opgave 1Door de tijd heen
De volgende gegevens die te maken hebben met liederen staan in
willekeurige volgorde:
1 Bella Ciao was een strijdlied van Italiaanse verzetsstrijders die
vochten tegen fascistische en nationaalsocialistische troepen.
2 Britse soldaten zongen in Hanging on the old barbed wire over
officieren die vanuit veilige plekken achter de loopgraven in
West-Europa toekeken hoe hun soldaten de dood tegemoet gingen.
3 Het nummer Beter langharig (dan kortzichtig) van Peter J. Muller sloot
aan bij het ontstaan van jongerenculturen in Nederland.
4 In de rap Fight the power vroeg de Amerikaanse groep Public Enemy
aandacht voor de discriminatie van de Afro-Amerikaanse
gemeenschap in de Verenigde Staten.
5 John Newton, wiens lied Amazing Grace vaak gezongen werd op
anti-slavernij bijeenkomsten, overleed enkele jaren voordat het Britse
parlement de slavernij afschafte.
6 Thomas Morton, die tegelijk met de Pilgrim Fathers in Amerika
aankwam, zou The Songe hebben geschreven waarin hij opriep tot
drinken en dansen.
12pZet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1.
Petrarca draagt bij aan een culturele verandering in Italië.
22pOndersteun deze bewering door:
− met een kenmerkend aspect uit de zestiende eeuw aan te geven aan
welke culturele verandering Petrarca bijdraagt, en
− met behulp van de bron een oorzaak te geven voor het langzame
verloop van deze verandering.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Een geschiedenis:
De Spaanse vorst Ferdinand schreef een brief aan de Taino-Arawakken,
de inheemse bevolking van het kort daarvoor ontdekte Caribische gebied.
Ferdinand schreef: "de paus gaf deze eilanden [de Cariben] en alles wat
zich daarop bevindt aan mij. Dat is vastgelegd op documenten die jullie
mogen inzien als jullie dat willen".
32pLicht deze geschiedenis toe door:
− met de brief aan te tonen dat Ferdinand de Spaanse expansie
rechtvaardigde vanuit zijn christelijke wereldbeeld, en
− aan te geven welke boodschap Ferdinand met deze brief gaf aan
andere Europese vorsten.
Gebruik bron 2.
Calvijn heeft zorgen over de reformatie.
43pToon aan:
− dat Calvijn in deze brief een gekleurd beeld schetst van Luther, en
− dat de verspreiding van de reformatie gevaar loopt, waarna je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 3.
Je concludeert dat Waterhouse een eenzijdige beeld geeft van het conflict
in Virginia.
53pOndersteun je conclusie door:
− aan te tonen dat het beeld over het uitbreken van het conflict eenzijdig
is, en
− aan te geven welke reden er uit de bron is af te leiden voor de aanval
van de inheemse bevolking, en
− te beredeneren welke verandering in de kolonie de Virginia Company
wil onderbouwen met het publiceren van het rapport van Waterhouse.
In 1776 schreef de Amerikaanse schrijver Thomas Paine in het pamflet
Common Sense: "Het is de trots van koningen die chaos over de
mensheid brengt. Holland heeft in de afgelopen eeuw zonder koning meer
vrede gekend dan welke monarchie in Europa dan ook".
62pLicht dit citaat toe door:
− aan te tonen bij welk kenmerkend aspect uit de zeventiende eeuw dit
citaat van Paine past, en
− de gebeurtenis uit 1776 te noemen waaraan Paine bijdroeg.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
In 1781 won de slaafgemaakte vrouw Elizabeth Freeman een rechtszaak
in de noordelijke Amerikaanse staat Massachusetts. Hierbij werd
vastgesteld dat slavernij in strijd was met de wet in Massachusetts.
Slavernij was in sommige andere Amerikaanse staten nog tot 1865
toegestaan.
72pVerklaar dat slavernij niet in alle Amerikaanse staten op hetzelfde moment
werd afgeschaft vanuit:
− de economie in de zuidelijke staten, en
− de federale staatsvorm van de Verenigde Staten.
