bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2003, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
A
A
A

naslag(1) B (2) XB (3) B XB

D D Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

opgave 2EEN ARM-BLESSURE

Toen Rachid met zijn brommer viel, kreeg hij een arm-blessure. In het ziekenhuis werd de onderstaande foto gemaakt.
11p
Hoe heet de blessure op de foto?
A een botbreuk
B een ontwrichting
C een verstuiking
21p
Benoem bot P.
..........................................................................................................................................
31p
Op de foto is het elleboog-gewricht te zien.
Welk soort gewricht is de elleboog?
A een kogelgewricht
B een rolgewricht
C een scharniergewricht

opgave 3SKELET EN SPIEREN

41p
Het skelet heeft verschillende taken.
Kruis in het schema de taken van het skelet aan.
beschermen van organen   voedsel verteren   vorm geven aan het lichaam   stevigheid geven  
52p
Sommige botten zijn in het skelet met elkaar verbonden.
Zet een streep tussen de namen van de botten die met elkaar verbonden zijn.
rib borstbeen vingerkootje heiligbeen middenhands- wervel beentje
62p
Door spieren aan het skelet kunnen we ons bewegen.
Bewegen is een levenskenmerk.
Noem nog twee levenskenmerken.
1.......................................................................................................................................
2.......................................................................................................................................

opgave 4SPIJSVERTERING

71p
Bij de spijsvertering zijn verschillende organen betrokken.
Welke organen maken zelf verteringssappen?
Vul het schema in door een kruisje op de goede plek te zetten.
naam van het orgaan produceert wel verteringssap alvleesklier   dunne darm   slokdarm  
81p
In welke van de genoemde organen worden de verteerde voedingsstoffen opgenomen in
het bloed?
A in de alvleesklier
B in de dunne darm
C in de slokdarm

opgave 5HOE HARD FIETST PINDAKAAS?

Een bekende wielrenner zei: "Met pindakaas kun je de Tour de France niet winnen." Om 200 kilometer hard te fietsen moet je 33 boterhammen met pindakaas eten. Zoveel pindakaas is niet goed. Wielrenners gebruiken…

Een bekende wielrenner zei: "Met pindakaas kun je de Tour de France niet winnen." Om 200 kilometer hard te fietsen moet je 33 boterhammen met pindakaas eten. Zoveel pindakaas is niet goed. Wielrenners gebruiken daarom ander voedsel. Sommigen denken dat dat niet genoeg is. Zij zoeken naar manieren om nog harder te kunnen fietsen.

91p
Voor een wedstrijd eten de wielrenners een maaltijd met veel brandstof.
Welke voedingsstof bevat deze maaltijd vooral?
A eiwitten
B koolhydraten
C mineralen
101p
Sommige wielrenners trainen op plaatsen die hoog in de bergen liggen.
Het lichaam van zo’n wielrenner gaat dan meer bloeddeeltjes maken die zuurstof
vervoeren.
Welke bloeddeeltjes vervoeren zuurstof?
A bloedplaatjes
B rode bloedcellen
C witte bloedcellen
Net als andere sporters, kunnen wielrenners een ‘sporthart’ hebben. Zo’n hart heeft in deel P meer spierweefsel dan een ‘gewoon hart’. Dit komt door het vele trainen.
111p
Wat is de naam van deel P?
A de linkerboezem
B de linkerkamer
C de rechterboezem
D de rechterkamer

opgave 6GONORROE

Gonorroe is een geslachtsziekte.
Elk jaar behandelen huisartsen steeds meer gonorroe-patiënten.
Uit onderzoek blijkt dat mensen minder vaak voorbehoedsmiddelen gebruiken.
Hierdoor kan gonorroe zich makkelijker verspreiden.
121p
Welk voorbehoedsmiddel kan het best gebruikt worden om gonorroe te voorkomen?
..........................................................................................................................................
131p
Bij vrouwen kunnen door gonorroe de eierstokken ontstoken raken.
Dit kan onvruchtbaarheid tot gevolg hebben.
Wat is hiervoor de reden?
A Er kan geen geslachtsgemeenschap plaatsvinden.
B Er kunnen geen rijpe eicellen gevormd worden.
C Er kunnen geen rijpe spermacellen gevormd worden.

