opgave 1Opgave 1 Zo goud als een garnaal
uit een krant: Een garnalenkotter uit Arnemuiden vangt dagelijks duizenden kilo’s Hollandse garnalen. Op dit moment zijn ze “goud” waard. De prijzen rijzen de pan uit. “Ik heb dit nog nooit meegemaakt”, zegt schipper Rinus. “Verse garnalen zijn kort houdbaar. We brengen onze vangst altijd meteen naar de visveiling en hopen op een goede prijs. We hadden verwacht ongeveer € 3,50 per kilo te krijgen, nu stopt de veilingklok op € 8.” Rinus vermoedt dat de prijsstijging te maken heeft met de verminderde garnalenstand in de Noordzee als gevolg van ongunstige weersomstandigheden.
12pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− Hollandse garnalen die op de visveiling worden aangeboden zijn
…(1)… goederen.
− Omdat op deze markt veel individuele aanbieders actief zijn en er
geen belemmeringen voor nieuwe aanbieders zijn, kan de marktvorm
het best omschreven worden als …(2)….
− De individuele aanbieders, zoals Rinus, kunnen de marktprijs …(3)…
beïnvloeden.
Kies uit:
bij (1) homogene / heterogene
bij (2) volkomen concurrentie / monopolie / monopolistische concurrentie
/ oligopolie
bij (3) niet / wel
Gebruik het inleidende krantenfragment en bron 1.
21pWelke grafiek geeft het vermoeden van Rinus weer over de oorzaak van
de prijsstijging?
Schipper John wil maximaal profiteren van de hoge garnalenprijs. Hij
overweegt om te investeren in een technische aanpassing van zijn
garnalenkotter, zodat de vangstcapaciteit toeneemt. Met een grotere
vangstcapaciteit denkt hij zijn maximale winst te kunnen verhogen.
Gebruik het inleidende krantenfragment en bron 2.
33pBereken met hoeveel procent John de maximale winst denkt te kunnen
verhogen als hij de technische aanpassing realiseert.
Rinus vindt de voorgenomen investering van John niet verstandig en doet
de volgende uitspraken:
1 “De hoge prijs van Hollandse garnalen is waarschijnlijk van korte duur.
Veranderingen in vraag en aanbod kunnen via het marktmechanisme
zowel tot hogere als tot lagere prijzen leiden.”
2 “Als John zijn investering realiseert, mag de prijs van de Hollandse
garnaal niet onder de €... per kilo komen, anders wordt zijn maximale
totale winst in de nieuwe situatie lager dan in de oude situatie.”
Gebruik uitspraak 1.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen.
a Roestziekte, die vooral bij kreeften voorkomt, treft nu ook garnalen.
b Wijting, de natuurlijke vijand van de Hollandse garnaal, is
gesignaleerd in de Noordzee.
c Een deel van de consumenten van Hollandse garnalen is overgestapt
op de consumptie van Noorse garnalen.
d De hoge garnalenprijs trekt nieuwe garnalenvissers aan.
e Een groot aantal restaurants heeft de Hollandse garnaal van de
menukaart gehaald.
43pNoteer bij elk van de vijf gebeurtenissen:
− of hierdoor de vraag ofwel het aanbod verandert,
− of die verandering een stijging ofwel een daling betreft,
− of de prijs van de Hollandse garnaal vervolgens stijgt ofwel daalt.
Doe het als volgt:
(De uitwerking van de eerste gebeurtenis is voorgedaan.)
a aanbod daalt → prijs stijgt
b ……………… → …….……
c ……………… → …….……
d ……………… → …….……
e ……………… → …….……
Gebruik uitspraak 2 en bron 2.
52pBereken welke prijs bij uitspraak 2 moet worden ingevuld.
opgave 2Opgave 2 Meer vrijhandel, meer groei
In de periode 2012–2017 was India een van de snelst groeiende
economieën van de wereld. Het nominale bruto binnenlands product (bbp)
per hoofd van de bevolking is in die periode bijna verdubbeld. De groei
van het nominale bbp is voornamelijk te verklaren door een toename van
de consumptie van de middenklasse en door een toename van de
buitenlandse investeringen.
Een Indiase econoom stelt:
1 “Hoewel het nominale bbp per hoofd van de bevolking bijna is
verdubbeld, betekent dat niet dat de welvaart in India ook bijna twee
keer zo groot is.”
2 “Het belangrijkste probleem in India is de matige infrastructuur.
Daarom moet de overheid daar fors in investeren.”
