opgave 1Opgave 1
Beleggingen leiden tot inkomensverschillen
Aangetrokken door voorspoedige ontwikkelingen op de effectenbeurs, zijn in een
land de mensen steeds meer gaan beleggen in aandelen en obligaties. Mede
daardoor zijn de verschillen tussen de primaire inkomens van de mensen in dit
land groter geworden.
12pLeg uit dat de verschillen tussen de primaire inkomens groter kunnen worden als
de mensen steeds meer gaan beleggen in aandelen en obligaties.
In dit land is in een bepaald jaar het totale primaire inkomen € 600 miljard. In de
onderstaande figuur zijn de primaire en de secundaire personele
inkomensverdeling weergegeven. De inkomensgroepen I tot en met IV zijn
gerangschikt van laag naar hoog primair inkomen. Het aantal personen is in elke
groep even groot.
eu
s 550
primair inkomen
secundair inkomen
450
400
350
300
250
200
150
inkomensgroep
Uit de figuur blijkt dat het totale primaire inkomen van inkomensgroep III gelijk is
aan het totale secundaire inkomen van die groep.
22pLeg uit dat het primaire inkomen van een inkomensgroep gelijk kan zijn aan het
secundaire inkomen van die groep.
Het primaire inkomen van de hoogste inkomensgroep is 14 keer zo groot als het
primaire inkomen van de laagste inkomensgroep.
32pZijn in dit land de inkomensverschillen bij het primaire inkomen groter of kleiner
dan de inkomensverschillen bij het secundaire inkomen? Licht het antwoord toe.
Op basis van de figuur kan de lorenzcurve van de primaire inkomensverdeling
worden getekend. Daarvoor is de onderstaande tabel gedeeltelijk ingevuld.
42pBereken het percentage dat bij (a) moet worden ingevuld.
opgave 2Opgave 2
Reizen moet duurder worden
Sommige regeringsmaatregelen hebben invloed op de netto-inkomens. Neem
bijvoorbeeld de reiskostenaftrek, een aftrekpost bij de inkomstenbelasting in
verband met woon-werkverkeer die onder bepaalde voorwaarden mag worden
opgevoerd. Een politieke partij wil dat de regering deze aftrekpost afschaft. Het
gevolg daarvan voor de netto-inkomens hangt af van het belastingtarief dat van
toepassing is.
Het stelsel van de inkomstenbelasting is progressief. In de onderstaande tabel is
van vijf personen gegeven welk belastingtarief op elk van hen van toepassing is.
Chris heeft het laagste marginale en het laagste gemiddelde belastingtarief.
52pBetekent dit dat Chris het hoogste netto-inkomen heeft? Verklaar het antwoord.
Stel dat alle vijf personen een reiskostenaftrek van € 500 hebben en dat deze
aftrekpost zou worden afgeschaft. Hun marginale belastingtarief verandert niet.
62pIs het financiële nadeel daarvan voor Louise groter dan, kleiner dan of gelijk aan
dat van Anneleen? Verklaar het antwoord.
De belastingpercentages bij Louise zijn gebaseerd op een belastbaar inkomen
van € 30.000. Stel dat haar belastbaar inkomen € 1.000 hoger zou worden. Haar
marginale belastingtarief verandert niet.
72pBereken hoeveel belasting Louise dan gaat betalen.
In een toelichting op de gevraagde maatregel zegt de politieke partij dat het
afschaffen van de reiskostenaftrek geen invloed zal hebben op de omvang van
het totale inkomen. Toch zal volgens de partij de welvaart er door toenemen.
82pGeef een verklaring voor die toename van de welvaart.
opgave 3Opgave 3
uit een krant (december 2007):
Koper is duur, maar er is hoop
Koper is een metaal dat vooral wordt verwerkt in elektronicaproducten. Op de
wereldmarkt wordt de koperprijs uitgedrukt in dollars. De koperprijs op de
wereldmarkt is in 2007 flink gestegen.
De wereld beschikt over grote reserves koper in de bodem. Een stijging van de
koperprijs op de wereldmarkt heeft invloed op de omvang van de economisch
winbare koperreserves in de wereld. Een stijging van de koperprijs kan ook
leiden tot meer innovatie in de elektronicasector.
De koperprijs in euro’s wordt beïnvloed door de koers van de euro ten opzichte
van de dollar. Die koers is in 2007 gestegen.
92pIs de stijging van de koperprijs uitgedrukt in euro’s groter of kleiner geweest dan
de stijging van de koperprijs uitgedrukt in dollars? Verklaar het antwoord.