opgave 7UITSCHEIDING EN ALCOHOL

Alcohol wordt in het lichaam afgebroken en uitgescheiden. In de onderstaande afbeelding zijn enkele organen aangegeven.
141p
Welk orgaan is het uitscheidingsorgaan waar alcohol wordt afgebroken?
A orgaan P
B orgaan Q
C orgaan R
151p
Ook de longen zijn uitscheidingsorganen.
Waar liggen de longen in het lichaam?
A De longen liggen in de borstholte.
B De longen liggen in de buikholte.
C De longen liggen zowel in de borstholte als in de buikholte.
161p
Wie bier drinkt moet meer plassen.
Hierbij is orgaan S betrokken.
Wat is de naam van orgaan S?
..........................................................................................................................................

opgave 8‘VERKEERDE SCHOENEN’

Veel mensen dragen schoenen die niet goed passen. Daardoor kunnen hun voeten vervormen. Meestal komt de grote teen dan scheef te staan. Ook ontstaat er een bobbel aan de binnenkant van de voet.
172p
In de afbeelding is zo’n vervormde voet weergegeven.
Benoem bot P en bot Q.
Bot P =..............................................................................................................................
Bot Q =.............................................................................................................................

opgave 9STOFFEN IN TABAKSROOK

In tabaksrook zitten honderden stoffen.
De meeste van deze stoffen zijn schadelijk voor de gezondheid.
Een voorbeeld hiervan is nicotine.
In een boek staat hierover de volgende informatie:
Nicotine
Dit geeft de roker een ‘kick’, net als andere drugs.
Daardoor kunnen veel mensen heel moeilijk stoppen met roken.
Ook gaat het hart van een roker sneller kloppen door nicotine.
181p
Volgens de tekst beïnvloedt nicotine bepaalde orgaanstelsels.
Vul de onderstaande tabel in door een kruisje op de goede plek te zetten.
  bloedvatenstelsel skelet zenuwstelsel nicotine      
191p
Wie rookt, heeft een grotere kans op bepaalde ziekten.
Noem zo’n ziekte die vaak voorkomt bij rokers.
..........................................................................................................................................

opgave 10SPEEKSEL

201p
Zes speekselklieren geven speeksel af aan de mondholte.
In de onderstaande afbeelding is een deel van het hoofd weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een speekselklier aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
Speeksel bevat onder andere een stof die helpt bij de vertering van zetmeel. Om te onderzoeken of er zetmeel in brood zit, wordt de volgende proef gedaan.
211p
Welke kleur zal het brood krijgen, als er zetmeel in zit?
..........................................................................................................................................
221p
Speeksel bevat ook stoffen die het glazuur van tanden en kiezen verstevigen.
Hieronder is een doorsnede van een tand weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het glazuur aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S

opgave 11VEZELS

231p
Vezels zijn goed voor de spijsvertering.
figuur bij de opgave
Welk voedingsmiddel bevat de meeste vezels?
A een glas melk
B een pakje boter
C een sinaasappel
241p
Wat is de functie van vezels in voedsel?
………………………………………………………………………………………………………….

opgave 12ONVRUCHTBAARHEID

Soms ligt de oorzaak van onvruchtbaarheid bij de man.
Enkele problemen kunnen dan zijn:
- er worden te weinig spermacellen geproduceerd
- de spermacellen zijn onvoldoende beweeglijk
- de spermacellen hebben een afwijkende vorm.
251p
In de afbeelding is onder andere het voortplantingsstelsel van een man weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het deel aan waar spermacellen worden geproduceerd?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S
261p
Als spermacellen minder goed bewegen, is er minder kans op bevruchting.
Leg dit uit.
..........................................................................................................................................
271p
Hieronder zijn verschillende spermacellen afgebeeld.
figuur bij de opgave
Welke tekeningen geven spermacellen met een afwijkende vorm weer?
A tekening 1 en 2
B tekening 1 en 3
C tekening 2 en 3