61pNoem een argument waarom het nominale bbp per hoofd van de
bevolking een gebrekkige maatstaf kan zijn voor het meten van de
welvaart in een land.
72pLeg uit dat investeringen in de infrastructuur zowel de conjunctuur als de
economische structuur van India beïnvloeden.
Gebruik bron 1.
83pToon met een berekening aan dat het nominale bbp per hoofd van de
bevolking in India in de periode 2012–2017 bijna is verdubbeld.
Door de hoge economische groei is India voor de Europese Unie (EU) een
potentieel grote afzetmarkt. Maar als gevolg van protectionistische
maatregelen blijft de handel tussen India en de EU beperkt. Zo hebben
Europese exporteurs van auto’s te maken met 120% invoerrechten in
India. De EU is nu met India in onderhandeling over het afschaffen van
invoerrechten op Europese producten in ruil voor minder strenge
Europese regelgeving voor producten uit India.
91pBereken hoeveel procent Europese auto’s goedkoper worden in India als
de invoerrechten worden afgeschaft.
De econoom is positief over de onderhandelingen en stelt:
“Zowel India als de EU kan profiteren van meer vrijhandel. Ik heb de
effecten hiervan onderzocht en in een pay-off-matrix gezet (zie bron 2).
Hieruit blijkt dat er geen gevangenendilemma zal zijn.”
Gebruik bron 2.
102pLeg uit waarom er geen gevangenendilemma zal zijn.
Doe het als volgt:
− Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de twee partijen tot
stand komt.
− Beredeneer vervolgens dat er geen sprake is van een
gevangenendilemma.
opgave 3Opgave 3 Overheidsfinanciën op koers?
fragment 1 uit een economisch rapport: Door de economische crisis die in 2008 begon, liep het overheidstekort in Nederland op tot € 34 miljard in 2010. Bedrijfswinsten daalden en daarmee de belastinginkomsten. Tegelijk liepen de overheidsuitgaven sterk op: door toename van het aantal werklozen steeg het aantal uitkeringen. In 2010 heeft het overheidstekort van € 34 miljard geleid tot een toename van de overheidsschuld van minder dan € 34 miljard (zie bron 1).
111pNoem een mogelijke oorzaak waardoor de toename van de
overheidsschuld minder kon zijn dan € 34 miljard.
122pLeg uit dat een overheidstekort gezien kan worden als uitgestelde
belastingheffing.
fragment 2 uit een economisch rapport: Om aan de eisen van het Stabiliteitspact (zie bron 2) van de Economische en Monetaire Unie (EMU) te voldoen, heeft de Nederlandse overheid in de periode 2010–2015 diverse maatregelen genomen. Zo werden de overheidsuitgaven verlaagd en de overheidsinkomsten verhoogd (zie bron 3), waardoor de begroting van 2015 redelijk op orde is gekomen (zie bron 1). Maar als gevolg van die maatregelen zijn er wel bijna 400.000 banen verloren gegaan.
Gebruik bron 1 en bron 2.
133pToon voor elk van beide eisen van het Stabiliteitspact aan of de
overheidsfinanciën in 2015 hieraan voldoen.
Gebruik fragment 2 uit het economisch rapport en bron 3.
142pMaak van het onderstaande schema een economisch juiste redenering.
Doe het als volgt:
− Schrijf de letters a tot en met d op.
− Schrijf achter elke letter het juiste economische verschijnsel.
Kies uit:
1 besteedbaar inkomen daalt
2 binnenlandse bestedingen dalen
3 binnenlandse productie daalt
4 consumptie daalt
opgave 4Opgave 4 Alcohol baat en schaadt
fragment 1 uit een onderzoeksrapport, 2016: Kosten en baten van alcoholgebruik In 2013 waren de kosten van alcoholgebruik 2.624 miljoen euro hoger dan de baten. Dit is één van de uitkomsten van een zogeheten maatschappelijke kosten-batenanalyse waarbij de welvaartseffecten van alcoholgebruik in kaart zijn gebracht. Maatschappelijke kosten van alcoholgebruik kunnen bijvoorbeeld ontstaan door een lagere arbeidsproductiviteit, inzet van politie en justitie en verkeersongevallen. De baten van alcoholgebruik bestaan uit het consumentensurplus, het producentensurplus, en de accijnsopbrengsten voor de overheid (zie bron 1).
152pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− “Het saldo van de kosten en baten van 2.624 miljoen euro zoals
genoemd in het rapport komt mede voort uit …(1)….
− Het consumentensurplus is berekend door de …(2)… te
verminderen met de …(3)… van alcohol.”
