opgave 1Opgave 1
Help, de inflatie neemt toe! De Nederlandse economie liet in 2001 een relatief hoog inflatieniveau zien. Sommigen schreven dat vooral toe aan de forse verlaging van de inkomstenbelasting per 1 januari 2001. Ook op andere terreinen bleek de overheid veroorzaker van inflatie te zijn. De consumentenprijsindex (CPI) steeg in 2001 namelijk ook door de verhoging van de BTW en de verhoging van de milieuheffing op aardgas en elektriciteit. tabel 1 consumentenprijsindex (CPI) in Nederland jaar CPI (1999 = 100) 2000 102,6 2001 107,2 2002 111,0 2003 113,7
→ Welke zin wijst er op dat er in 2001 onder andere sprake kan zijn geweest van bestedingsinflatie? Hieronder staan drie ontwikkelingen die invloed hebben op kosteninflatie: 1 Ondernemers passen in Nederland diepte-investeringen toe waardoor de arbeidsproductiviteit stijgt. 2 De koers van de euro ten opzichte van de dollar en de yen stijgt. 3 De Nederlandse overheid verhoogt de sociale premies.
opgave 2Opgave 2
Protest tegen BTW-verhoging op drinkwater Op 1 januari 1999 werd de BTW op drinkwater verhoogd van 6% naar 17,5%. Er ging een storm van protest door het land. De protesterende Nederlanders stelden dat drinkwater een eerste levensbehoefte is en dus onder het lage BTW-tarief moest blijven vallen. De kritiek had resultaat, want per 1 januari 2000 werd drinkwater weer onder het 6% BTW-tarief gebracht. Wel voerde de overheid toen een speciale belasting in van € 0,10 per kubieke meter (m 3 ) drinkwater. tabel 2 tarieven waterleidingmaatschappij 1998 Wabemij 1999 vastrecht* per jaar (exclusief BTW) € 27 waterprijs per m 3 (exclusief BTW) € 0,90 € 0,93 € 1,10 waterbelasting per m 3 (exclusief BTW) − BTW-tarief** 6% jaarverbruik drinkwater gemiddeld gezin 200 m 3 200 m 3 200 m 3 * bedrag dat voor water betaald moet worden ongeacht het verbruik ** BTW wordt geheven over alle voorafgaande bedragen.
opgave 3Opgave 3
Politiek paait paupers In een West-Europees land zijn binnenkort parlementsverkiezingen. De politieke partijen zijn op verkiezingstournee en zij bezoeken daarbij onder andere de armste regio’s. Daar proberen zij stemmen te winnen met beloftes op het gebied van de inkomensontwikkeling. Daarbij spelen de gegevens over de personele inkomensverdeling in dit land een rol (zie figuur 1 en tabel 3). figuur 1 tabel 3 armste inkomensaandelen 20% in 2002 5% op één na armste 20% 15% middengroep 20% op één na rijkste 20% 25% rijkste 20% 35%
→ Teken op de uitwerkbijlage bij deze vraag de Lorenzcurve van de personele inkomensverdeling van 2002. Hieronder staan enkele programmapunten van de politieke partijen: • het vergroten van de progressie in de inkomstenbelasting; • het uitbreiden van het aantal aftrekposten bij de inkomstenbelasting voor alle belastingbetalers; • het verhogen van de door de overheid betaalde overdrachtsinkomens; • het verlengen van de eerste schijf bij de inkomstenbelasting. Twee van deze programmapunten zouden in Nederland een nivellerende invloed op de secundaire personele inkomensverdeling hebben.
opgave 4Opgave 4
Voer voor vissen Een fabrikant van hengelsportartikelen brengt een geheel nieuw soort visaas op de markt. In een promotiecampagne zegt de fabrikant dat met zijn nieuwe aas aanzienlijk meer vissen gevangen kunnen worden dan met het gebruikelijke aas. De opbrengsten en kosten van dit product zijn weergegeven in figuur 2. figuur 2 euro's
opgave 5Opgave 5
Tollen op de weg Op een autoweg ontstaan voortdurend files voor een brug. De beheerder van de weg, de provinciale overheid, overweegt voor het gebruik van de brug tol te gaan heffen. De bedoeling van de tol is, de lengte van de file met 75% te verminderen. Een onderzoeksbureau verstrekt de wegbeheerder de gegevens in tabel 4 en figuur 4. De daarin beschreven situatie heeft betrekking op een normale werkdag. De opbrengst van de tol is juist voldoende om alle kosten in verband met de tolheffing te dekken. tabel 4 aantal auto’s kilometer figuur 4 dat per dag de file brug 40.000 gebruikt 1 60.000 2 80.000 3 100.000 4 120.000 5 140.000 6 160.000 7 180.000 8
→ Welk toltarief zou de wegbeheerder moeten vaststellen om zijn doel te bereiken? Verklaar het antwoord. Hieronder staan enkele uitspraken in verband met de tol: uitspraak 1 Bij tolheffing betaalt de automobilist voor het gebruik van de brug, wat voor de automobilist een negatief extern effect oplevert. uitspraak 2 Bij een toltarief van € 4,0 is er bij de brug geen file meer, waardoor de brug niet langer een schaars goed is. uitspraak 3 Door de invoering van de tolheffing wordt het gebruik van de brug een collectief goed.
opgave 6Opgave 6
Blijft geld wel rollen?
