Eindexamen nederlands havo 2015, tijdvak 2

Wat voor redenering wordt in die citaten weergegeven? een redenering op basis van A controleerbare feiten B normen en waarden C onderzoeksbevindingen D vermoedens “‘Het gevaar bestaat’, zegt Van Dijck, ‘dat er in lijstjes die onvermijdelijk worden samengesteld uit zaken die het meest zijn gewaardeerd, alleen dingen staan die “leuk” zijn en die lijstjes trekken nog meer mensen aan. Voor je het weet, wordt het blikveld van mensen beperkt tot “leuke” dingen en is er geen plaats meer voor serieuzere en rationelere zaken.’” (regels 111-121)

Geef aan wat de functies zijn van de stappen in de redenering van Strauss. Kies uit: afweging, argument, gevolg, onderbouwing, oplossing, standpunt, tegenwerping, voorwaarde. Let op: je hoeft niet alle functies te gebruiken. Noteer het nummer en de functie. De eerste functie is al gegeven. 1 probleem Hij schreef dat onze eigenwaarde wordt ondermijnd door alle lijstjes en Facebook-statistieken. 2 Wanneer we op internet iets lezen, kunnen we immers direct zien hoeveel anderen het vóór ons al hebben geliket . 3 “Zo worden we aangemoedigd om niet onze eigen mening te vormen, maar af te gaan op wat andere mensen van iets vinden.” 4 En dat is kwalijk, vindt hij, 5 want mensen moeten niet afgaan op wat de massa wil. 6 “Deel datgene wat je verschillend maakt van een ander, niet datgene wat je op een ander doet lijken.”

Wat wordt hier bedoeld met clicktivism ? A Het liken van berichten om jezelf sociaal voor te doen zonder dat dat moeite kost. B Het liken van berichten van iemand die zonder likes onder aan de sociale ladder terechtkomt. C Het mobiliseren van mensen door zo veel mogelijk likes , berichten en volgers te verzamelen. D Het twijfelen over het wel of niet liken van berichten over vervelende gebeurtenissen.

Welke van de onderstaande beweringen over deze overeenkomst doet het meest recht aan de tekst? A Het doel van Newspeak en Facebook is vernauwing van het bewustzijn. B Newspeak en Facebook leiden beide tot minder woordenschat en gemiddeld minder ideeën per gebruiker. C Voor Newspeak en Facebook geldt dat er uiteindelijk sprake zal zijn van een streng taalregime. D Zowel Newspeak als Facebook geeft de werkelijkheid te eendimensionaal weer. In alinea 12 wordt geschetst wat de gevolgen van de nieuwe taal Newspeak zouden zijn.

Welke van de onderstaande wetenschappers waarschuwt of waarschuwen voor soortgelijke kwalijke gevolgen van de like -cultuur? A Carolin Gerlitz en Anne Helmond B Jos de Mul C José van Dijck D Neil Strauss “Zó heet zal de soep vast niet worden gegeten” (regels 243-245) Een kritische lezer zou deze uitspraak na het lezen van de tekst ‘De terreur van de like -knop’ verrassend kunnen noemen.

tekstfragment 1 De like- knop: miljoenen mensen vinden dit leuk Op Hyves geef je respect, YouTube-clips beloon je met een thumbs up ( ) en sinds kort kunnen Amerikaanse Googlegebruikers – als ze ingelogd zijn en de functie inschakelen – interessante websites een +1 geven. Het is de nieuwste manier om online content bij vrienden aan te raden. Waarom willen gebruikers alles wat ze online tegenkomen, leuk vinden? “Mensen willen graag hun mening uiten en invloed uitoefenen”, aldus een woordvoerder van Google Nederland. Volgens internetsocioloog Albert Benschop (Universiteit van Amsterdam) handelen gebruikers deels uit ijdelheid. Het leuk vinden van content, en het daarmee indirect aanraden, is volgens hoogleraar internet Erik Huizer (Universiteit Utrecht) een effectieve manier om de grote stroom nieuws op sociale media te ordenen. “Mensen willen betrouwbare informatie”, zegt Benschop. “En de meest betekenisvolle informatie komt van vrienden. Het is hetzelfde idee als een vriend die tegen je zegt: ‘Deze cd moet je écht hebben.’” Maar waar men vroeger alleen dingen kon delen door daadwerkelijk een stukje tekst te tikken, is één klik nu voldoende om je mening te geven. Geeft dat geen vertekend beeld? “Het is juist iets positiefs”, zegt Huizer. “Meestal reageren mensen alleen op artikelen als ze het oneens zijn. Hierdoor lijkt het soms alleen maar of iedereen op internet negatief is, maar lang niet iedereen vindt het waardeloos. Met de like -knop krijg je een betere balans tussen positieve en negatieve reacties.” Volgens Benschop zijn alle sociale media nu bezig een sterk element van vertrouwen in hun sites te bouwen. Een overzichtelijk aanbod van informatie op basis van hoe betrouwbare mensen uit je directe omgeving zich online gedragen. Maar waar van vertrouwen wordt uitgegaan, ligt misbruik van commerciële of zelfs criminele partijen op de loer. “Als iemand met dubieuze belangen toegang tot je netwerk krijgt en bijvoorbeeld tegen betaling gaat zeggen dat Nikes zo lekker lopen, is je vertrouwen in één klap weg. Je wilt toch ook niet dat een vriend bij jou thuis met een reclamebord rondloopt?” naar: Haroon Ali, www.volkskrant.nl, 9 juni 2011 In alinea 6 van de tekst ‘De terreur van de like -knop’ geeft José van Dijck haar mening over de like- knop. Tekstfragment 1 geeft een weerlegging van deze mening.

Welke van onderstaande beweringen geeft de hoofdgedachte van de tekst ‘De terreur van de like -knop’ het beste weer? We moeten A ervoor uitkijken dat door het populistische gebruik van de like -knop straks alles en iedereen op elkaar lijkt. B goed in de gaten houden hoe ons gedrag kan worden gemanipuleerd met behulp van de like- knop, want die manipulatie kan ons schade opleveren. C oppassen voor bedrijven die door middel van de like -knop zullen bepalen hoe wij alles om ons heen benoemen. D voorzichtig zijn met het indelen van de wereld in leuk en niet leuk met behulp van de like -knop, want die indeling mist de benodigde nuancering.