Kies uit:
bij (1) externe effecten / verzonken kosten
bij (2) betalingsbereidheid / marktprijs / kostprijs
bij (3) betalingsbereidheid / marktprijs / kostprijs
Gebruik fragment 1 uit het onderzoeksrapport en bron 1 en 2.
163pBereken de consumentenuitgaven aan bier in 2013.
Een zorgverzekeraar leest het onderzoeksrapport en wil graag een
plan uitwerken om premiedifferentiatie toe te passen om de
zorgkosten als gevolg van alcoholgebruik anders te verdelen. De
verzekerden worden ingedeeld in risicoklassen naar hun
gemiddelde alcoholgebruik.
klasse 1: minder dan 0,5 glas per dag
klasse 2: tussen 0,5 en 1 glas per dag
klasse 3: meer dan 1 glas per dag
Verzekerden kunnen premiekorting krijgen als ze in klasse 1 of 2
zitten. De verzekeraar baseert de indeling in risicoklassen op een
verklaring die de verzekerde heeft ingevuld.
171pLeg uit dat er sprake is van asymmetrische informatie bij
premiedifferentiatie naar risicoklasse.
De zorgverzekeraar stelt dat premiedifferentiatie kan leiden tot lagere
maatschappelijke kosten van alcoholgebruik.
182pLeg de stelling van de verzekeraar uit.
fragment 2 uit een onderzoeksrapport, 2016: Door een verhoging van de accijns op alcohol kan het negatieve saldo van kosten en baten van alcoholgebruik omslaan naar een positief saldo, dus hogere baten dan kosten. Het effect van zo’n accijnsverhoging is sterk afhankelijk van de prijs- en inkomenselasticiteiten van alcoholgebruik (zie bron 3).
Gebruik fragment 2 uit het onderzoeksrapport en bron 3.
193pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− Een accijnsverhoging op …(1)… heeft relatief het grootste effect
op het alcoholgebruik.
− Wijn en sterke drank worden door consumenten als een …(2)…
goed beschouwd.
− Bij een prijsverhoging van …(3)… zou alcoholgebruik in het
algemeen volledig ophouden te bestaan.
Kies uit:
bij (1) bier / wijn / sterke drank
bij (2) inferieur / luxe / primair
bij (3) 50% / 100% / 200%
uit een reactie van een deskundige: In andere landen is onderzocht of het negatieve saldo van kosten en baten van alcoholgebruik kan worden omgezet naar een positief saldo. Uit deze onderzoeken blijkt dat een minimumprijs van 45 cent per eenheid alcohol (1 centiliter) leidt tot een afname van alcoholgebruik met 19%. Door de invoering van de minimumprijs ontstaat een aanbodoverschot. Indien de overheid het ontstane aanbodoverschot opkoopt, neemt het producentensurplus toe.
Gebruik de reactie van de deskundige en bron 4.
202pWelk vlak of welke combinatie van vlakken geeft de genoemde toename
van het producentensurplus juist weer? Noteer de letter(s).
opgave 5Opgave 5 Zwitserland vakantieland
uit een krant, januari 2016: In de periode 2010 tot en met 2015 heeft de wisselkoers van de Zwitserse frank (CHF) ten opzichte van de euro (€) een stijging van ruim 20% doorgemaakt. Hierdoor is de internationale concurrentiepositie van Zwitserland verslechterd. Met name de Zwitserse toeristenindustrie, die een belangrijk deel van de export uitmaakt, is hierdoor hard geraakt. Toeristen kiezen nu vaker voor een vakantie in eurolanden zoals Oostenrijk, Duitsland en Italië.
211pWorden de bestedingen van buitenlandse toeristen in Zwitserland op de
lopende rekening of op de kapitaalrekening van de Zwitserse
betalingsbalans geboekt?
Gebruik het inleidende krantenfragment en bron 1.
222pToon met een berekening aan dat in de periode januari 2010 tot en met
januari 2015 de wisselkoers van de CHF ten opzichte van de € met ruim
20% is gestegen.
Op 1 januari 2016 was 100 CHF gelijk aan € 92,30. Deze verdere
koersstijging had gevolgen voor het vakantiebudget in CHF van
buitenlandse toeristen uit eurolanden.
Gebruik bovenstaande informatie en bron 1.
232pBereken met hoeveel CHF een vakantiebudget van € 1.000 omgerekend
in CHF op 1 januari 2016 is veranderd ten opzichte van 1 januari 2015.
Om de internationale concurrentiepositie van Zwitserland te verbeteren
heeft de Zwitserse Centrale Bank het besluit genomen om de rente te
verlagen.
