opgave 1Door de tijd heen
Bij de volgende gebeurtenissen uit de geschiedenis hebben bruggen een
rol gespeeld:
1 Het Belgische leger blies de bruggen over de Maas op om de inval van
het keizerlijke Duitse leger te vertragen.
2 In de provincie Neder-Germanië mislukte een opstand van de
Batavieren tegen de Romeinse overheersing. Bij de resten van de
brug over de Nabalia onderhandelde de aanvoerder van de Batavieren
met de Romeinen over de overgave.
3 Bij de belegering van de Zuid-Nederlandse havenstad Antwerpen liet
de Spaanse landvoogd Parma een pontonbrug over de Schelde
aanleggen.
4 De Perzische koning Xerxes liet een houten brug bouwen over de
zeestraat tussen Azië en Europa. Deze gebeurtenis markeerde het
begin van de tweede oorlog tussen Perzië en de Griekse stadstaten.
5 Op de Glienicker Brücke, op de grens tussen West-Berlijn en de
Duitse Democratische Republiek, werd een Russische spion uitgeruild
tegen een Amerikaanse piloot.
6 Tijdens Operatie Market Garden lukte het de geallieerde troepen om
de Rijnbrug bij Arnhem op de Duitse bezetters van Nederland te
veroveren, maar zij konden de brug niet lang genoeg vasthouden.
12pZet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 4Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 4.
Met dit schilderij van Ghirlandaio kun je de heroriëntatie op de klassieke
oudheid en het veranderde mensbeeld van de Renaissance illustreren.
62pToon dit aan door:
− een element uit het schilderij te noemen dat aansluit bij de
heroriëntatie op de klassieke oudheid en
− een element uit het schilderij te noemen dat aansluit bij het
veranderende mensbeeld van de Renaissance.
Twee gegevens over Europese ontdekkingsreizen:
1 In de zeventiende eeuw werden in Azië en Afrika vooral kuststreken
verkend.
2 In de negentiende eeuw werden de binnenlanden van Azië en Afrika
verkend en werden gebieden in bezit genomen.
Deze gegevens houden elk verband met een economische ontwikkeling in
hun tijd.
74pLeg dit uit door:
− een economische ontwikkeling uit de zeventiende eeuw te noemen en
daarmee gegeven 1 te verklaren en
− een economische ontwikkeling uit de negentiende eeuw te noemen en
daarmee gegeven 2 te verklaren.
De volgende gebeurtenissen uit de geschiedenis der Nederlanden hebben
te maken met feesten:
1 Ter gelegenheid van de Vrede van Münster hielden de Amsterdamse
handboogschutters een feestmaal, waarvan
Bartholomeus van der Helst een beroemd schilderij maakte.
2 Na het bekend worden van het nieuws dat de Armada was verslagen,
werd in de Republiek op veel plaatsen feestgevierd.
3 Het feest ter ere van de toekomstige landsheer Filips II duurde acht
dagen. Op een van de vele toernooien lieten de deelnemers de
kroonprins winnen.
4 In de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch vierden de katholieken
het nieuws van de moord op Willem van Oranje met een plechtige mis.
5 Tijdens het huwelijksfeest van de zoon van landvoogdes Margaretha
boden een aantal edelen een smeekschrift aan, waarin zij verzochten
de kettervervolgingen te matigen.
6 Vanwege zijn rol bij het sluiten van de Pacificatie van Gent, werd
Willem van Oranje als een bevrijder door de bevolking van Brussel
feestelijk ingehaald.
82pZet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Een bewering:
De afspraak 'cuius regio eius religio' uit de Vrede van Augsburg maakte
duidelijk dat het beleid van keizer Karel V in het Duitse rijk mislukt was.
93pLicht deze bewering toe door aan te geven:
− wat de godsdienstpolitiek van Karel V inhield en
wat de afspraak uit de Vrede van Augsburg inhield en
− waardoor deze afspraak voor Karel V betekende dat zijn beleid mislukt
was.
Gebruik bron 5.
Uit dit fragment uit het Plakkaat van Verlatinge blijkt dat de opstandige
gewesten zich aansluiten bij de propaganda die Willem van Oranje sinds
het uitbreken van de Opstand voert en dat hun houding tegenover Filips II
veranderd is sinds het begin van de Opstand.
104pLeg dit uit door aan te geven:
− zonder bron, welke invalshoek Willem van Oranje koos bij het begin
van de Opstand voor zijn propaganda en
− zonder bron, wat de opstelling van de gewesten tegenover Filips II in
het begin van de Opstand was en
− met bron, waaruit blijkt dat de gewesten zich aansluiten bij de
opvatting van Willem van Oranje en
− met bron, welke verandering heeft plaatsgevonden in de opstelling van
de opstandige gewesten.