Gebruik bron 4.
De tekenaar geeft een mening weer over het ancien régime in Frankrijk.
83pGeef aan:
− welke mening de tekenaar weergeeft, waarna je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de prent, en
− welk kenmerkend aspect van de achttiende eeuw je met het
verspreiden van deze prent kunt illustreren.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
opgave 3Moderne tijd
Drie gegevens:
1 Na 1807 vond een verschuiving plaats in de handel die Britse
handelaren dreven in Centraal Afrika. De nadruk kwam te liggen op
handel in palmolie, dat gebruikt werd als smeermiddel voor machines.
2 In 1887 arresteerden de Britten koning Jubo Jubogha van Opobo (in
Centraal Afrika) omdat hij weigerde zijn monopolie op de handel in
palmolie over te dragen aan de Britten.
3 Jubo Jubogha werd verbannen naar een Brits eiland in de Cariben,
maar het koloniale bestuur daar protesteerde tegen zijn komst omdat
het bang was voor onrust onder de bevolking.
93pLicht deze gegevens toe door:
− de winstgevende handel te noemen die na 1807 wegviel voor Britse
handelaren in Centraal Afrika, en
− met behulp van een kenmerkend aspect een verklaring te geven voor
de arrestatie van Jubo Jubogha door de Britten, en
− te beredeneren waarom het bestuur in de Cariben dacht dat de komst
van Jubo Jubogha zou leiden tot onrust onder de bevolking.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 5.
Voorafgaand aan de ondertekening van het Verdrag van Allahabad heeft
de East India Company in 1764 de Mogolvorst Shah Alam II verslagen en
opgesloten.
103pToon aan dat dit een propagandaschilderij is voor het Britse bestuur door:
− de boodschap te noemen die het schilderij weergeeft over de
ondertekening van het verdrag, waarna je je antwoord ondersteunt
met een verwijzing naar de bron, en
− aan te geven welk Brits bestuurlijk beleid in India met deze afbeelding
van de Mogolvorst wordt ondersteund.
Gebruik bron 6.
Annie Besant schrijft over de leef- en werkomstandigheden van
fabrieksarbeiders.
113pToon aan:
− bij welke politieke stroming het artikel van Annie Besant past, waarna
je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− welke Britse wetten uit 1833 volgens Annie Besant niet voldoende
worden nageleefd in de fabrieken.
opgave 4Door de tijd heen
De volgende gegevens over migratie in de Nederlandse geschiedenis
staan in willekeurige volgorde:
1 Aan het einde van de periode van de wederopbouw van Nederland
begonnen werkgevers met het inhuren van gastarbeiders.
2 Belgische vluchtelingen in Nederland keerden terug naar huis nadat
de Duitse regering, onder druk van de sociaal democraten, de
wapenstilstand had getekend.
3 Door de opening van het Suezkanaal werd de reis van Nederlanders
naar de kolonie Nederlands-Indië aanzienlijk verkort.
4 Door het Verdrag van Schengen nam migratie vanuit Europese landen
naar Nederland toe.
5 Nadat de nazi's in Duitsland aan de macht waren gekomen, vluchtten
veel Duitse joden naar Nederland.
6 Tijdens de 'Gouden Eeuw' trokken veel arbeidsimmigranten naar
Holland.
122pZet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
opgave 5Moderne tijd
Twee gegevens over de Britse koning George V:
1 In 1906 bezocht George, toen nog de Britse kroonprins, India. Na het
bezoek schreef hij: "We kunnen de zaken niet laten zoals ze nu zijn.
We moeten de inheemse bevolking meer vertrouwen en een groter
aandeel in het bestuur geven."
2 In 1913 liet George V de maharaja van Bikaner [een Indiase vorst],
tijdens een lunch naast koningin Mary zitten. Dit veroorzaakte onrust
onder Britse hoogwaardigheidsbekleders.
132pLicht beide gegevens toe door:
− bij gegeven 1 te noemen welke organisatie, die in 1885 was opgericht,
paste bij de visie van George V, en
− bij gegeven 2 met een culturele reden een verklaring te geven voor de
onrust onder de Britse hoogwaardigheidsbekleders.
