Eindexamen kunst havo 2000, tijdvak 2

Noem nog een manier waarop de gevel associaties oproept met popmuziek.

De gevel maakt een zware, massieve indruk.

Noem twee aspecten waardoor die indruk ontstaat.

Op de figuren op de bladzijde hiernaast zie je plattegronden en een dwarsdoorsnede van

het popcentrum.

Het gebouw heeft een skelet van stalen balken.

Hoe kun je uit de plattegronden en uit de dwarsdoorsnede afleiden dat in de grote zaal

skeletbouw is toegepast?

Het gebouw is praktisch ingedeeld. Zo is onder het gebouw voor een rijwielstalling

gezorgd.

Bespreek nog drie voorbeelden van de functionele plaatsing van de verschillende ruimtes.

Een belangrijke eis van de opdrachtgevers was de beheersing van mogelijke geluidsoverlast

voor de omgeving. Bij de indeling van het gebouw hebben de architecten hier rekening

mee gehouden.

Geef twee voorbeelden waar dat uit blijkt.

Op afbeelding 2 zie je het achterste deel van de grote zaal, gezien vanaf het podium.

Deze zaal moet veel bezoekers kunnen bergen die goed zicht op de optredende bands

willen hebben.

Noem drie manieren waarop de architecten aan deze eisen hebben voldaan.

Crouwel dacht bij de opzet van het popcentrum oorspronkelijk aan een soort schouwburg

of concertzaal, maar begreep dat popliefhebbers een heel ander publiek vormen dan

schouwburggangers. Zijn gebouw verschilt dan ook van een traditionele schouwburg.

Leg uit op welke manier Crouwel rekening heeft gehouden met het poppubliek. Betrek

de inrichting, vormgeving en de materiaalkeuze in je antwoord.

Noem drie aspecten van de voorstelling die bijdragen aan deze levendige indruk.

Noem twee aspecten van de vormgeving die de levendige indruk versterken.

Het schilderij is niet zozeer een portret maar meer een genrestuk.

Wat wordt verstaan onder een genrestuk?

Het schilderij behoort tot de barok.

Noem twee kenmerken van de barok die terug te vinden zijn in het schilderij.

Op afbeelding 4 zie je een schilderij uit 1963 van de Engelse kunstenaar Peter Blake.

Het stelt de rock & rollzanger Bo Diddley voor.

Evenals de jongen op afbeelding 3 is Bo Diddley volop muziek aan het maken. De manier

waarop Blake dat verbeeldt is echter anders dan bij Hals.

Hoe laat Blake zien dat de man aan het spelen is? Noem twee aspecten.

Het schilderij op afbeelding 4 lijkt wel een affiche.

Noem drie aspecten waardoor dat komt.

Tot welke stroming moet het schilderij van Blake gerekend worden?

Noem twee aspecten waardoor dat komt.

Dou heeft in zijn schilderij nog andere illusionistische grapjes verwerkt.

Noem nog twee aspecten van de voorstelling waarmee hij de beschouwer ’bedriegt’.

Het schilderij stelt een schilder voor, waarschijnlijk Dou zelf, weergegeven als beschouwer

van het leven en van de wereld.

Leg uit waarom het schilderij zo kan worden opgevat.

Op afbeelding 6 zie je een werk van de Nederlandse kunstenaar Pieter Laurens Mol. Het

bestaat uit een ingelijst silhouet van een roos, waarvoor een zijden gordijn is gehangen.

Het silhouet is ontstaan door een roos op blauw papier te leggen. Door het zonlicht is het

papier verbleekt, alleen waar de roos lag is het nog blauw.

Het werk op afbeelding 6 gaat over schoonheid en vergankelijkheid.

Leg dit uit. Geef daarbij tevens aan hoe het gordijn bijdraagt aan de inhoud van het werk.

Geef aan in welk opzicht het werk op afbeelding 6 een poëtisch idee verbeeldt.

