bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2022, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
− Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
− Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
A
A
A
√(1))( BC (2) X^B_C (3) ^B XX^B^C
D
D
D
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1Patrijsvogel

Een van de vogels waarop vroeger gejaagd werd, is de patrijsvogel. Deze vogels bevatten veel vlees. De vogel eet vooral zaden. Je ziet een patrijsvogel en zijn kop met snavel.
11p
Welk type snavel heeft de patrijsvogel?
A een haakvormige snavel
B een kegelvormige snavel
C een puntige snavel
21p
Is de patrijsvogel een steltloper? Leg je antwoord uit.
......................................................................................................................
......................................................................................................................
Jagers maken vaak gebruik van honden tijdens de jacht. De honden jagen
de dieren op, of halen de prooi op als die door de jager geschoten is. Ook
bij de patrijsvogel-jacht worden honden ingezet om de prooi te halen.
Je ziet een foto van zo’n hond en een determineertabel van honden.
figuur bij de opgave
  determineertabel   1a De hond heeft witte of grijze poten. ga naar 2 1b De hond heeft geen witte of grijze poten. ga naar 3 2a De hond heeft een vlek op de rug. Duitse korthaar 2b De hond heeft geen vlek op de rug. beagle 3a De hond heeft een gladde vacht. labrador retriever 3b De hond heeft geen

  determineertabel   1a De hond heeft witte of grijze poten. ga naar 2 1b De hond heeft geen witte of grijze poten. ga naar 3 2a De hond heeft een vlek op de rug. Duitse korthaar 2b De hond heeft geen vlek op de rug. beagle 3a De hond heeft een gladde vacht. labrador retriever 3b De hond heeft geen gladde vacht. Ierse setter

31p
Welk hondenras is dit?
A een Duitse korthaar
B een beagle
C een labrador retriever
D een Ierse setter

opgave 2Huidolie

In de winter kunnen sommige mensen last hebben van een droge huid. Om dat te voorkomen kun je soms een middel gebruiken waarin olie zit. De olie wordt opgenomen door de bovenste laag van de huid: de opperhuid. De…

In de winter kunnen sommige mensen last hebben van een droge huid. Om dat te voorkomen kun je soms een middel gebruiken waarin olie zit. De olie wordt opgenomen door de bovenste laag van de huid: de opperhuid. De opperhuid wordt daarna soepeler en houdt langer vocht vast.

42p
Noteer de twee delen waaruit de opperhuid bestaat.
bovenste laag van de opperhuid:...................................................................
onderste laag van de opperhuid:...................................................................

opgave 3Aquariumvissen

Pieter heeft een groot aquarium met veel vissen. Helaas heeft Pieter ook algen (microscopisch kleine plantjes) en slakken in het aquarium. Dat vindt hij niet leuk. Hij besluit twee vissen te kopen: een Siamese…

Pieter heeft een groot aquarium met veel vissen. Helaas heeft Pieter ook algen (microscopisch kleine plantjes) en slakken in het aquarium. Dat vindt hij niet leuk. Hij besluit twee vissen te kopen: een Siamese algeneter, want die eet de algen op een kogelvis, want die eet graag slakken Net als de Siamese algeneter, eten slakken algen. In sommige aquariums leven ook garnalen. Deze garnalen eten ook algen. Garnalen zijn dieren die zich behalve met algen ook voeden met resten van visvoer.

51p
Voor een werkstuk over aquariums maakt Pieter een voedselketen waarin
drie van zijn organismen voorkomen.
Je ziet een deel van de voedselketen.
algen ……………….……. ……………………………
Maak deze voedselketen af door de ontbrekende organismen op de
juiste plaats te noteren.
61p
Noteer een levenskenmerk dat in de informatie genoemd is.
71p
Aquariumvissen hebben net als andere organismen zuurstof nodig om te
kunnen leven.
Waarmee halen vissen adem?
A met kieuwen
B met longen
C met tracheeën