Let op: je moet in je antwoord telkens ingaan op het gevraagde gegeven.
Gebruik bron 7.
In 1929 wordt onder leiding van de Amerikaanse zakenman
Owen D. Young een plan aangenomen over een aanpassing van de
herstelbetalingen die Duitsland na de Eerste Wereldoorlog moet betalen.
In het Young-plan wordt afgesproken dat de herstelbetalingen lager
worden én dat Duitsland zou moeten betalen tot 1988.
143pLicht de gebeurtenissen rondom de herstelbetalingen toe door:
− zonder bron het eerdere Amerikaanse plan te noemen dat de Duitse
moeilijkheden rondom de herstelbetalingen moet oplossen, en
− de boodschap te noemen die met het affiche wordt weergegeven over
het Young-plan, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing
naar de bron.
Gebruik bron 8.
Een medewerker van de Duitse inlichtingendienst maakt deze foto van
gearresteerde onderduikers. Het Nederlandse verzet laat in het geheim
een extra afdruk maken van deze foto, die pas na de bevrijding openbaar
wordt gemaakt.
Je besluit dat dit één van de foto's is die je wilt gebruiken in je onderzoek
naar de Jodenvervolging tijdens de Duitse bezetting.
153pLeg je beslissing uit door:
− vanuit de achtergrond van de fotograaf aan te geven dat je de foto wel
betrouwbaar vindt voor je onderzoek, en
− een argument te geven voor de noodzaak van het selecteren van meer
foto's voor je onderzoek naar de Jodenvervolging, en
− aan te geven met welk doel het Nederlandse verzet een afdruk van
deze foto liet maken.
In 1945-1946 openden de Amerikanen in Duitsland op verschillende
plaatsen Amerika Häuser. Hier konden Duitse burgers Amerikaanse
kranten lezen, Amerikaanse boeken lenen en Amerikaanse
bioscoopjournaals bekijken.
De Amerikanen gingen er vanuit dat de Amerika Häuser anti-Amerikaanse
gevoelens in Duitsland konden tegengegaan en bij konden dragen aan
het wegnemen van nazi-ideeën onder Duitse burgers.
162pLicht dit toe door:
− een verklaring te geven voor de anti-Amerikaanse gevoelens in
Duitsland in 1945, en
− de redenering weer te geven dat de Amerika Häuser konden bijdragen
aan het wegnemen van nazi-ideeën onder Duitse burgers.
Twee gegevens over het Amerika Haus (zie vraag 16) in de Amerikaanse
zone van Berlijn:
1 In 1948-1949 nam de groep Berlijnse bezoekers toe. Ze kwamen
vooral af op de getoonde bioscoopjournaals.
2 In 1961 werd besloten dat Berlijnse burgers geleende boeken ook via
de post mochten terugsturen, om ervoor te zorgen dat alle boeken
terug zouden komen.
172pGeef een verklaring:
− met een gebeurtenis uit 1948 voor de behoefte van Berlijners aan
nieuwsberichten, en
− met een gebeurtenis uit 1961 voor het besluit dat boeken via de post
mochten worden teruggestuurd.
Let op: je moet na het noemen van een gebeurtenis een uitleg geven.
In 1952 sprak koningin Juliana het Amerikaanse parlement toe. Ze pleitte
hierin voor wereldvrede en zei dat "de mensheid één zou moeten zijn".
Nederlandse politici en diplomaten hadden zich vooraf tegen de inhoud
van de toespraak verzet. Zij waren bang dat Juliana de goede relatie met
de Verenigde Staten op het spel zette.
