Eindexamen aardrijkskunde vmbo bb 2014, tijdvak 1

In bron 2 zijn drie vervoermiddelen waarmee Nederlanders naar het buitenland op vakantie gaan vervangen door de letters P, Q en R. Het betreft hier de volgende vervoermiddelen: − auto − trein en touringcar − vliegtuig • Kruis aan welk vervoermiddel bij welke letter hoort. auto P Q R trein vliegtuig en touringcar

In Nederland kennen we het systeem van vakantiespreiding (zie bron 3). Nederland is verdeeld in drie regio’s: noord, midden en zuid. Over deze vakantiespreiding wordt een aantal beweringen gedaan. • Geef bij elke bewering aan of deze juist of onjuist is. juist onjuist Vakantiespreiding zorgt voor minder drukte bij populaire Door vakantiespreiding vakantiebestemmingen. neemt de lengte van het hoogseizoen Een nadeel van af. vakantiespreiding is dat families uit verschillende regio’s niet altijd samen op vakantie kunnen als ze dat willen.

Elke zomer gaan veel Nederlanders naar het Middellandse Zeegebied. Dit massatoerisme levert inkomsten op voor de inwoners van het Middellandse Zeegebied, maar het heeft ook nadelen. • Noem twee nadelen van massatoerisme voor het Middellandse Zeegebied. nadeel 1: .................................................................................................... .................................................................................................................. nadeel 2: .................................................................................................... ..................................................................................................................

De sterke groei van het toerisme de laatste 50 jaar heeft verschillende oorzaken. Enkele leerlingen geven de volgende oorzaken: 1. De welvaart groeit. 2. De werkloosheid groeit. 3. De vrije tijd neemt af. 4. De mobiliteit neemt toe. Welke oorzaken zijn juist? A Alleen 1 en 2 zijn juist. B Alleen 1 en 4 zijn juist. C Alleen 2 en 3 zijn juist. D Alleen 3 en 4 zijn juist.

Zie bron 4. De familie De Vries (vader, moeder en twee kinderen) uit Amsterdam wil in de herfstvakantie een week naar Málaga. Met welk vervoermiddel is de luchtverontreiniging door de uitstoot van koolstofdioxide (CO 2 ) per reiziger het laagst? A met de auto B met de touringcar C met de trein D met het vliegtuig

De familie De Vries gaat met de auto naar Málaga. Behalve luchtverontreiniging zitten er meer nadelen aan de keuze van de auto voor een week naar Málaga. • Noem het belangrijkste nadeel. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

bron 5 Aantal lange binnenlandse vakanties van Nederlanders Zuid-Limburg Waddeneilanden West- en Midden- Brabant Twente, Salland en Vechtstreek O-Brabant, N-M Limb., Rijk v. Nijmegen Veluwe en Veluwerand Groningse, Friese en Drentse zandgronden Watersportgebieden* Noordzeebadplaatsen Overig Nederland 0 500 1000 1500 x 1000 Legenda: 2002 2010 *Watersportgebieden: ‘meren in Groningen, Friesland, NW-Overijssel’, ‘IJsselmeerkust’, ‘Hollandse-Utrechtse meren’ en ‘Deltagebied’.

Noem een vakantiegebied in Nederland waarin volgens bron 5 het aantal lange binnenlandse vakanties tussen 2002 en 2010 is toegenomen. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Bron 5 alleen biedt te weinig informatie om iets te kunnen zeggen over het totale aantal toeristen in een gebied. • Noem hiervoor een reden. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Overijssel hoort met de attractieparken Hellendoorn en Slagharen tot de top drie van Nederland wat betreft aantal bezoekers. Welke twee andere provincies horen bij “Attractieparken, pretparken” (zie bron 6) ook tot deze top drie? A Drenthe en Gelderland B Noord-Brabant en Gelderland C Noord-Brabant en Zuid-Holland D Zeeland en Noord-Holland

Zie bron 7. • Geef bij de volgende beweringen over buitenlandse vakanties van Nederlanders aan of deze juist of onjuist zijn. Oostenrijk is het enige land in Europa waar meer Nederlanders in de winter naartoe gaan dan in de zomer. In de zomer gaan er meer Nederlanders naar Turkije dan In 2010 naar gingen Duitsland. ongeveer 1 miljoen Nederlanders naar Frankrijk op vakantie.

Nederlanders gaan ook op vakantie naar bestemmingen buiten Europa. Sommige gebieden zijn vooral een natuurbestemming, andere gebieden zijn vooral een cultuurbestemming. Er zijn ook gebieden die vooral een zonbestemming zijn. • Geef bij de volgende bestemmingen van Nederlanders aan wat voor soort bestemming dit vooral is. Marokko (stedenreis) bestemming natuur- Canarische Antarctica Eilanden Zuid-Afrika bron 8 Wintersport in de Verenigde Staten

Er zijn Nederlanders die met het vliegtuig naar de Verenigde Staten gaan om daar een weekje te gaan skiën en in het hotel uit bron 8 verblijven. • Geef van de volgende begrippen aan of ze wel of niet van toepassing zijn op de vakanties van deze Nederlanders. duurzaam toerisme wel niet elitetoerisme verre bestemming

In de tekst van bron 10 zijn drie begrippen vervangen door de letters P, Q en R. • Wat moet bij P, Q en R worden ingevuld? P: ............................................................................................................... Q: .............................................................................................................. R: ..............................................................................................................

Bekijk bron 11. • In welk werelddeel en in welke sector was het waterverbruik in 2010 het hoogst? werelddeel: ............................................................................................... sector: ......................................................................................................