Gebruik bron 6.
In 1588 kent Parma, de Spaanse landvoogd van de Nederlanden, een
jaargeld van 360 kronen toe aan Richard Verstegen, omdat hij het werk
van Verstegen goed kan gebruiken.
113pVerklaar dit door aan te geven:
− met een verwijzing naar de prent, welke boodschap Parma met deze
prent kan overdragen en
− welk politiek doel Parma met dit werk van Verstegen kan bereiken.
Twee gegevens:
1 In 1630 veroverde de Nederlandse West-Indische Compagnie (WIC)
de stad Recife in Brazilië. Rondom de stad lagen veel suikerplantages.
2 In 1637 veroverde de WIC het fort Elmina aan de kust van het huidige
Ghana.
122pLeg uit dat de verovering van Recife de inname van Elmina wenselijk
maakte.
Gebruik bron 7.
De opvatting van Frederik de Grote in deze bron past bij het verlicht
absolutisme.
opgave 5Moderne tijd
Gebruik bron 8.
Een historicus gebruikt deze bron om aan te tonen dat de
Industriële Revolutie naast economische veranderingen ook sociale
veranderingen tot gevolg heeft.
144pOndersteun deze conclusie door, telkens met een voorbeeld uit de bron:
− een economische verandering van de Industriële Revolutie te noemen
die uit deze bron blijkt en
− een sociale verandering door de Industriële Revolutie te noemen die
uit deze bron blijkt.
In 1873 werd gedebatteerd over een wetsvoorstel van Samuel van Houten
om fabrieksarbeid door kinderen jonger dan 12 jaar te verbieden.
Sommige liberale tegenstanders van zijn voorstel meenden dat dit verbod
in strijd was met hun visie op de taak van de overheid. Zij betoogden ook
dat de leefomstandigheden van arbeidersgezinnen zouden verslechteren
door deze wet.
153pLicht de bezwaren van deze tegenstanders toe door aan te geven:
− bij welk kenmerkend aspect van de negentiende eeuw het
wetsvoorstel van Van Houten past en
− welke visie de liberale tegenstanders van Van Houten hadden op de
taak van de overheid en
− waardoor de leefomstandigheden van arbeidersgezinnen zouden
kunnen verslechteren door deze wet.
Een van de belangrijkste verbindingswegen in Berlijn is de straat langs de
Brandenburger Tor naar de Potzdammer Platz.
Hieronder staan zes gebeurtenissen die met de geschiedenis van deze
straat te maken hebben:
1 Toen Friedrich Ebert, de eerste president van de
Republiek van Weimar, tijdens zijn ambtsperiode overleed, werd de
straat naar hem genoemd.
2 De straat werd kort na de Pruisische overwinning op Oostenrijk in een
veldslag bij Königgrätz genoemd naar deze plaats.
3 De straat werd genoemd naar Hermann Goering, de NSDAP-voorzitter
van de Rijksdag.
4 De straat werd tijdens de Eerste Wereldoorlog genoemd naar
Budapest, een hoofdstad van Oostenrijk-Hongarije, de belangrijkste
bondgenoot van Duitsland.
5 Langs de oostzijde van de straat werd een begin gemaakt met het
afbreken van de Muur.
6 De geallieerde bezettingsmacht van Berlijn besloot de naam
Ebertstraat in ere te herstellen.
162pZet de gebeurtenissen rond deze straat in de juiste chronologische
volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 9.
Een interpretatie:
Met deze prent wordt commentaar gegeven op de buitenlandse politiek
van Bismarck.
173pOndersteun deze interpretatie door:
− zonder bron, de kern van de buitenlandse politiek van Bismarck te
noemen en
− met een verwijzing naar de prent, aan te geven welke mening over de
politiek van Bismarck de tekenaar in deze prent weergeeft.
Gebruik bron 10 en 11.
Uit deze bronnen blijkt dat de opvatting van veel Duitsers over de Eerste
Wereldoorlog veranderde tussen 1914 en 1917.
183pGeef aan:
− welke opvatting je kunt afleiden uit bron 10 en
− welke opvatting je kunt afleiden uit bron 11 en
− welke verklaring er is voor deze verandering van opvatting.
De Duitse bevolking reageerde verdeeld op het Dawesplan.
192pNoem:
− een economisch argument van de voorstanders van het Dawesplan
en
− een politiek argument van de tegenstanders van het Dawesplan.
Vier gegevens over het mediabeleid in nazi-Duitsland:
1 Vanaf 1933 werden in opdracht van Goebbels op grote schaal
goedkope radio's geproduceerd, de zogenaamde Volksontvangers.
