opgave 1Opgave 1 Vroegopstap
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Vroegopstap is een initiatief van twee moeders uit Friesland. Zij maken
zich zorgen over het drankgebruik van de jeugd. Door het sluitingstijdstip
van cafés te vervroegen, hoopt het duo dat het drankgebruik zal
verminderen, evenals het aantal verkeersongelukken. Ook vergroot een
vroeger sluitingstijdstip de sociale controle en biedt het ouders meer
gelegenheid hun kinderen te brengen en te halen (tekst 1).
De moeders organiseerden een burgerinitiatief (tekst 2), een nieuwe vorm
van inspraak. Hoewel het burgerinitiatief Vroegopstap door de Tweede
Kamer niet geldig werd verklaard, overweegt het CDA het voorstel over te
nemen.
Lees tekst 1.
De actie heeft nog niet gezorgd voor het gewenste resultaat: het concreet
vervroegen van de openingstijden en het eerder sluiten van cafés en
discotheken. In het barrièremodel wordt het proces beschreven of en hoe
een maatschappelijke eis leidt tot het gewenste resultaat. De eerste
barrière is door de actiegroep met succes genomen. Bij het nemen van
deze barrière heeft een aantal actoren een rol gespeeld.
13p– Wat houdt deze eerste barrière in?
– Noem twee groepen actoren die hierbij een rol speelden. Verwijs per
groep actoren naar de betreffende regels in tekst 1.
De actiegroep wil “niet verbonden zijn aan een politieke partij” (regels 41-
43). Stel: een politieke partij stelt zich achter het idee van de
initiatiefnemers van de actiegroep, roept burgers op het initiatief te
ondertekenen en stelt het vervroegen van de openings- en sluitingstijden
in de Tweede Kamer aan de orde.
Een van de functies van politieke partijen in het besluitvormingsproces is
de communicatiefunctie.
22pNoem twee andere functies die deze politieke partij dan vervult in het
politieke besluitvormingsproces over de openings- en sluitingstijden.
Lees tekst 2.
Met dit burgerinitiatief Vroegopstap proberen de moeders een oplossing
te vinden voor hun probleem.
32pWat maakt een maatschappelijk probleem tot een politiek probleem?
Noem daarvoor een reden en verwijs daarbij naar tekst 2.
De initiatiefnemers voeren een aantal zaken aan die van algemeen belang
geacht worden en waarvoor de overheid verantwoordelijkheid draagt.
42pWelke twee hoofdtaken van de overheid zijn in tekst 2 te herkennen?
Licht je antwoord toe met verwijzing naar tekst 2.
Een burgerinitiatief is een mogelijkheid om een onderwerp op de agenda
van de Tweede Kamer te krijgen. In de Grondwet staat al een aantal
grondrechten geformuleerd die het de burger mogelijk maakt om zelf deel
te nemen aan het politieke proces.
52pNoem twee grondrechten die deelname aan politiek mogelijk maken..
Het burgerinitiatief is volgens de journalist Otten ingesteld “om de
teleurgestelde burger een stem te geven”. (NRC-Next, 28 maart 2008)
Teleurgesteld zijn in politiek kan een reden zijn om je niet meer met
politiek te willen bemoeien.
Er zijn ook andere redenen waarom mensen niet geïnteresseerd zijn in
politiek.
62pNoem twee andere redenen waarom mensen mogelijk niet willen
deelnemen aan politiek.
De petitie van het burgerinitiatief Vroegopstap is ingediend bij de Tweede
Kamer. Een burgerinitiatief kan zich ook op provinciaal of gemeentelijk
niveau afspelen.
72pWelk politiek orgaan op provinciaal niveau en welk politiek orgaan op
gemeentelijk niveau is te vergelijken met de Tweede Kamer?
De verzoekschriftencommissie van de Tweede Kamer heeft het
verzoekschrift van Vroegopstap afgewezen, omdat de 120.000
handtekeningen niet schriftelijk maar digitaal verzameld zijn. Toch blijkt
het doek nog niet gevallen te zijn voor de eis van vervroegde openings-
en sluitingstijden. Het CDA overweegt om het plan van de moeders over
te nemen en in te dienen als wetsvoorstel. Dan praat de Kamer er alsnog
over. Veel kans van slagen lijkt dat echter niet te hebben.
