opgave 1Opgave 1 Stoppen met aardgas dwingt tot keuzes
De overheid van een land heeft het klimaatakkoord van Parijs getekend.
De overheid heeft daarom het besluit genomen om de eigen gasproductie
versneld af te bouwen en gezinnen en bedrijven in het land te stimuleren
om het verbruik van gas sterk te verminderen.
Voor de overheid leidt de terugval in aardgasinkomsten tot een financiële
tegenvaller op de begroting van miljarden euro’s per jaar. Zonder extra
maatregelen ontstaat hierdoor een overheidstekort.
12pLeg uit dat de overheid ruilt over de tijd indien er een overheidstekort
ontstaat.
Met een verhoging van de energiebelasting op gasverbruik kan de
overheid gezinnen en bedrijven stimuleren om minder gas te verbruiken
en te kiezen voor alternatieve energiebronnen. Het effect ervan is
afhankelijk van de prijselasticiteit van de vraag naar gas. Voor een
gemiddeld gezinshuishouden is de prijselasticiteit van de vraag naar gas
−0,1. Het jaarlijkse gasverbruik is gemiddeld 1.466 m3 per
gezinshuishouden.
De overheid stelt zich ten doel het gasverbruik in kubieke meter (m3) van
een gemiddeld gezinshuishouden te verminderen met 5% en wil daartoe
de huidige energiebelasting op gas met 75% verhogen.
Gebruik bron 1 en bovenstaande tekst.
23pBereken of een verhoging van de huidige energiebelasting met 75%
voldoende is om de doelstelling van de overheid te halen.
Een analist van het ministerie van economische zaken benadrukt dat
economische groei van invloed is op de effectiviteit van het
overheidsbeleid om de vraag naar gas van gezinnen en bedrijven te
verminderen. De analist doet drie uitspraken:
− Uitspraak 1: Economische groei kan enerzijds tot meer gasverbruik en
anderzijds tot minder gasverbruik leiden.
− Uitspraak 2: Economische groei maakt het voor de overheid
makkelijker om subsidies te financieren.
− Uitspraak 3: Subsidies op energiezuinige productietechnologieën en
de verhoging van de energiebelasting op gasverbruik van gezinnen en
bedrijven, hebben zelf ook weer effect op de economische groei van
het land.
52pLeg uitspraak 3 uit. Betrek in je antwoord een positief effect en een
negatief effect.
opgave 2Opgave 2 Vliegtaks
Uit een krant:
De Nederlandse overheid heeft het plan om een vliegbelasting van € 7,50 per vliegticket in te voeren voor alle vluchten vanaf een Nederlandse luchthaven: de vliegtaks. De luchtvaartmaatschappijen berekenen de heffing door in de eindprijs van een vliegticket en moeten vervolgens per verkocht ticket € 7,50 afdragen aan de belastingdienst. Het doel van de vliegtaks is om het vliegen voor passagiers minder aantrekkelijk te maken en zo de uitstoot van broeikasgassen te verlagen.
Een onderzoeksbureau analyseert de effecten van de vliegtaks op het
milieu en trekt de conclusie dat deze op de korte termijn verwaarloosbaar
klein zijn als bij elke vlucht alleen de bezettingsgraad van de vliegtuigen
zal dalen.
noot bezettingsgraad = het feitelijke aantal bezette stoelen afgezet tegen het beschikbare
aantal stoelen
61pGeef een verklaring voor de conclusie van het onderzoeksbureau.
Passagiers die vanaf de Nederlandse luchthaven Schiphol naar Rome
vliegen, betalen bij luchtvaartmaatschappij Linea Azzurra een prijs van
€ 300 voor een vliegticket. De prijselasticiteit van de vraag naar deze
vliegtickets van Schiphol naar Rome is −1,4.
73pBereken hoeveel procent van de passagiers vanaf Schiphol naar Rome
blijft vliegen indien de ticketprijs wordt verhoogd met € 7,50.
Volgens een aantal politieke partijen kan het directe effect van de
vliegtaks op het milieu worden vergroot door de hoogte van de vliegtaks
af te laten hangen van de afstand van de vlucht.
Twee politieke partijen gaan met elkaar in debat.
− De Gele Partij zegt:
Om eenzelfde daling van de vraag te realiseren, is voor lange vluchten
een andere vliegtaks op vliegtickets nodig dan voor korte vluchten,
omdat de vraag naar tickets voor lange vluchten minder prijselastisch
is dan die naar tickets voor korte vluchten.
− De Witte Partij zegt:
Belast juist de tickets voor korte vluchten met een hogere vliegtaks.
