opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen, die te maken hebben met reclame in
Nederland, staan in willekeurige volgorde:
1 Bekende TikTokkers verdienden veel geld door op internet reclame te
maken, waarbij ze #ad toevoegden aan hun filmpjes.
2 Dolle Mina's plakten een afbeelding van een koeienuier over blote
vrouwenborsten op reclameposters. Ze schreven daar 'vrouwen zijn
geen koopwaar' bij.
3 Henricus Nijgh richtte het eerste Nederlandse advertentiebureau op
nadat er door het gebruik van stoommachines steeds meer
concurrentie tussen merken ontstond.
4 In Amsterdam werd voor tabak uit de dertien Amerikaanse koloniën
van Groot-Brittannië reclame gemaakt met de afbeelding van een
pijprokende inheemse inwoner.
5 In het nationaalsocialistische weekblad Storm stond dat het tijd werd
om een 'joodsche reclameadviseur' die meewerkte aan reclames voor
zeep, naar een kamp te sturen.
6 Om bedrijven te helpen die in de problemen kwamen door de
Beurskrach steunde de regering de reclamecampagne 'Koopt
Nederlandsche waar'.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1.
Stel: je onderzoekt het veranderen van het wereldbeeld van Portugese
ontdekkingsreizigers. Je vindt de informatie in deze bron daarvoor
bruikbaar.
23pGeef aan:
− dat de beschrijving toont dat ontdekkingsreizen kunnen bijdragen aan
het veranderen van het wereldbeeld, waarna je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− waardoor je de informatie in deze bron wel betrouwbaar vindt voor dit
onderzoek.
Gebruik bron 2.
Bontemantel beschrijft veranderingen ten aanzien van het schilderen van
schuttersstukken na 1580. Voor deze veranderingen kunnen twee
kenmerkende aspecten als oorzaak worden genoemd:
1 het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een
Nederlandse staat.
2 de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Republiek.
34pGeef per oorzaak aan waardoor dit leidt tot een verandering in het
schilderen van schuttersstukken, waarbij je je antwoord telkens
ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Twee gegevens over de Nederlander Simon Stevin (1548-1620):
1 Stevin gooide kogels met een verschillend gewicht van een toren om
te zien of ze even snel zouden landen.
2 Stevin gaf lessen aan ingenieurs in het Nederlands omdat hij deze taal
het meest geschikt vond voor kennisoverdracht.
42pToon aan, telkens met behulp van een kenmerkend aspect:
− met gegeven 1 bij welke ontwikkeling in zijn tijd Stevin wel aansloot,
en
− met gegeven 2 bij welke ontwikkeling in zijn tijd Stevin niet aansloot.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 3.
De Virginia Company laat dit portret maken en er kopieën van
verspreiden.
Twee conclusies:
1 Met de tekst onder het portret kun je aantonen dat de Engelse
aanwezigheid in Amerika zich nog in de beginfase bevindt.
2 De Virginia Company wil nieuwe kolonisten werven voor Amerika.
53pToon aan:
− dat de tekst onder het portret past bij het begin van de Engelse
aanwezigheid in Amerika, en
− waardoor de Virginia Company verwacht met dit portret nieuwe
kolonisten te kunnen interesseren voor Amerika, waarna je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Een geschiedenis:
In 1774 steunden vrouwen uit de Amerikaanse stad Edenton een boycot
van Britse thee en Britse stoffen. Deze boycot was een reactie op het
instellen van nieuwe belastingen door de Britse koning. Een van de
vrouwen, Penelope Barker, zei: "Misschien zijn het tot nu toe alleen
mannen geweest die tegen de koning protesteerden. Dat betekent alleen
maar dat vrouwen er te lang over hebben gedaan om hun stem te laten
horen."
63pLicht deze geschiedenis toe door:
− het politieke argument te noemen waarmee kolonisten in Amerika zich
in die tijd verzetten tegen het betalen van de Britse belastingen, en
− te verklaren waardoor acties als die in Edenton het Britse bestuur
onder druk zetten, en
− aan te tonen dat Penelope Barker uitgaat van het verlichte idee van
natuurlijke rechten.
Gebruik bron 4.
Je concludeert dat Catharina de Grote een verlicht absoluut vorstin is.