opgave 13QUORN

Quorn is een vegetarisch product. Het lijkt veel op vlees. Men maakt het van een schimmel.
281p
In de afbeelding zijn drie celtypen weergegeven.
figuur bij de opgave
Welke tekening geeft een schimmel weer?
A tekening 1
B tekening 2
C tekening 3
Hieronder zijn Quorn en rundergehakt vergeleken.
gegevens per 100 gram Quorn rundergehakt energie 330 kJ 982 kJ eiwit 12,0 g 19,1 g koolhydraten 1,4 g 0,0 g vetten 2,8 g 17,6 g voedingsvezels 4,9 g 0,0 g
291p
Quorn bevat minder eiwit dan rundergehakt.
Toch is Quorn volgens het Voedingscentrum gezonder dan vlees.
Leg dit met de bovenstaande informatie uit.
..........................................................................................................................................

opgave 14DRINK JEZELF IN BALANS

In een boek staat de volgende informatie: Ons lichaam verliest per dag 2,5 liter water: - via ademhalingsorganen 0,4 liter - via spijsvertering (ontlasting) 0,1 liter - via de huid (zweten) 0,5 liter - via de nieren (urine) 1,5 liter
→ Maak met deze gegevens het onderstaande staafdiagram af.
We krijgen water binnen door: - voedsel 0,6 liter - verbranding in de cellen 0,4 liter De rest van het water komt met het drinken in ons lichaam. → Hoeveel water moet je drinken om de hoeveelheid water in ons lichaam in evenwicht te houden? Leg je antwoord uit met een berekening.…

We krijgen water binnen door: - voedsel 0,6 liter - verbranding in de cellen 0,4 liter De rest van het water komt met het drinken in ons lichaam. → Hoeveel water moet je drinken om de hoeveelheid water in ons lichaam in evenwicht te houden? Leg je antwoord uit met een berekening. .......................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................

opgave 15ZWANGER

In de afbeelding is onder andere een deel van een zwangere vrouw schematisch
weergegeven.
figuur bij de opgave
321p
In de baarmoeder bevindt zich orgaan P.
Wat is de naam van orgaan P?
..........................................................................................................................................
331p
Leg met de bovenstaande afbeelding uit dat zwangere vrouwen vaker moeten plassen
dan niet-zwangere vrouwen.
..........................................................................................................................................
341p
In welk deel van de geslachtsorganen heeft de bevruchting plaatsgevonden?
A in de baarmoeder
B in de eileider
C in de eierstok
351p
Zwangere vrouwen worden vaker door muggen gestoken dan vrouwen die niet zwanger
zijn. Sommigen denken dat muggen worden aangetrokken door koolstofdioxide.
Zwangere vrouwen blijken 20% meer koolstofdioxide uit te ademen dan niet zwangere
vrouwen.
Geef een verklaring voor het feit dat zwangere vrouwen meer koolstofdioxide
uitademen dan niet-zwangere vrouwen.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

opgave 16DE ZIEKTE VAN HIRSPRUNG

Sommige kinderen worden geboren met de ziekte van Hirsprung. Bij hen werkt een deel van de darmen niet goed. In de afbeelding is de buikholte van zo’n kind getekend.
361p
Welk deel van het spijsverteringskanaal is volgens de afbeelding groter dan normaal?
..........................................................................................................................................
371p
Wetenschappers hebben ontdekt dat bij deze ziekte bepaalde zenuwcellen ontbreken.
Hierdoor trekken de spieren in het darmgedeelte niet regelmatig samen.
Het spijsverteringskanaal raakt dan verstopt.
Wat is een andere naam voor ‘het regelmatig samentrekken van spieren rond een
darm’?
..........................................................................................................................................