Op afbeelding 7 zie je een schilderij van Robert Delaunay uit 1910. Door een raam zie je

de Eiffeltoren en een stukje van Parijs.

Het doorkijkje op de stad biedt geen naturalistisch uitzicht.

In welke stijl is het stadsbeeld geschilderd? Geef twee argumenten voor je antwoord.

Delaunay zocht naar vernieuwing van de schilderkunst. De Eiffeltoren, waar hij een reeks

schilderijen van maakte, was daarvoor een geschikte aanleiding.

Leg uit waarom de Eiffeltoren goed paste bij zijn pogingen om de kunst te vernieuwen.

Het gordijn op afbeelding 7 lijkt een omlijsting van een raam, maar geeft binnen dit

schilderij een speciaal effect. Dat komt door de manier waarop het geschilderd is.

Leg uit welk effect hier door het gordijn wordt opgeroepen.

Noem nog drie voorwerpen die naar een dergelijke betekenis verwijzen en geef daarbij

steeds aan waarom ze dat doen.

De voorwerpen hebben op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken en lijken

achteloos bij elkaar gelegd te zijn. Maar de schilder heeft gezorgd dat er toch een

samenhangend geheel is ontstaan.

Leg aan de hand van twee aspecten van de vormgeving uit hoe een geheel is ontstaan.

Links ligt een glimmende bol, die opgevat kan worden als een schilderij binnen een

schilderij.

Geef aan waarom de bol zo kan worden opgevat.

In de bol zie je een weerspiegeling van een raam.

Beredeneer aan de hand van twee argumenten dat dit raam de lichtbron is die het hele

stilleven belicht.

Het stilleven is geschilderd in olieverf.

Leg uit waarom dit materiaal zo geschikt is om een naturalistisch effect te bereiken.

Noem daarbij twee eigenschappen van de verf.

Dit schilderij van Claesz is een voorbeeld van een veel voorkomende voorstelling in de

Nederlandse barokschilderkunst. In de zuidelijke landen als Italië overheersen in die tijd

andere thema’s.

Geef aan in welk opzicht de voorstellingen in de Nederlandse en Italiaanse barok

doorgaans verschillen.

Noem drie manieren waarop dat is gedaan.

Geef voor elk personage aan hoe je hem of haar kunt herkennen. Noem daarbij voor elk

personage steeds twee aspecten.

De vormgeving van het affiche geeft het een streng, statisch karakter.

Noem drie aspecten van de vormgeving waardoor dat wordt veroorzaakt.

Het affiche is een lithografie.

Welk van de onderstaande beweringen over lithografie is de juiste?

De lithografie is een vorm van hoogdruk waarbij de drukvorm, een geruwde

kalkzandsteen, door schrapen plaatselijk vlakker wordt gemaakt. De inkt wordt met een

grote harde inktrol op de bevochtigde steen gerold, zodat alleen de hoogste delen inkt

kunnen aannemen.

De lithotechniek is een vorm van vlakdruk waarbij op een vlakke kalkzandsteen met

vethoudend materiaal een voorstelling wordt getekend. De niet betekende delen worden

chemisch zo bewerkt dat zij water opnemen, maar vet (bijvoorbeeld drukinkt) afstoten.

De lithotechniek berust op het principe dat vet water afstoot. Een stenen drukvorm wordt

plaatselijk met vet bewerkt, zodat na een aantal technische ingrepen de uitgespaarde

voorstelling inkt op waterbasis kan opnemen.

Op afbeelding 10 zie je een affiche voor een Hamlet-opvoering, gemaakt door Nicolaas

Wijnberg in 1966.

In het verhaal krijgt Hamlet op een gegeven moment een schedel aangereikt. Wijnberg

gebruikt die voor zijn affiche, waardoor dit een beeld geeft van dood en vergankelijkheid.

De vormgeving draagt bij aan dit idee.