102pWorden de economisch winbare reserves groter of kleiner door de stijging van
de koperprijs? Verklaar het antwoord.
112pLeg uit dat een stijging van de koperprijs kan leiden tot meer innovatie in de
elektronicasector.
opgave 4Opgave 4
gelezen op een internetsite:
Op de fiets!
De wegen in en om onze steden slibben steeds verder dicht. Elke werkdag
hebben vele duizenden Nederlanders problemen om hun werk te bereiken en
dat aantal groeit snel. Sommigen pleiten voor de aanleg van meer wegen. Maar
dat leidt volgens anderen alleen tot meer autoverkeer en tot meer opstoppingen.
Ook snelheidsbeperkende maatregelen en een hogere benzineaccijns hebben
weinig effect. De bezorgdheid over de gevolgen van de opstoppingen voor de
bedrijven in en om onze steden neemt toe.
Stel je de volgende situatie voor:
In de krant lees je een artikel van een econoom over de verkeersopstoppingen
rond onze steden. In dit artikel pleit de econoom voor belastingmaatregelen die
het gebruik van de fiets in het woon-werkverkeer aantrekkelijker maken. Dit
spreekt jou zo aan dat je besluit er in jouw klas een betoog over te houden.
Het betoog begint als volgt:
“Beste klasgenoten,
Ik wil een pleidooi houden om het gebruik van de fiets in het woon-werkverkeer
aantrekkelijk te maken. Naast een voorbeeld van een belastingmaatregel, zal ik
een niet-belastingmaatregel bespreken om dat te bereiken. Verder zal ik enkele
positieve gevolgen toelichten van een toename van het gebruik van de fiets in
het woon-werkverkeer.”
126pSchrijf het vervolg van het betoog.
In het betoog moeten de volgende aspecten aan de orde komen:
a een belastingmaatregel die het gebruik van de fiets in het woon-werkverkeer
aantrekkelijk maakt;
b het gevolg van minder verkeersopstoppingen in en om onze steden voor de
internationale concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven.
Daarnaast moet in het betoog naar eigen keuze één van de onderstaande
aspecten aan de orde komen. Kies daarbij het aspect dat het best in het betoog
past:
1 een voorbeeld van een positief extern effect van een toename van het
gebruik van de fiets in het woon-werkverkeer;
2 een voorbeeld van een niet-belastingmaatregel waarmee de overheid het
gebruik van de fiets in het woon-werkverkeer aantrekkelijk kan maken;
3 een manier waarop de overheid uitgaven om het gebruik van de fiets in het
woon-werkverkeer te stimuleren, kan terugverdienen.
Aanwijzingen
− De onderdelen van het betoog moeten logisch op elkaar aansluiten.
− Gebruik voor het vervolg van het betoog 120 woorden; een afwijking van
20 woorden is toegestaan.
opgave 5Opgave 5
Kosten zorgverlof vallen mee
In een land overweegt de regering werknemers de mogelijkheid te geven
langdurig verlof te nemen om voor zieke familieleden te zorgen. Tijdens dat
zorgverlof ontvangen werknemers 70% van het minimumloon. De regering schat
dat de regeling € 1,36 miljard per jaar kost.
Volgens een onderzoeker kost de regeling echter ‘slechts’ € 50 miljoen per jaar.
Hij verwacht dat 950.000 werknemers minstens één keer per jaar zorgverlof
nemen. Hij berekent verder dat met het zorgverlof jaarlijks 6.000 volledige
arbeidsjaren gemoeid zijn. De onderzoeker stelt verder dat zo’n regeling vooral
voor vrouwen gunstige effecten heeft. Vrouwen nemen naast hun werk vaak de
zorg op zich voor zieke familieleden. Voor deze vrouwen wordt het combineren
van werk en zorgtaken met zo’n regeling een stuk eenvoudiger.
132pToon met een berekening aan dat de onderzoeker is uitgegaan van een
minimumloon van bijna € 12.000 per arbeidsjaar.
Een volledig arbeidsjaar komt overeen met 1.650 arbeidsuren.
142pBereken hoeveel uur zorgverlof er gemiddeld volgens de onderzoeker per
werknemer per jaar wordt opgenomen door werknemers die een beroep op
zorgverlof doen.
152pZal het aantal personen dat volgens de onderzoeker gebruik maakt van de
verlofregeling groter of kleiner dan 6.000 zijn? Verklaar het antwoord.
De onderzoeker verwacht dat door de verlofregeling de participatiegraad van
vrouwen stijgt. Deze stijgende participatiegraad kan vervolgens leiden tot een
daling van de premies voor sociale verzekeringen zoals de AOW (Algemene
Ouderdomswet).