Een partijlid stelt: “Deze maatregel zal leiden tot een grotere daling
van de vraag naar vliegtickets, omdat er voor kortere vluchten meer
substitutiegoederen en -diensten zijn.”
82pLeg uit of de vliegtaks op tickets voor lange vluchten volgens de Gele
Partij hoger of lager moet zijn dan de vliegtaks op tickets voor korte
vluchten.
De Witte Partij baseert haar standpunt op de beschikbaarheid van
substitutiegoederen en -diensten.
92pLeidt de vliegtaks voor korte vluchten tot een verschuiving van of een
verschuiving langs de vraaglijn van treintickets? Leg je keuze uit en
benoem daarbij de richting van de verschuiving van/langs de vraaglijn.
De luchtvaartmaatschappijen protesteren tegen de voorgestelde vliegtaks
van € 7,50 per vliegticket, en stellen dat deze taks ten koste gaat van hun
winst en alleen goed is voor de Nederlandse schatkist. Om het effect op
de winst te verklaren, tonen zij een marktmodel met een vraag- en
aanbodfunctie.
Marktmodel met vraag- en aanbodfuncties
Qv = −P + 480 Qa = 2P – 105 vóór invoering vliegtaks Qa = 2P – 120 na invoering vliegtaks Er geldt dat Qv = Qa P = gemiddelde prijs van een vliegticket in euro’s Q = aantal vliegtickets vanuit Nederlandse luchthavens x 10.000
Op basis van dit marktmodel stellen de luchtvaartmaatschappijen dat ze
de vliegtaks niet volledig kunnen doorberekenen in de prijs van een
vliegticket.
103pBereken hoeveel procent van de vliegtaks voor rekening van de
luchtvaartmaatschappijen komt. Bereken daartoe eerst de oude en de
nieuwe evenwichtsprijs.
112pBereken de opbrengst van de vliegtaks voor de Nederlandse schatkist.
opgave 3Opgave 3 Heffingskortingen inkomensafhankelijk
Iedereen in Nederland die inkomstenbelasting moet betalen, heeft recht
op één of meer heffingskortingen. Naast de algemene heffingskorting
hebben belastingplichtigen die betaald werk verrichten ook recht op een
arbeidskorting. Tussen 2014 en 2017 heeft de regering de hoogte van
beide heffingskortingen inkomensafhankelijker gemaakt (zie bron 1).
Dit heeft effect op de arbeidsmarkt. De regering stelt: “De aanpassing van
de arbeidskorting voor inkomens tot en met € 80.000 kan ertoe leiden dat
meer mensen zich zullen aanbieden op de arbeidsmarkt.”
Gebruik bron 1.
122pLeg de stelling van de regering uit.
Onderstaand oorzaak-gevolg schema toont de invloed van de verhoogde
arbeidskorting (bij inkomens tot en met € 80.000) op de arbeidsvraag.
Gebruik de uitspraak van partij 1 en het schema.
132pMaak van het schema een economisch juiste redenering.
Doe het als volgt:
− schrijf de letters a t/m f op;
− schrijf achter iedere letter het juiste economische verschijnsel.
Kies uit:
1 looneisen worden gematigd
2 nettoloon stijgt
3 internationale concurrentiepositie verbetert
4 koopkracht neemt toe
5 binnenlandse vraag naar goederen neemt toe
6 vraag naar exportgoederen neemt toe
Gebruik bron 1.
142pLeg uit of het gemiddelde belastingtarief van een werknemer met een
inkomen van € 20.000 hoger of lager wordt na de belastingwijziging.
Belastingheffing kan een nivellerend effect hebben op de
inkomensverdeling. Een belastbaar inkomen van € 120.000 is zes keer zo
hoog als een belastbaar inkomen van € 20.000 (zie bron 1 en bron 2).
Een werknemer met een belastbaar inkomen van € 120.000 had in 2013
een netto-inkomen van € 66.744. Een werknemer met een belastbaar
inkomen van € 20.000 had in 2013 een netto-inkomen van € 16.317.
Daarmee was het netto-inkomen van het hogere inkomen 4,1 keer zo
hoog als het netto-inkomen van het lagere inkomen. Door de
belastingwijziging is er in 2014 sprake van een toegenomen nivellering
voor de belastbare inkomens € 120.000 en € 20.000.
Gebruik bron 1 en bron 2.
152pToon met een berekening aan dat er door de belastingwijziging in 2014
sprake is van toegenomen nivellering voor de inkomens € 120.000 en
€ 20.000.