Noem een aspect van de vormgeving dat het idee van dood en vergankelijkheid

ondersteunt.

De tekst is hier meer geïntegreerd in de voorstelling dan bij het affiche van Lebeau op

afbeelding 9.

Noem twee manieren waarop Wijnberg de tekst onderdeel van de voorstelling maakt.

De ontwerpers van de affiches op afbeelding 9 en 10 namen hetzelfde verhaal als

uitgangspunt, maar hun benadering is sterk verschillend.

Geef aan welke visie op het toneelstuk door ieder van beiden in beeld is gebracht.

Leg uit hoe je kunt zien dat het schilderij een parade voorstelt. Noem daarbij drie aspecten.

Het schilderij is tamelijk vlak, maar toch ontstaat er enige ruimtelijkheid.

Noem twee aspecten van de vormgeving waardoor ruimte gesuggereerd wordt.

Ondanks het vrolijke, spektakelachtige onderwerp is het schilderij nogal statisch.

Leg dat uit aan de hand van drie aspecten van de vormgeving.

Het werk van Seurat sluit aan op het impressionisme, maar wordt ook wel post-

impressionistisch genoemd.

Geef aan in welk opzicht het impressionistisch genoemd kan worden.

Waarom is het schilderij níet impressionistisch? Geef twee argumenten.

Op afbeelding 12 zie je ’La grande parade’ uit 1954, geschilderd door Fernand Léger.

Voor Léger was het circus dé gebeurtenis uit zijn jeugd. „Ik moet met u over het belang

van het Circus in de provinciestad praten. Het was omstreeks 1900. Wat was dat een

belangrijke gebeurtenis! Vanaf het moment dat het aangekondigd werd, praatten wij

nergens anders meer over. ’Hoor eens, wij gaan naar de beesten kijken.!’ En met veel

ongeduld keken wij er naar uit.”

Léger probeert in het schilderij de overweldigende indruk die het circus op hem maakte

weer te geven.

Noem drie aspecten van de vormgeving die bijdragen aan de levendigheid van het circus.

Noem drie aspecten die een zekere rust en evenwicht in het schilderij brengen.

Léger loopt al een beetje vooruit op de pop-art.

Geef één argument voor deze bewering.

Noem drie aspecten van de voorstelling die verwijzen naar dit visioen.

Bovenin de nis bevindt zich een raam waardoor licht valt op Theresa en de engel. Dit licht

draagt bij aan de betekenis van het visioen.

Leg dit uit.

Het visioen van Theresa lijkt wel een theaterscène. Dit komt onder meer door het

lichteffect en wordt nog versterkt door de omgeving van het beeld.

Leg dit uit aan de hand van twee aspecten van de inrichting van de kapel.

Dit theatrale effect is typerend voor de barok.

Noem nog vier kenmerken van de barok die te zien zijn op afbeelding 13 en 14.

Op afbeelding 15 zie je een installatie uit 1983 van de Amerikaanse videokunstenaar

Bill Viola. Hij noemt het een ’Kamer voor de heilige Johannes van het Kruis’. Deze

Johannes was een Spaanse monnik die vanwege zijn denkbeelden in een kleine cel werd

opgesloten en gemarteld. Evenals Theresa had hij visioenen. Om de eenzaamheid en de

pijnen te kunnen verdragen schreef hij gedichten.

In een donkere ruimte staat een zwarte kubus met daarin een tafeltje, waarop behalve

een monitor een kan en een glas water staan, zoals te zien is op afbeelding 16. In de kubus

klinken gedichten van Johannes, buiten de kubus hoor je het stormen. Op een muur zie je

dia’s van Spaanse landschappen.

De installatie van Viola is gemaakt met theater-achtige middelen.

Noem twee van deze middelen.

Als je de installatie in het echt betreedt word je geconfronteerd met de beproevingen die

Johannes in de cel moest ondergaan.

Noem twee manieren waarop dit wordt opgeroepen.