opgave 4Een onderzoek

Iedereen heeft wel eens behoefte aan vrije ruimte om zich heen. Een
groep wetenschappers heeft onderzocht of iemand die zwanger is,
ongemerkt behoefte heeft aan meer vrije ruimte.
Ze gebruikten de volgende proefopstelling:
− een tafel met daarop een drukknop
− een geluidsbox
figuur bij de opgave
Het geluid uit de geluidsbox begon zacht en werd steeds harder.
De vrouwen moesten op een knop drukken zodra ze het geluid hoorden.
De onderzoekers dachten dat hoe eerder je het geluid hoort, hoe meer
behoefte aan vrije ruimte je hebt.
Tijdens het onderzoek bleek dat de behoefte aan meer vrije ruimte bij
zwangere vrouwen groter is naarmate de zwangerschap verder gevorderd
is.
81p
De controlegroep bestond alleen uit vrouwen.
Leg uit dat mannen voor dit onderzoek niet geschikt zijn.
......................................................................................................................
......................................................................................................................
91p
Wat was de verwachting van dit onderzoek?
......................................................................................................................
......................................................................................................................
101p
Het geluid uit de boxen bereikt via de oorschelp de gehoorgang. Hoe heet
het deel van het gehoororgaan dat het geluid vervolgens opvangt?
A gehoorbeentjes
B slakkenhuis
C trommelvlies

opgave 5Deeltjes in het heelal

In de nabije toekomst zullen mensen verre reizen in het heelal maken. Tijdens zo’n reis botsen er veel onzichtbare deeltjes met je lichaam. Onderzoekers hebben gekeken naar het effect van deze deeltjes op het gedrag…

In de nabije toekomst zullen mensen verre reizen in het heelal maken. Tijdens zo’n reis botsen er veel onzichtbare deeltjes met je lichaam. Onderzoekers hebben gekeken naar het effect van deze deeltjes op het gedrag van muizen. Zodra ze muizen bestraalden met deze deeltjes, bleken de muizen last te krijgen van angstaanvallen en geheugenproblemen. Omdat het centraal zenuwstelsel van muizen en dat van mensen sterk op elkaar lijkt, denken de onderzoekers dat mensen last kunnen krijgen van dezelfde problemen.

111p
Je ziet een tekening van een deel van het centraal zenuwstelsel van
mensen en een deel van dat van muizen.
figuur bij de opgave
In de tekening staan cirkels.
Zet een kruisje in de cirkel die het deel aangeeft dat zorgt voor het
geheugen.
Sommige mensen die al naar de maan zijn gevlogen, vertelden dat ze soms lichtflitsen zagen, terwijl ze hun ogen dicht hadden. De onderzoekers denken dat de onzichtbare deeltjes in het glasachtig lichaam botsten met…

Sommige mensen die al naar de maan zijn gevlogen, vertelden dat ze soms lichtflitsen zagen, terwijl ze hun ogen dicht hadden. De onderzoekers denken dat de onzichtbare deeltjes in het glasachtig lichaam botsten met eiwitten. Tijdens deze botsing kwam energie vrij en dat zagen die mensen als een lichtflits.

121p
Je ziet een afbeelding van een oog.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het deel aan waar de onzichtbare deeltjes botsten met
de eiwitten?
A letter P
B letter Q
C letter R

opgave 6De celwand

opgave als beeld van het examen
Hoe heet het deel van de plantencel waar, onder invloed van licht, glucose wordt gemaakt? ......................................................................................................................
opgave als beeld van het examen
In de afbeelding is een plantencel zonder celwand getekend. • Hoe heten de delen P en Q? P heet: .......................................................................................................... Q heet:…

In de afbeelding is een plantencel zonder celwand getekend. • Hoe heten de delen P en Q? P heet: .......................................................................................................... Q heet: ..........................................................................................................

Celwanden worden niet verteerd door mensen en zijn daarom voor ons voedingsvezels. In de tabel staan twee beweringen over voedingsvezels. • Geef met een kruisje aan of de bewering juist of onjuist is. Voedingsvezels bestaan uit mineralen. Voedingsvezels bevorderen de darmperistaltiek.

opgave 7Luchtweginfectie

Wanneer het buiten kouder wordt, krijgen mensen soms last van een luchtweginfectie. Een luchtweginfectie kan zich diep in de luchtwegen bevinden. Je ziet een schematische tekening van een deel van de luchtwegen met…

Wanneer het buiten kouder wordt, krijgen mensen soms last van een luchtweginfectie. Een luchtweginfectie kan zich diep in de luchtwegen bevinden. Je ziet een schematische tekening van een deel van de luchtwegen met bloedvaten. Met de letter P is het kleinste deel van de luchtwegen aangegeven.