183pLeg de speech en het verzet tegen de inhoud daarvan uit door:
− het Amerikaanse economische programma te noemen waarvan
Nederland tot 1952 profiteerde, en
− met een kenmerkend aspect van de tweede helft van de twintigste
eeuw te verklaren dat de inhoud van de toespraak van Juliana als
opmerkelijk werd gezien, en
− een verklaring te geven voor de vrees van de Nederlandse politici dat
de toespraak de relatie met de Verenigde Staten op het spel zette.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Een geschiedenis:
De Nederlander Harm Dost werd in 1975 in de BRD gearresteerd en
veroordeeld tot een gevangenisstraf omdat hij in zijn coffeeshop in
Arnhem softdrugs verkocht aan Duitse staatsburgers. De voorzitter van
een actiecomité dat zich inzette voor de vrijlating van Dost zei: "Wat staat
ons te wachten als West-Duitsland meent de morele orde in Europa te
moeten handhaven? Een land waarvan wij dat het laatste verwachten is
Duitsland."
192pLicht deze geschiedenis toe door:
− aan te geven welk verschil in beleid tussen Nederland en Duitsland de
veroordeling van Harm Dost in Duitsland verklaart, en
− met een kenmerkend aspect uit de twintigste eeuw een verklaring te
geven voor de kritiek van de voorzitter van het actiecomité.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 9.
203pLicht het verhaal van Paul West toe door:
− met bron aan te geven welk doel de regering wil bereiken met de
indoctrinatie van leerlingen in de klas van Paul West, en
− met een verwijzing naar de bron aan te tonen of deze poging tot
indoctrinatie succesvol is, en
− zonder bron het West-Duitse beleid te noemen dat eraan bijdraagt dat
in de jaren 1970 burgers uit de DDR vaker toestemming krijgen om
naar de BRD te vertrekken.
Gebruik bron 10.
Een bewering: de 'Pan-Europese Picknick' is een test.
213pGeef een argument voor deze bewering door:
− de kern te noemen van de Brezjnevdoctrine, en
− met de bron aan te tonen dat met de picknick wordt getest of de
Sovjet-Unie de Brezjnevdoctrine heeft losgelaten, en
− de gebeurtenis te noemen die mede dankzij deze
Pan-Europese Picknick plaatsvindt in november 1989.
Gebruik bron 11.
Behrendt geeft in deze tekening een mening weer over de val van
Srebrenica.
222pGeef aan welke mening Behrendt weergeeft, waarna je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 12.
Je beweert dat de actiegroep Pak Mokum terug overeenkomsten vertoont
met verschillende bewegingen uit het verleden.
233pOndersteun je bewering door:
− aan te geven met welke jongerenbeweging uit de jaren 1980 de
opvattingen van Pak Mokum terug overeenkomen, waarna je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− met de oproep van Pak Mokum terug aan te tonen dat er polarisatie
plaatsvindt in Nederland na 2000.
In 1916 werd de luchthaven Schiphol geopend. Hieronder staan vier
gegevens uit de geschiedenis van Schiphol, in willekeurige volgorde:
1 In één jaar keken meer dan een miljoen betalende dagjesmensen naar
het stijgen en landen van vliegtuigen, als uitje voor een dag. Het was
een belangrijke inkomstenbron voor Schiphol.
2 Om het mogelijk te maken dat burgers van de Europese Unie niet
langer werden gecontroleerd door de douane, liet Schiphol speciale
terminals bijbouwen.
3 Schiphol voerde extra strenge veiligheidscontroles in, waarbij niet
langer steekproeven werden genomen maar alle passagiers en hun
bagage digitaal werden gescand.
4 Schiphol werd met meer dan 1600 bommen gebombardeerd door
Amerikaanse vliegtuigen.
Deze gegevens (1 tot en met 4) passen bij gebeurtenissen uit de
twintigste eeuw. Hieronder staan vijf gebeurtenissen in chronologische
volgorde:
a De Duitse bezetting van Nederland.
b Het ontstaan van een welvaartsstaat.
c Het sluiten van het Verdrag van Maastricht.
d Het sluiten van het Verdrag van Schengen.
e De terroristische aanslagen van 11 september 2001.
242pGeef per gegeven aan welke gebeurtenis daar het best bij past. Noteer
alleen de cijfers en de daarbij passende letters.
Let op: er blijft één gebeurtenis over.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