Het totale verbruik van zoet water in de wereld is de laatste 50 jaar flink toegenomen. • Noem hiervan een oorzaak. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

In veel landen zijn projecten uitgevoerd om de bevolking van drinkwater te voorzien. Er zijn grootschalige projecten en kleinschalige projecten. Welk van de volgende kenmerken hoort bij een kleinschalig project zoals op de foto te zien is? A De bewoners kunnen de plannen grotendeels zelf uitvoeren. B Er is veel geld voor nodig. C Er is veel technische kennis voor nodig. D Het project omvat een groot gebied.

Australië en Tsjaad zijn allebei zeer droge gebieden. • Noem een reden waarom de gevolgen van misoogsten door droogte voor de mensen in Australië minder groot zijn dan in Tsjaad. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

In bron 15 is de verdeling van al het water op aarde aangegeven. In de legenda zijn de volgende omschrijvingen vervangen door de letters P, Q, R, S en T. • Geef in het onderstaande schema aan welke letter bij welke omschrijving hoort. grondwater P Q R S T water water in in landijs meren en rivieren zoet zout water water

Zie bron 16. Op 7 januari 2011 was er sprake van wateroverlast in Zuid-Limburg. Waardoor werd deze wateroverlast vooral veroorzaakt? A door de grote hoeveelheid regenwater in Nederland B door de grote hoeveelheid regenwater uit België en Frankrijk C door de grote hoeveelheid smelt- en regenwater uit de Alpenlanden

De landbouw in Nederland gebruikt veel water. De boeren gebruiken vooral grondwater. Wat is in de zomer een groot nadeel van het gebruik van grondwater door boeren? A De waterstand in de rivieren daalt sneller. B Grondwater is duurder dan leidingwater. C Natuurgebieden kunnen te weinig water krijgen.

In het cirkeldiagram in bron 17 is te zien dat het Nederlandse oppervlaktewater voor 25% afkomstig is uit neerslag. De rest van het oppervlaktewater wordt geleverd door rivieren. Welke twee rivieren worden in het cirkeldiagram bedoeld met 1 en 3?   1 3 A de Eems de Maas B de Rijn de Maas C de Rijn de Schelde D de Schelde de Eems

Bekijk de twee klimaatdiagrammen in bron 18. • Vul in de volgende tekst de juiste woorden in. Kies steeds uit de twee mogelijkheden die tussen haakjes staan. In het klimaatdiagram van Dhaka, Bangladesh in bron 18 is te zien dat de kans op overstromingen van rivieren in Bangladesh het grootst is in de periode (juni − augustus / november − januari) ................................................................................................................ . In deze vochtige periode heeft Bangladesh te maken met een overheersende wind uit het zuidwesten. Deze wind stijgt op tegen de Himalaya en zorgt voor veel neerslag. De rivieren in Bangladesh voeren in deze vochtige periode niet alleen veel regenwater af maar ook veel (irrigatiewater / smeltwater) ................................................................................................................ . In het bergachtige deel van het stroomgebied van de rivier de Brahmaputra zal dan veel zand en klei (wegspoelen / neergelegd worden) ................................................................................................................ . In de monding van de Ganges en de Brahmaputra zal na overstromingen veel slib achterblijven. Dit slib maakt de bodem voor de landbouwers (onvruchtbaar / vruchtbaar) ................................................................................................................ .

In Bangladesh is het veel moeilijker dan in Nederland om de bevolking te beschermen tegen overstromingen. Dit heeft onder andere te maken met het verschil in welvaart. • Noem nog een reden. .................................................................................................................. .................................................................................................................. bron 19 Watervervuiling in de wereld 0 2000 4000 km Uitstoot van organische stoffen in water, in gram per dag en per arbeider, 2007 minder dan 150 200 - 250 150 - 200 250 - 300

bron 20 Toegang tot goede waterbronnen Percentage van de bevolking dat toegang 0 3000 6000km heeft tot goede waterbronnen, 2008 minder dan 40 55 - 70 40 - 55 70 - 85 bron 21 Bruto Nationaal Product per inwoner Bruto Nationaal Product gecorrigeerd naar 0 3000 6000 km koopkracht per inwoner, in euro’s, 2010 minder dan 1000 5000 - 10000 1000 - 5000 10000 - 20000

Vergelijk de kaarten in bron 20 en 21 en kijk naar de landen Algerije en Mexico. • Vul hieronder de juiste woorden of zinsdelen in. In Algerije heeft een (groter / kleiner) .................................................................................................................. deel van de bevolking toegang tot schoon drinkwater dan in Mexico. Dit komt onder andere omdat de welvaart in Algerije (groter / kleiner) .................................................................................................................. is dan in Mexico. In Mexico valt meer neerslag dan in Algerije, want Mexico ligt in een (tropisch gebied rond de evenaar / gebied waar vochtige zeelucht wordt aangevoerd). ..................................................................................................................

Noem de reden waarom de boer op de foto in bron 22 beter in de nacht kan irrigeren. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

De meeste stuwdammen liggen in de bovenloop van rivieren. Vaak wordt hier ook elektriciteit opgewekt. • Noem de reden waarom stuwdammen en stuwmeren meestal in de bovenloop van rivieren liggen. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

• Geef een nadeel van een groot stuwmeer voor inwoners van gebieden die stroomafwaarts (in de middenloop en de benedenloop van de rivier) wonen. .................................................................................................................. .................................................................................................................. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.