74pToon aan, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verwijzing
naar de bron:
− dat het beleid van Catharina past bij verlicht denken, en
− dat het beleid van Catharina past bij het absolutisme.
opgave 3Moderne tijd
In de negentiende eeuw liet de Nederlandse regering een rapport
schrijven over de kolonie Nederlands-Indië. Hierin stond het uitgangspunt:
"De Koloniën bestaan voor het Moederland [Nederland], en niet het
Moederland voor de Koloniën."
82pToon voor twee kenmerkende aspecten uit de negentiende eeuw aan dat
het uitgangspunt uit het rapport hierbij paste.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
De slaafgemaakte vrouw Mary Prince werd meegenomen uit Bermuda
naar Groot-Brittannië. Daar aangekomen besloot ze de familie te verlaten
die haar in slavernij had gehouden. In 1831 voerde Mary gesprekken met
de abolitioniste Susanna Strickland, die daarna het boek Het verhaal van
Mary Prince, door haarzelf verteld publiceerde. Er stond in het boek dat
Mary was 'gered' door Britse abolitionisten. Het boek werd in korte tijd
driemaal herdrukt.
93pLicht de populariteit van het boek toe door:
− aan te tonen dat Strickland het superioriteitsgevoel van de Britten
bevestigde, en
− een reden te noemen waardoor dit boek werd beschouwd als een
betrouwbare bron voor het levensverhaal van Mary, en
− aan te geven welke discussie in het Britse parlement de belangstelling
voor het boek zal hebben vergroot.
Gebruik bron 5.
Je kunt met dit verslag aantonen dat de Factory Acts worden
gehandhaafd.
102pToon dit aan door:
− de maatregel in de Factory Acts te noemen die deze inspecteur
controleert, en
− met de bron aan te geven waaruit blijkt dat de Factory Acts worden
gehandhaafd.
Gebruik bron 5 nog een keer.
De fabrieksinspecteur wil de betrouwbaarheid van zijn waarnemingen
benadrukken.
112pNoem een manier waarop de inspecteur dit doet, waarna je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 6.
De Britse regering laat na de opstand in India in 1857 regelmatig een
rapport schrijven over wat er in Indiase kranten staat. Het artikel uit de
Prapancha Mitram wordt opgenomen in zo'n rapport.
123pVerklaar:
− de belangstelling van de Britse regering voor wat er in Indiase kranten
staat vanuit de opstand in 1857, en
− dat juist dit artikel in het rapport wordt opgenomen, waarna je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 7.
In 1911 worden de brieven van Kartini gepubliceerd. Het koloniale bestuur
in Nederlands-Indië en Nederlandse feministen prijzen de inhoud van de
brieven.
134pGeef voor beiden apart aan waardoor zij het eens zijn met de inhoud van
de brieven, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere
verwijzing naar de bron.
De Britse minister-president Lloyd George was onderhandelaar bij het
Verdrag van Versailles. In mei 1922 zei hij in het Britse parlement: "Ik heb
vandaag heel duidelijk uiteengezet (…) dat van Duitsland, hoewel het
moreel verantwoordelijk is alle kosten van de oorlog te betalen, alleen kan
worden verwacht dat het betaalt in verhouding tot zijn [economische]
capaciteit."
Er was bij Lloyd George verandering en continuïteit aan te wijzen in zijn
mening over het Verdrag van Versailles.
142pLicht dit toe door:
− een afspraak uit het Verdrag van Versailles te noemen die
Lloyd George wilde aanpassen, en
− aan te tonen dat Lloyd George niet van mening veranderde over de rol
van Duitsland in de oorlog.
Gebruik bron 8.
Je trekt uit deze beschrijving twee conclusies:
1 Duitsland verandert in 1933 in een totalitaire samenleving.
2 De Duitse bevolking is in 1933 nog niet volledig genazificeerd.
153pOndersteun beide conclusies door:
− aan te geven waardoor de gebeurtenissen in Niederstetten passen bij
een totalitaire samenleving, en
− aan te tonen dat de nazificering van de bevolking nog niet volledig is,
waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 9.
Hitler laat deze triomfboog in 1937 opnemen in de plannen voor een
nieuwe Duitse hoofdstad. De boog wordt nooit gebouwd.
163pVerklaar beide door:
− uit te leggen met een verwijzing naar de prent bij welk kenmerk van
het nationaalsocialisme het ontwerp van de triomfboog past, en
− aan te geven waardoor het tijdens de Tweede Wereldoorlog niet
mogelijk was de triomfboog te bouwen.
