, voorzien van sensoren, die automatisch een foto van een naderend dier maken. Het levert een indicatie op van het aantal kleine zoogdieren, zoals das en muis.” Ook worden vallen voor vlinders en kevers geplaatst en worden vogel- kasten in de gaten gehouden. Amfibieën, zoals padden, worden elders bestudeerd. Die komen op de relatief droge onderzoeksplekken nauwelijks voor. gevoelig zijn voor wit en groen licht, (7) Voor de volledigheid staat op elke locatie ook een rijtje lantaarns die niet branden, aldus Spoelstra. “Stel dat uilen er graag bovenop zitten om naar muizen te speuren, dan zullen rond de palen minder muizen leven. Dat komt dan niet door het licht,