Noem twee aspecten waaraan je dat kunt zien.

Het beeld is een eerbetoon aan Rembrandt, die beschouwd wordt als Nederlands

belangrijkste schilder.

Noem twee voorbeelden waaruit dat eerbetoon blijkt.

Het was de bedoeling het beeld, dat heel groot is, in brons te gieten. Dit bleek te duur en

daarom werd het in gietijzer uitgevoerd.

Leg uit welke afwerking nodig is bij een dergelijk monument in gietijzer.

De kist met het boek heeft een technische functie in het beeld.

Leg dit uit.

In de negentiende eeuw werden er veel standbeelden en monumenten opgericht. Dit hing

samen met de ideeën van de Romantiek.

Leg dit uit.

Op afbeelding 18 zie je een bronzen beeld dat de Franse schrijver Honoré de Balzac

voorstelt. Het is gemaakt door Rodin omstreeks 1897.

Balzac was een zeer imponerende persoonlijkheid.

Geef aan hoe Rodin dat tot uiting heeft gebracht in het beeld. Noem daarbij twee

aspecten.

Rodin breekt met de negentiende-eeuwse tradities in de beeldhouwkunst.

Leg uit in welk opzicht er sprake is van een breuk met de standbeelden uit het verleden,

zoals dat van Rembrandt op afbeelding 17.

Op afbeelding 19 zie je een foto van een performance uit 1991 die enkele malen is

opgevoerd door de Engelse kunstenaars Gilbert en George. De heren zingen steeds

opnieuw een zelfde lied en bewegen zich als robotten op de muziek. Zij noemen dit „het

mooiste bewegende, originele, fascinerende kunstwerk dat u ooit heeft gezien. Het bestaat

uit twee beeldhouwers, één stok, één handschoen en één lied.”

„Het is geen theater, maar sculptuur”, zeggen Gilbert en George over dit werk.

Noem twee aspecten waardoor het idee van een beeldhouwwerk wordt opgeroepen.

Een criticus noemt het werk „vergankelijk maar tegelijk ook duurzaam”.

Leg dit uit.

Beroemdheden krijgen meestal pas na hun dood een standbeeld. Het lijkt of Gilbert en

George een standbeeld voor zichzelf oprichten, maar eigenlijk drijven zij de spot met het

kunstenaarsschap en met zichzelf als kunstenaars.

Noem twee aspecten waaruit die spot blijkt.

Noem drie objecten in het werk die naar die tijd verwijzen.

Het werk is een assemblage van stukken van een gedemonteerde piano,

muziekinstrumenten en andere voorwerpen. Arman heeft ze geordend tot een

dynamische compositie.

Noem drie aspecten die bijdragen aan de dynamiek van het geheel.

Over dit werk is geschreven dat het meer zegt over de artistieke opvattingen van Arman

dan over Mozart.

Ben je het daarmee eens? Geef een argument voor je antwoord.

Op afbeelding 21 zie je een werk uit 1987 van de Amerikaanse kunstenaar

Claes Oldenburg. Het is met stalen kabels aan de wanden opgehangen en heeft als titel

’Vleugel/Hangmat’.

Oldenburg heeft niet geprobeerd een echte concertvleugel te maken, maar de

verschillende fragmenten van het beeld roepen associaties op met dit muziekinstrument.

Noem drie van deze associaties.

Oldenburg speelt een geraffineerd spel met vorm en kleur.

Geef van beide aspecten een voorbeeld waaruit dit blijkt.

Ook dit werk is dynamisch, maar Oldenburg bereikt dit op een andere manier dan

Arman.

Noem drie aspecten waardoor dynamiek ontstaat in het beeld op afbeelding 21.

Oldenburg en Arman presenteren hun ’muziekinstrumenten’ op een heel verschillende

manier. Het werk van Oldenburg wordt door de presentatie extra ruimtelijk, dat van

Arman daarentegen krijgt het karakter van een reliëf.