In mei 1945 dwongen geallieerde troepen inwoners van de Duitse stad
Burgsteinfurt filmbeelden te bekijken die zij hadden gemaakt in de
concentratiekampen Buchenwald en Bergen-Belsen. Volgens de
geallieerden droeg dit bij aan het ongedaan maken van de nazificering
van de Duitse bevolking.
172pLeg de redenering van de geallieerden uit.
Gebruik bron 10.
Een conclusie:
De beschrijving die Blokzijl geeft van de gebeurtenissen in Amsterdam is
politiek gekleurd.
183pOndersteun deze conclusie door:
− aan te tonen dat de beschrijving gekleurd is door communistische
ideeën van Blokzijl, waarna je je antwoord ondersteunt met een
verwijzing naar de bron, en
− met een kenmerkend aspect uit de tweede helft van de twintigste
eeuw een verklaring te geven voor het harde optreden tegen de
stakers.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
De volgende gegevens over Duitse deelname aan de Olympische Spelen
staan in willekeurige volgorde:
1 Als gevolg van de verzoeningspolitiek met Frankrijk mocht Duitsland
meedoen aan de Olympische Spelen van Amsterdam.
2 Bij de Olympische Spelen in Tokyo deden de BRD en de DDR voor het
eerst elk met een eigen ploeg mee.
3 De Amerikaanse president Ronald Reagan vroeg zich vlak voor de
val van de Berlijnse Muur af of het mogelijk was Olympische Spelen te
organiseren in Oost- én West-Berlijn tegelijk.
4 Het in bezettingszones verdeelde Duitsland mocht niet deelnemen aan
de Olympische Spelen in Londen.
5 Tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen van Berlijn
brachten Duitse sporters bij de hoofdtribune de Hitlergroet.
6 Vlak na het einde van de detente boycotte de BRD samen met andere
Westerse landen de Olympische Spelen in Moskou.
192pZet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 11.
Een conclusie:
Sprenger heeft kritiek op een wet die in 1956 wordt aangenomen.
202pOnderbouw deze conclusie door de wet te noemen waarop Sprenger
kritiek heeft, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de bron.
Een geschiedenis:
In de Leidse Courant stond in 1958 over de televisie-uitzendingen die
week: "We weten dat de kijkers veelal verzot zijn op familiespelen. Vrijdag
zal in Eurovisie-verband worden uitgezonden: 'Kent u West-Europa?' Dat
zal een quiz zijn over aardrijkskunde, economie en politiek. Het betreft
een internationale finale met deelnemers uit alle landen van de Kolen- en
Staalgemeenschap. Ons land zal worden vertegenwoordigd door
mejuffrouw R. Tissing."
213pLicht deze geschiedenis toe door:
− uit te leggen dat uitzendingen zoals deze konden bijdragen aan 'de
Europese eenwording', en
− aan te tonen dat je met de uitzending een ander kenmerkend aspect
uit de tweede helft van de twintigste eeuw kunt illustreren.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
In 1966 won Provo bij de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam één
zetel. Bernard de Vries nam namens Provo zitting in de gemeenteraad,
maar een jaar later hief Provo zichzelf op.
222pLeg uit vanuit de doelstelling van Provo dat de deelname in de
gemeenteraad bijdroeg aan het opheffen van de beweging.
Twee gebeurtenissen:
1 In 1972 werd in het parlement van de BRD een motie van wantrouwen
ingediend tegen de regering van kanselier Brandt.
2 Na 1989 werd bekend dat de Oost-Duitse Staatssicherheitsdienst een
West-Duits parlementslid had omgekocht om tegen deze motie van
wantrouwen te stemmen. De regering van de DDR wilde er zo voor
zorgen dat Brandt kanselier bleef.
233pGeef aan:
− welk politiek belang de regering van de DDR had dat Brandt kanselier
bleef, waarbij je in je antwoord ingaat op de buitenlandse politiek van
Brandt, en
− waardoor na 1989 bekend werd dat de Staatssicherheitsdienst het
parlementslid had omgekocht.
Gebruik bron 12.
Een interpretatie:
De tekenaar ondersteunt met deze prent het beleid van perestrojka.
243pOndersteun deze interpretatie door:
− zonder bron de kern van het beleid van perestrojka te noemen, en
− aan te tonen dat de tekenaar het beleid van perestrojka ondersteunt,
waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent.
Gebruik bron 13.
252pGeef aan:
− voor welke historische gebeurtenis de internationale pers komt, en
− dat het door de Gay krant en het COC georganiseerde
media-evenement bijdraagt aan het idee dat Nederland een gidsland
is.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