Deze radio's werden verkocht voor 76 Rijksmark, ongeveer een half
maandsalaris.
2 Vanaf 1938 werd een kleiner model Volksontvanger geproduceerd dat
35 Rijksmark kostte en op afbetaling kon worden gekocht.
3 De Volksontvangers waren zo gemaakt dat er geen buitenlandse
zenders, maar alleen nationale en lokale zenders op konden worden
ontvangen.
4 Omdat er zo veel redevoeringen van Goebbels op de radio te horen
waren, werd de Volksontvanger 'Goebbels Schnauze', de 'bek van
Goebbels', genoemd.
Deze gegevens laten zien dat de Volksontvanger gebruikt werd om de
nazificatie van Duitsland te bevorderen.
204pGeef met twee van deze gegevens aan, op welke manieren de
Volksontvanger bijdroeg aan de nazificatie van Duitsland.
Volgens de Britse historicus Norman Davies heeft het debat over het
uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zich te lang geconcentreerd op de
buitenlandse politiek van nazi-Duitsland. De Sovjet-Unie heeft volgens
hem ook een grote rol gespeeld in het uitbreken van de
Tweede Wereldoorlog.
211pGeef een argument voor deze opvatting.
Gebruik bron 12.
Fragment 1 tot en met 4 in bron 12 zijn reacties op de volgende vijf
gebeurtenissen tijdens de Koude Oorlog:
− het neerslaan van de Hongaarse Opstand
− de Cubaanse raketcrisis
− de toespraak van president Kennedy in Berlijn
− de Praagse Lente
− de ondertekening van SALT I.
223pBepaal voor elk tekstfragment welke gebeurtenis daarbij hoort.
Doe het zo: fragment … (cijfer invullen) hoort bij … (gebeurtenis noemen).
Let op! Er blijft één gebeurtenis over.
Op 20 maart 1948 hield een opinieonderzoeksbureau in Nederland een
enquête over het Marshallplan. Een grote meerderheid van de
Nederlanders stond positief tegenover het Marshallplan, maar onder leden
van de CPN (Communistische Partij Nederland) bleek 78% tegen
deelname aan het Marshallplan te zijn.
233pVerklaar deze uitslag door:
− een politiek en een economisch motief van de Verenigde Staten te
noemen om het Marshallplan uit te voeren en
− aan te geven welke politieke reden de CPN-leden hadden om tegen
deelname aan het Marshallplan te zijn.
Gebruik bron 13.
Twee conclusies:
1 Het beeld dat Chroesjtsjov hier geeft van de Cubacrisis is eenzijdig.
2 Dit fragment kan het ontstaan van de detente verklaren.
244pOndersteun elke conclusie door uit te leggen waardoor:
− de beschrijving van Chroesjtsjov eenzijdig is en
− dit fragment het ontstaan van de detente kan verklaren.
Gebruik bron 14.
Stel, tijdens een spreekbeurt over de Praagse Lente bespreek je deze
prent. Er ontstaat discussie over wat Brezjnev in de prent doet met de
veters van Dubček: maakt hij ze los of knoopt hij ze juist vast?
253pBeredeneer met een historisch argument of Brezjnev de veters van
Dubček losmaakt of vastknoopt.
Geografische namen kunnen een politieke lading hebben. In westerse
landen bijvoorbeeld werd vanaf 1945 tot 1989 meestal gesproken over
'West-Europa' en 'Oost-Europa'. Na 1989 werd daaraan het begrip
'Midden-Europa' toegevoegd, waarmee landen werden bedoeld die tot die
tijd tot Oost-Europa werden gerekend, zoals Polen, Tsjechië, Slowakije en
Hongarije.
261pGeef een historisch-politieke verklaring voor deze verandering in
benaming.
De onderstaande gebeurtenissen gaan over de Britse popzanger
David Bowie (1947-2016):
1 In 1969 werd het lied Space Oddity uitgebracht, vijf dagen voor de live
verslaggeving van de maanlanding door de Verenigde Staten, die
daarmee de ruimterace met de Sovjet-Unie wonnen. Het lied van
Bowie werd een wereldhit.
2 In 1972 lanceerde Bowie zijn nieuwe act: als Ziggy Stardust ging hij
gekleed in felgekleurde pakken, droeg schoenen met plateauzolen,
gebruikte regenboogkleurige make-up en had knaloranje haar.
272pGeef per gebeurtenis aan, welk kenmerkend aspect van de tweede helft
van de twintigste eeuw erbij past. Licht je antwoord telkens toe.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