Het Centraal Planbureau (CPB) voorspelde dat in 2014 en volgende jaren
de Nederlandse economie zal groeien. Stel dat deze voorspelling uit is
gekomen en dat in 2017 de Nederlandse economie in de fase van
hoogconjunctuur verkeerde.
Gebruik bron 3.
162pHad de aanpassing van de beide heffingskortingen een procyclisch of
anticyclisch effect op de conjuncturele ontwikkeling van Nederland in het
jaar 2017? Leg je keuze uit met een berekening.
opgave 4Opgave 4 De prijs van medicijnen
De prijs van medicijnen op de Amerikaanse markt is onderwerp van
discussie. Zijn de prijzen zo hoog omdat medicijnfabrikanten hoge kosten
hebben of omdat ze hoge winsten willen maken?
Het Amerikaanse bedrijf Fluid heeft recent de prijs van een flesje van zijn
antibioticum Antibio sterk verhoogd. Nadat Fluid een aantal andere
bedrijven met patenten voor andere antibiotica heeft opgekocht, ontstond
een monopolie voor het medicijn Antibio. Hierdoor ontstond een nieuwe
prijsafzetfunctie voor Antibio (zie bron 1).
Fluid streeft bij het aanbod van Antibio naar maximale totale winst.
Gebruik bron 1.
172pBepaal de prijs die Fluid zal vragen voor één doosje Antibio. Bepaal
daartoe eerst de afzet van Antibio.
Gebruik bron 1.
182pBereken de maximale totale winst die Fluid maakt met Antibio.
Uit een krant:
Medicijnfabrikant Fluid legt uit waarom ze veel winst op het medicijn Antibio moet maken. Dankzij het patent op dit medicijn verdient het bedrijf niet alleen de ontwikkelkosten terug, maar kan het ook winst maken. Met deze winst kan de ontwikkeling van weer andere, nieuwe medicijnen worden gefinancierd. Voordat een medicijnfabrikant een nieuw medicijn op de Amerikaanse markt mag brengen, moet het eerst worden goedgekeurd door de U.S Food and Drug Administration (FDA).
Gebruik het bovenstaande krantenartikel.
192pLeg uit dat er bij de investeringen die door Fluid zijn gedaan voor
medicijnontwikkeling sprake kan zijn van verzonken kosten.
Kate Miller is voorzitter van een patiëntenvereniging en maakt bezwaar
tegen de prijsverhoging van het medicijn Antibio door Fluid. De
Amerikaanse patiënten krijgen dit medicijn niet vergoed door de
zorgverzekeraar. Zij maakt zich zorgen over de patiënten die afhankelijk
zijn van dit medicijn. Kate Miller bespreekt het effect van de
prijsverandering en inkomensverandering op de vraag naar dit medicijn.
201pMaak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− Bij medicijnen zie je in het algemeen dat de vraag …(1)… is.
− Ook bij daling van het inkomen zal de vraag naar het medicijn
nauwelijks dalen. Er is hier sprake van een …(2)… goed.
Kies uit:
bij (1) prijselastisch / prijsinelastisch
bij (2) noodzakelijk / inferieur
Kate Miller zoekt naar opties om ervoor te zorgen dat dit medicijn
betaalbaar blijft. Zij stelt de volgende maatregelen voor:
A: het vaststellen van een maximumprijs door de overheid
B: het sneller laten aflopen van het patent op het medicijn
212pLeg voor beide maatregelen uit hoe deze een neerwaarts effect kunnen
hebben op de prijs van het medicijn Antibio.
Fluid is geen voorstander van beide maatregelen. De directeur van Fluid
stelt dat (te) lage winsten op nieuw te ontwikkelen medicijnen in de
toekomst gevolgen kunnen hebben voor de welvaart. Fluid verwijst daarbij
naar de Human Development Index.
De Human Development Index (HDI) is een welvaartsindex van de
Verenigde Naties die voornamelijk armoede, analfabetisme, onderwijs en
levensverwachting in een bepaald land meet.
222pOnderbouw de stelling van de directeur.
opgave 5Opgave 5 Verzekerd van data
Een toenemend aantal bedrijven wordt getroffen door computerincidenten
die voor veel schade zorgen. Los van technische storingen kan er sprake
zijn van cybercriminaliteit als bijvoorbeeld het netwerk van een bedrijf
wordt gehackt.
Twee bedrijven, ABC en XYZ, zijn groothandels in specialistische
gereedschappen en zijn elkaars grootste concurrent.