opgave 17HYENA’S

Hyena's zijn roofdieren die onder andere zieke dieren eten. Ze eten hun prooi helemaal op. In de afbeelding vechten hyena’s om een stuk vlees. Er blijft zelfs geen bot liggen. De ontlasting van hyena's bevat veel kalk.
381p
Leg uit waardoor de ontlasting van hyena's veel kalk bevat.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
391p
Hoeveel organismen zijn in de bovenstaande afbeelding weergegeven?
A nul
B een
C twee
D drie

opgave 18EEN KEVER

Bepaalde kevers overwinteren in de grond. In het voorjaar klimmen ze langs de stam van een appelboom naar de bloemen. Ze leggen hun eitjes in de bloemknoppen. De larven die uit de eitjes komen, vernielen de stamper…

Bepaalde kevers overwinteren in de grond. In het voorjaar klimmen ze langs de stam van een appelboom naar de bloemen. Ze leggen hun eitjes in de bloemknoppen. De larven die uit de eitjes komen, vernielen de stamper en de meeldraden.

401p
Bij een appelboom maakt een bloem met een vernielde stamper geen vrucht.
Leg uit waardoor zo’n bloem dan geen vrucht vormt.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
412p
Appelbomen planten zich geslachtelijk voort.
Schrijf twee woorden uit de bovenstaande tekst op waaruit dit blijkt.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

opgave 19STERILISATIE BIJ EEN MAN

In de afbeelding is schematisch een deel van het lichaam van een man weergegeven. R S T P Q
421p
Wat wordt met de letter P aangegeven?
A een deel van het bekken
B de urineblaas
C een zwellichaam
431p
De man wil zich laten steriliseren.
Bij de sterilisatie worden de zaadleiders van de man afgebonden en doorgesneden.
Welke letter geeft een zaadleider aan?
A letter Q
B letter R
C letter S
D letter T

opgave 20HEPATITIS-B

Hepatitis-B is de naam voor een ontsteking van de lever.
Het wordt veroorzaakt door een bepaald virus.
De ziekte kan voorkomen worden door een inenting.
441p
Welke taak hoort bij een gezonde lever?
A het maken van bloedcellen
B het maken van gal
C het maken van verteringssap
451p
De inenting bevordert de aanmaak van afweerstoffen door het lichaam.
Welke bloeddeeltjes maken afweerstoffen?
A bloedplaatjes
B rode bloedcellen
C witte bloedcellen

opgave 21ZETPIL

In een bijsluiter staat de volgende tekst:
Waarom zetpillen bij kinderen?
Kinderen die last hebben van koorts, kunnen soms moeilijk een geneesmiddel
slikken. Wanneer een kind overgeeft, is niet duidelijk hoeveel medicijn het kind
binnenkrijgt.
Deze junior zetpillen worden via de anus toegediend.
Zo worden deze ongemakken voorkomen.
Hoe vaak zetpillen toedienen?
leeftijd (in jaren) lichaamsgewicht (in kg) aantal zetpillen (per dag) 1 – 2 10 tot 12,5 2 – 3 2 – 4 12,5 tot 17 3 4 – 6 17 tot 22 4
461p
Fatima heeft hoge koorts en krijgt zetpillen.
Ze is 5 jaar.
Hoeveel zetpillen mag ze per dag gebruiken volgens de bovenstaande informatie?
A 2 zetpillen
B 3 zetpillen
C 4 zetpillen
471p
In welke bloedvaten wordt het geneesmiddel bij de anus in het lichaam opgenomen?
A in kleine aders en kleine slagaders
B in kleine aders en haarvaten
C in kleine slagaders en haarvaten

opgave 22CHIPS

In de afbeelding is informatie van een zak chips weergegeven.
481p
Chips kunnen worden ingedeeld in het vak van de broodgroep van de maaltijdschijf.
Door welke voedingsstof kan dit?
A door eiwit
B door koolhydraten
C door vet
D door zout
492p
Jasper eet 40 gram chips.
Hoeveel energie (in kJ) krijgt hij hierdoor binnen?
Leg je antwoord met een berekening uit.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

opgave 23ADVIES VAN DE DOKTER

Bekijk de onderstaande afbeelding:
figuur bij de opgave
501p
Welk advies wordt hier uitgebeeld?
A beweeg voldoende
B eet gezond
C rook niet
ga naar de volgende pagina einde