Het parlement heeft een aantal rechten.
81pVan welk formeel recht van de Tweede Kamer overweegt de CDA-fractie
in de Tweede Kamer gebruik te maken?
opgave 2Opgave 2 Vrouwen aan de top
Bij deze opgave horen de figuren 1a en 1b en de teksten 3 en 4 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Aan de top van het bedrijfsleven zijn maar weinig vrouwen te vinden
(figuur 1a). De Wet bestuur en toezicht bepaalt dat de raden van
commissarissen en raden van bestuur1) in 2016 voor 30 procent uit
vrouwen moeten bestaan (tekst 3). Lukt dit niet, dan wil onderwijsminister
Bussemaker (PvdA) die ook emancipatie in haar portefeuille heeft,
overgaan tot de invoering van een quotum: een verplicht percentage
vrouwen in de top van het bedrijfsleven.
Minister Bussemaker hoopt de doelstelling van de Wet bestuur en toezicht
zonder quotum te bereiken. Ze lanceerde daarom in december 2014
samen met werkgeversorganisatie VNO-NCW een databank voor
topvrouwen. De Tweede Kamer riep haar echter in april 2015 middels een
motie op hiermee te stoppen (tekst 4).
noot 1 De Raad van Bestuur is het hoogste leidinggevende orgaan van een bedrijf. De Raad
van Commissarissen houdt toezicht op de Raad van Bestuur. Samen vormen deze
twee organen de top van een bedrijf.
Bekijk figuur 1a en figuur 1b.
Bij het analyseren van een maatschappelijk vraagstuk kun je vanuit
verschillende invalshoeken/benaderingswijzen vragen stellen.
92p− Formuleer op basis van figuur 1a of 1b een onderzoeksvraag vanuit de
vergelijkende invalshoek die betrekking heeft op het vraagstuk dat er
weinig vrouwen in de top van het bedrijfsleven te vinden zijn.
− Geef vervolgens op basis van figuur 1a of 1b een antwoord op deze
vraag.
Lees tekst 3.
Het proces van politieke besluitvorming kan beschreven worden met
behulp van het systeemmodel. In dit model worden vier fasen
onderscheiden.
102pWelke fase van het proces van politieke besluitvorming met betrekking tot
de Wet bestuur en toezicht is te herkennen in tekst 3? Geef een passend
citaat bij deze fase (maximaal twee zinnen).
Ook op Europees niveau houdt men zich bezig met het politieke vraagstuk
van het geringe aantal vrouwen in de top van het bedrijfsleven.
Bij de totstandkoming van een Europese richtlijn zoals beschreven in het
krantenartikel in het onderstaande kader, spelen drie politieke organen
van de Europese Unie (EU) een rol.
113pGeef aan welke organen ingevuld dienen te worden in het krantenartikel
in het onderstaande kader bij de cijfers 1, 2 en 3.
…(1)… stemt voor vrouwenquota …(1)… heeft woensdag een voorstel van …(2)… gesteund waarin wordt opgeroepen om voor 2020 ten minste 40% vrouwen in besturen van bedrijven te hebben. Het lastigste deel komt echter nog wanneer het voorstel voor verdere discussie naar …(3)… gaat. Verschillende lidstaten vinden namelijk dat Brussel zich niet met deze zaken moet bemoeien. naar: Trouw, 21 november 2013
Samenwerking op internationaal niveau kan plaatsvinden op twee
manieren: intergouvernementeel of supranationaal. Dit onderscheid zegt
wat over de manier waarop besluiten worden genomen. In het geval van
vrouwenquota is er sprake van intergouvernementele besluitvorming.
122pLeg uit dat deze vorm van besluitvorming mogelijk tot gevolg heeft dat het
voorstel voor een vrouwenquotum niet zal worden aangenomen.
Betrek in je antwoord een kenmerk van deze vorm van besluitvorming en
een gegeven uit het krantenartikel in het kader van vraag 11.
Lees tekst 4.
De PvdA en de VVD denken verschillend over de databank (lijst) van
Bussemaker. Dit verschil in standpunt kan worden verklaard vanuit het feit
dat beide partijen tot een andere politieke stroming behoren.