242pMaak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− “Als gevolg van de renteverlaging zullen beleggers uit eurolanden
…(1)… in Zwitserland gaan beleggen.
− De vraag naar de Zwitserse frank zal door de renteverlaging …(2)…
en de koers van de Zwitserse frank zal ten opzichte van de euro
…(3)…. Het is de verwachting dat het toerisme naar Zwitserland
hierdoor zal gaan aantrekken.”
Kies uit:
bij (1) meer / minder
bij (2) dalen / stijgen
bij (3) dalen / stijgen
Een Zwitserse econoom stelt dat de koersstijging van de Zwitserse frank
in de periode 2010 tot en met 2015 ook positieve gevolgen heeft gehad
voor de Zwitserse economie. De econoom: “Een koersstijging van de
Zwitserse frank ten opzichte van de euro leidt tot een daling van de
inflatie in Zwitserland.”
252pGeef een verklaring voor de uitspraak van de econoom.
opgave 6Opgave 6 Stimuleren zonder effect
Nederland heeft ruim acht miljoen
personenauto’s, die kunnen worden
ingedeeld in de volgende categorieën:
− auto’s die volledig elektrisch rijden
(stekkerauto’s);
− auto’s die uitsluitend op fossiele
brandstof (benzine, gas en diesel) rijden;
− hybride auto’s die zowel op elektriciteit als op fossiele brandstof
kunnen rijden.
uit een tijdschrift, december 2016: Ruim een miljoen Nederlanders rijden een ‘auto van de zaak’, beter bekend als een zakelijke leaseauto. Een leaseauto is een auto die tegen een vaste vergoeding voor langere tijd ter beschikking wordt gesteld aan een gebruiker. Bij zakelijke lease betaalt de werkgever de volledige rekening van het leasen, inclusief kosten van onderhoud, brandstof, verzekering en wegenbelasting. De werknemer hoeft dan zelf niets meer te betalen voor het gebruik van de auto. De werknemer moet wel extra inkomstenbelasting betalen over een bepaald percentage van de waarde van de leaseauto, de zogenaamde fiscale bijtelling. De overheid heeft de afgelopen jaren de CO -uitstoot van fossiele 2 brandstoffen proberen te beperken via lagere fiscale bijtellingen voor elektrische en hybride leaseauto’s. Als gevolg van dit belastingvoordeel worden er fors meer hybride auto’s geleaset. Toch blijven leaserijders met een hybride leaseauto nog te veel op fossiele brandstoffen rijden in plaats van op elektriciteit, omdat er met een volle tank nu eenmaal meer kilometers kunnen worden gereden dan met een volle batterij. De overheid heeft besloten om, vanwege het tegenvallende klimaate
262pLeg met behulp van het begrip externe effecten uit hoe het rijden op
fossiele brandstof de welvaart beïnvloedt.
Gebruik bron 1.
272pOp welke wijze probeert de overheid met de nieuwe wetgeving haar
klimaatdoelstelling alsnog te bereiken? Licht je antwoord toe.
In het bedrijf van Jolanda van Dijk willen werknemers een positieve
bijdrage leveren aan het klimaat. Daarom spreken de werknemers met
elkaar af dat ze meer elektrisch gaan rijden met de zakelijke hybride
leaseauto in plaats van op fossiele brandstof. Ze hangen een lijstje bij de
koffieautomaat waar ze ieders brandstofverbruik op bijhouden.
282pIs in het bedrijf van Jolanda van Dijk sprake van zelfbinding? Leg je
antwoord uit.
In 2017 rijdt Jolanda van Dijk een hybride leaseauto van de zaak met een
aanschafwaarde van € 45.000. Ze heeft geen andere fiscale bijtellingen of
aftrekposten. Haar brutojaarinkomen bedraagt € 69.000 in 2018.
Vanwege de gestegen fiscale bijtelling vraagt Jolanda zich af of ze beter
voor private lease in plaats van voor zakelijke lease kan kiezen. Ze bekijkt
de voorwaarden van private lease van hetzelfde type auto in een
advertentie (zie bron 2). Ook in het geval dat Jolanda kiest voor private
lease blijft haar werkgever de kosten van brandstof en/of elektriciteit
vergoeden.
Gebruik het tijdschriftartikel, voorgaande tekst, en bron 1, 2 en 3.
292pToon met een berekening van de maandelijkse kosten aan wat de beste
keuze voor Jolanda van Dijk is voor 2018: private lease of zakelijke lease.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