161p
Hoe heet deel P?
......................................................................................................................
171p
De bacteriën die een luchtweginfectie veroorzaken, worden door bepaalde
bloeddeeltjes bestreden.
Welke bloeddeeltjes hebben als functie het bestrijden van bacteriën?
A bloedplaatjes
B rode bloedcellen
C witte bloedcellen

opgave 8Hondenvoer

Van een bepaald merk hondenbrokken is bekend dat de brokken vooral bestaan uit eiwitten, mineralen en voedingsvezels. Verterings-enzymen in het verteringsstelsel van de hond breken deze eiwitten af. Daarna worden de…

Van een bepaald merk hondenbrokken is bekend dat de brokken vooral bestaan uit eiwitten, mineralen en voedingsvezels. Verterings-enzymen in het verteringsstelsel van de hond breken deze eiwitten af. Daarna worden de resten van het eiwit opgenomen in het bloed. Het verteringsstelsel van de hond bestaat uit dezelfde organen met dezelfde namen en functies als die van mensen.

181p
Twee organen zijn de dunne darm en de dikke darm.
Geef bij elk orgaan met een kruisje aan, of het wel of geen verterings-
enzym maakt.
wel verterings-enzym geen verterings-enzym
√(dunne darm)√(dikke darm)
191p
Wanneer honden hun brokken eten, moeten ze vaak veel drinken.
Dit water wordt via het darmkanaal opgenomen in het bloed.
In welk deel van het darmkanaal wordt het meeste water opgenomen?
A in de dunne darm
B in de dikke darm
C in de endeldarm
201p
Het darmkanaal van een hond wordt vergeleken met het darmkanaal van
een planteneter die even oud en even groot is.
Wat weet je dan van de lengte van het darmkanaal van deze hond?
Het darmkanaal van de hond is:
A even lang als dat van de planteneter.
B korter dan dat van de planteneter
C langer dan dat van de planteneter.
211p
Honden zijn vleeseters.
Welk type kiezen hebben vleeseters?
A knipkiezen
B knobbelkiezen
C plooikiezen

opgave 9Dubbele baarmoeder

Lees het nieuwsbericht. Drie kinderen uit twee baarmoeders 28 maart 2019 Een vrouw uit Bangladesh was nog maar 26 dagen geleden bevallen toen ze opnieuw moest bevallen. Ze bleek twee baarmoeders te hebben en in beide…

Lees het nieuwsbericht. Drie kinderen uit twee baarmoeders 28 maart 2019 Een vrouw uit Bangladesh was nog maar 26 dagen geleden bevallen toen ze opnieuw moest bevallen. Ze bleek twee baarmoeders te hebben en in beide baarmoeders waren baby’s gegroeid. Een maand geleden beviel zij van een jongetje. Vorige week kwam uit de tweede baarmoeder haar tweeling ter wereld: een jongetje en een meisje. Haar tweede baarmoeder was niet ontdekt, omdat er tijdens haar eerste zwangerschap geen prenataal onderzoek uitgevoerd was.

221p
Je ziet een vorm van prenataal onderzoek afgebeeld. De tweede
baarmoeder van de vrouw had eerder ontdekt kunnen worden, als zij dit
onderzoek had laten doen.
figuur bij de opgave
Hoe heet deze vorm van prenataal onderzoek?
A echoscopie
B vlokkentest
C vruchtwaterpunctie
231p
Tijdens de ontsluitingsfase van de geboorte krijgt een vrouw pijn in haar
buik. Deze pijn ontstaat door het samentrekken van de spieren in de
baarmoeder, waardoor de baarmoedermond wijder wordt.
Hoe heten deze samentrekkingen van de spieren tijdens deze fase?
......................................................................................................................
242p
Direct na de geboorte van de tweeling kon de moeder aan de primaire
geslachtskenmerken zien dat de baby’s niet hetzelfde geslacht hadden.
Noem voor elk geslacht zo’n primair geslachtskenmerk.
mannelijk:.....................................................................................................
vrouwelijk:......................................................................................................

opgave 10Het hart

Je ziet een doorsnede van het hart met bloedvaten.
251p
Bloed stroomt in de delen P en Q van het hart.
Hoe heet een bloedvat dat aansluit op deel P?
A holle ader
B longader
C longslagader
261p
Met de letter R is een hartklep aangegeven.
Wat is de functie van de hartkleppen?
......................................................................................................................
......................................................................................................................