134pa Geef op basis van een uitgangspunt van de politieke stroming waartoe
de VVD behoort een mogelijke verklaring voor het feit dat deze partij
tegen de databank van Bussemaker is. Noem zowel de naam als het
uitgangspunt van de stroming.
b Geef op basis van een uitgangspunt van de politieke stroming waartoe
de PvdA behoort een mogelijke verklaring voor het feit dat deze partij
vóór de databank van Bussemaker is. Noem zowel de naam als het
uitgangspunt van de stroming.
opgave 3Opgave 3 Online etnische media
Bij deze opgave hoort tekst 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2014 deed Jaswina Elahi (Universiteit Tilburg) een onderzoek naar
online etnische media, zoals websites Kaise.nl en Maroc.nl. Deze
websites blijken van groot belang voor de identiteitsontwikkeling van
Hindoestaanse en Marokkaanse jongeren (tekst 5).
Lees de regels 1 tot en met 19 van tekst 5.
Massamedia vervullen verschillende functies voor individuen, zoals de
informatiefunctie en de amusementsfunctie.
144pWelke andere functies van de media voor individuen vervullen de ‘eigen’
websites voor allochtone jongeren volgens tekst 5? Noem er twee en licht
elke functie toe met behulp van een gegeven uit de regels 1 tot en met 19.
Lees de regels 20 tot en met 25 van tekst 5.
152pLeg uit dat het gebrek aan aandacht van traditionele media voor
onderwerpen die migranten aanspreken een gevolg kan zijn van de
toenemende marktgerichtheid van de media. Begin je antwoord met een
uitleg van het begrip marktgerichtheid.
Voldoende aandacht, ook voor etnische groepen, in de programmering
van de publiek omroep sluit direct aan bij een van de uitgangspunten van
het mediabeleid van de Nederlandse overheid.
161pBij welk uitgangspunt van het mediabeleid sluit dit streven direct aan?
172pLeg uit waarom de overheid veel eisen kan stellen aan de programmering
van de publieke omroep, maar slechts in beperkte mate aan de
programmering van commerciële zenders.
Er bestaat verschil van mening over de vraag in hoeverre de overheid
zich moet bemoeien met de media.
182pNoem één argument vóór overheidsbemoeienis met de media en één
argument tegen overheidsbemoeienis met de media.
opgave 4Opgave 4 Berichtgeving over jeugdcriminaliteit
Bij deze opgave horen tekst 6 en figuur 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2014 verscheen er een onderzoek in opdracht van het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) naar de
berichtgeving over jeugdcriminaliteit. In tekst 6 worden enkele resultaten
besproken.
Lees tekst 6.
In tekst 6 is sprake van de veiligheidsparadox.
192pGeef een mogelijke verklaring voor het ontstaan van de
veiligheidsparadox met behulp van een verwijzing naar de regels 1 tot en
met 5 van tekst 6. Begin je antwoord met een omschrijving van het begrip
veiligheidsparadox.
Tussen kranten bestaan er verschillen in de manier waarop ze over
jeugdcriminaliteit berichten (figuur 2). Bij nieuwsselectie spelen
verschillende criteria een rol, zoals ‘actualiteit’.
202pNoem twee andere selectiecriteria die te herkennen zijn in de regels 6 tot
en met 31 van tekst 6 en geef bij elk criterium een passende verwijzing
naar de tekst.
Bekijk figuur 2.
De hoeveelheid aandacht voor berichtgeving over strafrechtelijke
incidenten verschilt per krant.
Op grond van de soort berichtgeving kunnen kranten worden ingedeeld in
twee categorieën.
213pLeg uit welke categorie krant op plek 1 hoort te staan en welke categorie
krant op plek 2. Betrek in je antwoord:
− van beide categorieën een kenmerk;
− voor beide categorieën een gegeven uit figuur 2 dat bij dit kenmerk
aansluit.
opgave 5Opgave 5 De jongerenrechtbank
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In het voorjaar van 2015 hebben drie Amsterdamse scholen als proef een
zogenaamde jongerenrechtbank opgericht. Jongeren die zich voor het
eerst schuldig maken aan een licht vergrijp met impact op de omgeving,
krijgen de kans zich te verantwoorden tegenover juryleden1) van hun
eigen leeftijd. Het gaat om feiten die de dader al bekend heeft, zodat de
jury alleen over de strafmaat hoeft te oordelen (tekst 7).
noot 1 De leden van de jongerenrechtbank worden juryleden genoemd.