Leg dit uit voor elk werk.

Leg dit uit.

De geborduurde motieven op de mantel zijn verschillend van aard: christelijk of decoratief.

Geef van elke typering twee voorbeelden.

Een koormantel is een kerkelijk gewaad.

Door wie en wanneer wordt dit soort koormantels in de regel gedragen?

Op afbeelding 24 zie je een fluwelen cape uit 1938, gemaakt door de Italiaanse

ontwerpster Elsa Schiaparelli. Het goudborduursel is geïnspireerd op de Apollo-fontein in

Versailles, die je ziet op figuur 4 hieronder.

Het borduursel maakt de cape theatraal.

Noem drie aspecten van de voorstelling die een theatraal effect veroorzaken.

Noem drie aspecten van de vormgeving die dit theatrale effect versterken.

De cape op afbeelding 24 lijkt wat de vorm betreft op de koormantel, maar de

vormgeving van het borduursel is heel anders.

Noem drie verschillen in vormgeving. Betrek beide ontwerpen in je antwoord.

Op afbeelding 25 zie je een linnen jasje uit 1937, eveneens van Schiaparelli. Het

borduurwerk is een ontwerp van de Franse kunstenaar Jean Cocteau.

Evenals op de andere kledingstukken is op dit jasje met goudkleurig draad een

voorstelling aangebracht. Als het jasje gedragen wordt ontstaat een vervreemdend effect.

Leg dit uit. Betrek de voorstelling, de compositie en het uiteindelijke effect in je antwoord.

Leg dit uit aan de hand van twee verschillen.

De ontwerpen van Schiaparelli werden geïnspireerd door een kunststroming uit die tijd.

Dat is vooral te zien aan het jasje op afbeelding 25.

Geef aan door welke kunststroming zij is beïnvloed.

In de ontwerpen op afbeelding 22, 24 en 25 is overal goudkleur gebruikt. Het goud heeft

echter in alle drie de gevallen een andere functie.

Geef voor elk ontwerp aan welke functie de kleur goud heeft.

Leg aan de hand van twee kenmerken van de tutu uit waarom deze karakteristiek is voor

het klassieke ballet.

Het kostuum op afbeelding 26 is speciaal gemaakt voor de vertolking van ’De stervende

zwaan’, een beroemde balletscène.

Noem drie aspecten van het kostuum die aan een zwaan doen denken.

Geef aan waarom deze foto representatief is voor de balletscène van een stervende

zwaan. Noem daarbij twee aspecten.

Op afbeelding 27 zie je een japon uit 1997, ontworpen door de Engelse ontwerper

Alexander McQueen. Figuur 5 hieronder toont het geheel.

In de collectie van 1997 werkte McQueen veel met het thema vleugels, vogels, veren. Ook

deze japon is op een zwaan geïnspireerd.

Geef aan hoe dit thema verwerkt is in de japon.

Noem twee opvallende contrasten.

Op afbeelding 28 zie je een ontwerp van de Nederlandse kunstenares Alet Pilon. De titel

is ’Verenkleed’.

De kunstenares wil „… de functionele maar verleidelijke schoonheid van dieren

overdragen op het menselijk lichaam.”

Geef twee voorbeelden waaruit dat blijkt.

Het ontwerp op afbeelding 28 van Pilon is geen gewoon kledingstuk maar heeft eerder

een symbolisch karakter.

Leg uit welk beeld wordt opgeroepen op afbeelding 28.

Noem twee aspecten die naar deze titel verwijzen.

De contour is afgewerkt met een zwarte borduursteek.

Noem hiervan twee beeldende effecten.

Het materiaal is gesteven.

Waarom was dit nodig? Noem twee redenen.

Het werk wordt steeds op een andere manier gepresenteerd en kan opgerold en weer

uitgerold worden.

Leg uit hoe dit bijdraagt aan de inhoud van het werk.