opgave 11Kiespijn

Dennis heeft pijn in zijn kies en gaat naar de tandarts. Je ziet een afbeelding van de kies van Dennis.
271p
Je ziet dat de kies een gaatje heeft waarin bacteriën terecht zijn
gekomen. Het gaatje is zo diep dat het in deel P zit.
Hoe heet deel P?
A cement
B glazuur
C tandbeen
D tandwortel
281p
Om tandbederf tegen te gaan kun je een fluoridebehandeling doen.
Wat is het effect van zo’n behandeling?
A Alleen het glazuur wordt sterker.
B Alleen het tandbeen wordt sterker.
C Het glazuur en het tandbeen worden sterker.

opgave 12NIPT

De NIPT is een onderzoek waarbij bloed van een zwangere vrouw wordt afgenomen en onderzocht. Daarvoor wordt een naaldje in een bloedvat geprikt. Van het bloedvat is bekend dat: het aan de oppervlakte in de huid ligt.…

De NIPT is een onderzoek waarbij bloed van een zwangere vrouw wordt afgenomen en onderzocht. Daarvoor wordt een naaldje in een bloedvat geprikt. Van het bloedvat is bekend dat: het aan de oppervlakte in de huid ligt. de bloeddruk erin laag is. het kleppen bevat.

291p
Welk type bloedvat is dit?
A een ader
B een haarvat
C een slagader
301p
In het bloed van een zwangere vrouw zit erfelijk materiaal van haarzelf,
maar ook van de baby. Het erfelijke materiaal van de baby komt via
orgaan P in het bloed van de moeder terecht.
figuur bij de opgave
Hoe heet orgaan P?
A navelstreng
B placenta
C vruchtvlies
Nadat het bloed is afgenomen, wordt het naar een laboratorium gestuurd.
In de tabel is aangegeven wat ook van het bloed wordt onderzocht.
stof Wat is het? hemoglobine de hoeveelheid hemoglobine in de rode bloedcellen glucose de hoeveelheid glucose in het bloedplasma hormoon TSH de hoeveelheid hormoon TSH in het bloedplasma
Bloed bevat verschillende delen zoals bloedplasma en bloedcellen.
Hieronder is te zien hoe je deze delen van elkaar kunt scheiden. Je houdt
daarna een buisje met bloedplasma over en een buisje met bloeddeeltjes.
Na scheiding worden de stoffen in de buisjes 1 en 2 onderzocht.
figuur bij de opgave
312p
In welk buisje zit elke stof?
Zet een kruisje op de juiste plaatsen in de tabel.
te onderzoeken stof buisje 1 buisje 2 hemoglobine     glucose     hormoon TSH    
321p
Je ziet een schematische tekening van een cel. Het erfelijk materiaal dat
onderzocht wordt bij de NIPT, komt uit deel U van de cel.
figuur bij de opgave
Hoe heet deel U?
......................................................................................................................
331p
Je ziet drie typen bloeddeeltjes aangegeven met een letter:
figuur bij de opgave
Welk bloeddeeltje onderzoekt men om hemoglobine te meten?
A bloeddeeltje Q
B bloeddeeltje R
C bloeddeeltje S

opgave 13Diabetes

Hormoonklieren geven hormonen af aan het bloed. Ook de alvleesklier is
een hormoonklier. Het hormoon dat door de alvleesklier wordt afgegeven,
zorgt ervoor dat het glucosegehalte van het bloed omlaag gaat. Wanneer
iemand diabetes heeft, werken sommige cellen van de alvleesklier niet.
Daardoor stijgt het glucosegehalte van het bloed soms sterk.
Je ziet in de afbeelding hormoonklieren aangegeven met een letter.
figuur bij de opgave
341p
Welke letter geeft de alvleesklier aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
E letter T
351p
Wanneer iemand een hoog glucosegehalte in het bloed heeft, kan er
glucose in de urine terechtkomen. De nieren zorgen voor de aanmaak van
urine. Via welke weg verlaat de urine vervolgens het lichaam?
A nieren urinebuis blaas urineleider
B nieren blaas urinebuis urineleider
C nieren urineleider blaas urinebuis
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
361p
Bij diabetes wordt minder glucose omgezet in glycogeen. Glycogeen
wordt opgeslagen in spieren en in de lever.
Je ziet een afbeelding met organen.
figuur bij de opgave
Welk orgaan is de lever?
A orgaan 1
B orgaan 2
C orgaan 3
D orgaan 4
371p
De functies van de lever zijn bij diabetes niet veranderd.
Wat is een andere functie van de lever?
......................................................................................................................
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.