Lees de regels 1 tot en met 22 van tekst 7.
In de regels 13 tot en met 16 worden enkele voorbeelden gegeven van
vragen die door de juryleden werden gesteld aan een meisje dat een mes
mee naar school had genomen.
In het strafrecht wordt onderscheid gemaakt tussen daadstrafrecht en
daderstrafrecht.
222pLeg uit of de vragen passen bij daadstrafrecht of bij daderstrafrecht. Begin
je antwoord met een beschrijving van het verschil tussen beide.
Lees de regels 23 tot en met 32 van tekst 7.
De jongerenrechtbank kan volgens Marcouch een waardevol alternatief
zijn voor de traditionele aanpak (regels 30-32).
231pHoe worden veel vergrijpen die gepleegd worden door jongeren tussen de
12 en 18 jaar en die ernstig genoeg zijn om aan justitie voor te leggen, op
dit moment afgedaan?
Lees de regels 33 tot en met 48 van tekst 7.
Een voorbeeld van een maatregel die door de jongerenrechtbank kan
worden opgelegd, is het schrijven van een excuusbrief aan het slachtoffer.
Stel dat deze straf wordt opgelegd aan een jongere die als dader
betrokken was bij een vechtpartij waarbij het slachtoffer in de struiken is
geduwd. Het slachtoffer heeft geen verwondingen opgelopen.
243pGeef drie argumenten om de keuze voor deze straf te onderbouwen. Ieder
argument moet gebaseerd zijn op een ander doel van straf en deze
doelen moeten ook genoemd worden.
Lees de regels 49 tot en met 57 van tekst 7.
De kennis die de juryleden opdoen over het Nederlandse rechtssysteem,
kan ertoe leiden dat mediaberichtgeving over dit onderwerp een andere
invloed op hen heeft dan op jongeren die deze kennis missen.
Er bestaan verschillende theorieën over de invloed van de media.
253pLeg uit welke theorie gebruikt kan worden om te verklaren dat
mediaberichtgeving over het Nederlandse rechtssysteem een andere
invloed heeft op juryleden dan op jongeren die niet in een jury hebben
gezeten. Betrek in je antwoord een omschrijving van het begrip
referentiekader.
opgave 6Opgave 6 Trouw een crimineel
Bij deze opgave hoort tekst 8 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Uit onderzoek van criminologe Mioara Zoutewelle blijkt dat een relatie en
het vaderschap mannen minder crimineel maken. Relatietraining voor
criminele jongeren lijkt haar dan ook een goed idee.
Lees de regels 1 tot en met 11 van tekst 8.
Er bestaan verschillende sociologische theorieën ter verklaring van
crimineel gedrag, zoals de sociale-controletheorie.
262pNoem een andere sociologische theorie waarmee het positieve effect
verklaard kan worden van het hebben van een relatie en kinderen op
criminaliteit. Licht je antwoord toe.
Lees de regels 12 tot en met 29 van tekst 8.
Zoutewelle gebruikte voor haar onderzoek zowel kwantitatieve als
kwalitatieve onderzoeksgegevens.
272pGeef van beide soorten onderzoeksgegevens een juist voorbeeld uit de
regels 12 tot en met 29 van tekst 8.
Lees de regels 30 tot en met 39 van tekst 8.
282pGeef twee verklaringen voor het feit dat criminaliteit vooral gepleegd
wordt door mannen.
Lees de regels 40 tot en met 57 van tekst 8.
Zoutewelle stelt voor om de reclassering een soort relatietraining te laten
geven aan criminele jongeren.
292p− Bij welke hoofdtaak van de reclassering past deze activiteit?
− Noem een andere taak van de reclassering.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
In de visies op de aanpak van criminaliteit zien we accentverschillen tussen
politieke stromingen.
302pPast de aanbeveling van Zoutewelle (regels 43-46) beter bij de
standpunten van de PvdA of bij de standpunten van de VVD?
Beargumenteer je antwoord door de visie van beide partijen op
criminaliteitsbestrijding kort te beschrijven.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