162pLeg uit dat een stijgende participatiegraad kan leiden tot lagere premies voor de
AOW.
opgave 6Opgave 6
Nederland op wereldniveau?
In economische publicaties wordt veel gebruikgemaakt van tabellen en
grafieken. In het informatieboekje staan vier statistieken over enkele
economische ontwikkelingen in de wereld en in Nederland. De waarde van de
wereldhandel wordt in deze statistieken berekend door de export van alle landen
in de wereld bij elkaar op te tellen. Naar aanleiding van deze statistieken worden
in deze opgave vier vragen gesteld.
De producten die mensen dagelijks kopen, komen uit veel landen. Sommige
landen exporteren een groot deel van hun productie. In 2006 werd 40% van de
wereldproductie geëxporteerd.
172pWerd in 2007 meer of minder dan 40% van de wereldproductie geëxporteerd?
Licht het antwoord toe.
Een econoom zegt: “De ontwikkeling van de investeringen door bedrijven in
Nederland heeft grote invloed op de Nederlandse economie. Het gaat daarbij
vooral om het volume van die investeringen.”
In statistiek 2 is het bedrag van de investeringen bij 2007 niet ingevuld.
182pBereken dat bedrag met behulp van gegevens in statistiek 3.
192pWas het volume van de investeringen door bedrijven in Nederland in 2005 hoger
of lager dan in 2002? Licht het antwoord toe.
De ontwikkeling van de economie heeft invloed op het nominale en het reële
inkomen. Uit statistiek 4 kan worden afgeleid dat het nominale inkomen in
Nederland in 2006 en in 2007 is gestegen.
202pIs het nominale inkomen in 2007 meer of minder gestegen dan in 2006? Licht
het antwoord toe.
opgave 7Opgave 7
Meten is weten Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) publiceert maandelijks een schema van de samenstelling van de beroepsgeschikte bevolking. Hieronder staat zo’n schema. De aantallen betreffen duizenden personen. Afgelezen kan worden dat in de desbetreffende maand 483.000 personen werkloos zijn. beroepsgeschikte bevolking bevolking tussen 15 en 65 jaar 10.943 heeft betaald werk van meer dan 12 uur per week beroepsbevolking
opgave 8Opgave 8
Oververhit IJsland koelt af
Buitenlandse investeringen hebben een grote invloed op de economie van
IJsland. Zo veroorzaakte de bouw van een aluminiumsmelterij door een
Amerikaans bedrijf in 2004 een stijging van de wisselkoers van de IJslandse
munt, de krona. In de periode 2004-2006 hebben buitenlandse investeringen
zelfs tot een periode van hoogconjunctuur in IJsland geleid. Ook de
consumptieve bestedingen stegen sterk in die periode. De IJslandse economie
dreigde oververhit te raken. Terwijl de export van IJsland in de genoemde
periode gelijk bleef, ontstond er een tekort op de lopende rekening van de
betalingsbalans van IJsland.
betalingsbalans van IJsland, per kwartaal
150
saldo in
50
-50
-65 -62
-75
-100
2004-1 2004-2 2004-3 2004-4 2005-1 2005-2 2005-3 2005-4 2006-1 2006-2
jaar-kwartaal
Legenda:
lopende rekening
kapitaalrekening
Het saldo op de betalingsbalans van IJsland over de eerste helft van 2004
bedroeg +16 miljard krona.
252pIs het saldo op de betalingsbalans van IJsland over de tweede helft van 2004
ten opzichte van de eerste helft van 2004 verbeterd of verslechterd? Licht het
antwoord toe met een berekening.
262pLeg uit hoe de oververhitting van de IJslandse economie heeft geleid tot een
tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans van IJsland.
Eind 2005 begon de wisselkoers van de krona te dalen. Om dat tegen te gaan
verhoogde de IJslandse centrale bank begin 2006 de rente. Een woordvoerder
van de centrale bank stelde: “Ons doel is de inflatie te beperken. Daarom moet
de koers van de krona stijgen, desnoods verhogen wij de rente tot 16%.”
272pLeg uit hoe een koersstijging van de krona de inflatie in IJsland kan beperken.
In de eerste helft van 2006 is er sprake is van een toenemend overschot op de
kapitaalrekening van IJsland.
282pLeg uit hoe het rentebeleid van de IJslandse centrale bank kon leiden tot een
toenemend overschot op de kapitaalrekening van IJsland.
a
s 
1 