Stel dat beide bedrijven tegelijk door cybercriminelen worden gehackt. De
hackers hebben alle klantgegevens gestolen, en zullen de klantgegevens
pas weer teruggeven als er losgeld is betaald. ABC en XYZ maken een
afweging. Als ze losgeld betalen hebben ze onmiddellijk weer toegang tot
de klantgegevens. Als ze geen losgeld betalen, dat moeten ze een
gespecialiseerd IT-bedrijf inhuren. Dat IT-bedrijf heeft enkele weken nodig
om de klantgegevens weer terug te halen. De bedrijven hebben de
klantgegevens voortdurend nodig, om omzet en vertrouwen van klanten te
behouden.
In bron 1 staat een matrix waarin de gevolgen voor beide bedrijven wordt
weergegeven.
Gebruik bron 1.
232pToon aan de hand van bron 1 aan dat beide bedrijven in een
gevangenendilemma terecht komen. Ga als volgt te werk:
− Leg uit hoe de dominante strategie van beide bedrijven tot stand komt.
Noem daarbij de relevante getallen uit de matrix.
− Leg uit dat er sprake is van een gevangenendilemma.
Stel dat ABC en XYZ een afspraak maken dat als ze beide gehackt
worden, dat beide bedrijven dan zullen kiezen voor de strategie die een
beter resultaat oplevert voor beide. Maar XYZ twijfelt of ABC zich wel aan
de afspraak zal houden.
241pNoem een voorbeeld van geloofwaardige zelfbinding waarmee bedrijf
ABC bedrijf XYZ kan overtuigen dat het zich aan de afspraak zal houden.
ABC sluit bij verzekeringsmaatschappij Veiligheid voor Alles een
verzekering af voor schade veroorzaakt door computerincidenten.
ABC betaalt daarvoor een premie van € 140 per maand. De kans dat ABC
schade oploopt door computerincidenten is ieder jaar 0,3%. ABC
verwacht dat het gemiddelde schadebedrag in een jaar met schade
ongeveer € 350.000 zal bedragen.
253pToon met een berekening aan dat ABC risicomijdend gedrag vertoont
door de verzekering af te sluiten.
Verzekeringsmaatschappij Veiligheid voor Alles vermeldt in haar
polisvoorwaarden de volgende uitsluitingen.
Er vindt geen vergoeding van schade plaats indien: 1 medewerkers van het verzekerde bedrijf aantoonbaar opzettelijk schade toebrengen aan het computersysteem 2 het personeel niet getraind is in het herkennen van verdachte computermeldingen 3 het bedrijf de updates van de beveiligingssoftware niet goed heeft uitgevoerd 4 de schade het gevolg is van stroomuitval veroorzaakt door de energieleverancier
262pWelke twee van de genoemde uitsluitingen zijn bedoeld om het risico op
moral hazard tegen te gaan? Licht je keuzes toe.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 6Opgave 6 Door delen meer welvaart?
Van de website van Deel-Kar.nl:
Auto’s zijn duur en staan veruit het grootste deel van hun leven stil. Waarom dan niet je eigen auto delen met een ander, als je hem zelf niet gebruikt? Dat leidt tot minder autobezit en dat is goed voor het milieu. Bied uw auto aan via de app, waar u uw auto kunt omschrijven en kunt aangeven welke vergoeding u vraagt aan de huurder. Natuurlijk is uw auto goed verzekerd via onze partner Deel-Zeker! Of vul uw postcode in en bekijk welke auto’s u kunt huren en welke vergoeding door de autobezitter aan u wordt gevraagd. Voor elke transactie die via onze app of website tot stand komt betaalt de de autobezitter € 10 aan Deel-Kar.nl als vergoeding voor de bemiddeling.
Milieuorganisaties stellen dat dankzij het initiatief van Deel-Kar.nl:
− enerzijds de milieuvervuiling via afnemend autobezit kan afnemen,
maar dat
− anderzijds de milieuvervuiling door het initiatief van Deel-Kar.nl juist
ook kan toenemen.
272pVerklaar de stelling van de milieuorganisaties.
281pLeg uit dat er toegevoegde waarde ontstaat bij een transactie via
Deel-Kar.nl.
Econoom Charlotte Brouwer zegt over Deel-Kar.nl: “De winstgevendheid
van Deel-Kar.nl wordt negatief beïnvloed door asymmetrische informatie
bij zowel de verhuurder als de huurder van een deelauto.
292pLeg de uitspraak van econoom Brouwer uit.
Brouwer stelt: “Sommige huurders van auto’s via Deel-Kar.nl zullen moral
hazard gedrag vertonen. De verhuurders hoeven zich daar echter geen
zorgen over te maken.”
302pVerklaar de stelling van econoom Brouwer.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