In 1960 bedroeg de totale geldhoeveelheid in Nederland € 5,129 miljard. In de jaren
zeventig van de vorige eeuw gingen overheid en bedrijfsleven er massaal toe over de
salarissen giraal te betalen. De Nederlandsche Bank (DNB) juichte dat toe: het
betalingsverkeer zou goedkoper en veiliger worden. DNB vond dat belangrijk, omdat het
betalingsverkeer een steeds grotere omvang kreeg: in 2000 was de totale geldhoeveelheid in
Nederland 24 keer zo groot als in 1960. Volgens DNB zal dankzij de ontwikkeling van de
computertechniek de opmars van moderne betaalvormen zoals chippen en pinnen de
komende jaren verder doorgaan.
verhouding giraal geld en chartaal geld
181p
Hoe blijkt uit figuur 5 dat overheid en bedrijfsleven in de jaren zeventig de salarissen
massaal giraal gingen betalen?
192p
Bereken de girale geldhoeveelheid in 2000.
202p
Wat zal er in de toekomst volgens DNB gebeuren met het aandeel van het girale geld in de
totale geldhoeveelheid? Verklaar het antwoord.
opgave 7Opgave 7
uit een krant (maart 2002): Vrouwen kom terug! “Werkt u? Nee? En zou u willen werken?”, vraagt Tanja aan de winkelende Els. “Jawel, maar ik dacht, dat ze me na al die jaren toch niet meer konden gebruiken en dus heb ik geen moeite gedaan een baan te krijgen”, antwoordt de 52-jarige huisvrouw Els. Nu de kinderen de deur uit zijn, heeft Els tijd over. Voordat ze kinderen kreeg, heeft Els als verpleegkundige gewerkt. Volgens Tanja zou Els zo weer aan de slag kunnen, als ze dat zou willen. Tanja maakt deel uit van een Kom terug!-wervingsteam. Met deze teams, die naar markten en winkelcentra gaan om vrouwen aan te spreken, probeert de overheid vrouwen zoals Els te bewegen weer te gaan werken. De arbeidsmarkt is krap en ondanks de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen bestaan er met name in de zorg en in het onderwijs grote personeelstekorten. tabel 5 geregistreerde jaar mannen werkloosheid vrouwen 1999 115.000 106.000 2001 77.000 69.000 figuur 6 arbeidsdeelname mannen en vrouwen in 1999 en 2001 Met de Kom terug!-wervingsteams richt de overheid zich op de ...(1)... van de arbeidsmarkt. Als Els weer als verpleegkundige aan de slag gaat, neemt de ...(2)... af en groeit de ...(3)... in Nederland.
opgave 8Opgave 8
uit een krant (juni 2001):
Het ‘warmste’ ijs ter wereld
Ben and Jerry’s ijs is mateloos populair. Het is namelijk erg lekker, doordat er veel verse
ingrediënten in zijn verwerkt. Het is echter niet goedkoop: een halve liter kost al gauw vijf
euro. Dat komt volgens de makers doordat het ijs op een maatschappelijk verantwoorde
manier wordt geproduceerd. Zij wijzen in dat verband op de volgende aspecten:
1 een deel van de winst wordt geïnvesteerd in Greystone Bakery waar daklozen werk wordt
geboden;
2 ingrediënten zoals melk, noten en fruit komen van leveranciers die milieuvriendelijk
produceren;
3 de Ben and Jerry’s ijswinkels maken gebruik van stroom uit zonne- en windenergie.
Een klant koopt dus niet alleen een lekker ijsje, maar ook ‘een warm gevoel’.
De makers van Ben and Jerry’s ijs vinden duurzame economische ontwikkeling belangrijk.
242p
Uit welk(e) van de drie genoemde aspecten blijkt dat? Verklaar het antwoord.
252p
Leg uit dat de reële consumptie van goederen kan dalen als alle bedrijven op een
maatschappelijk verantwoorde manier zouden gaan produceren.
opgave 9Opgave 9
Sein op rood
Na jaren van dalende werkloosheid kwam in maart 2002 de kentering: de voor het seizoen
gecorrigeerde werkloosheid begon weer te groeien. Economen waren het er over eens, dat
die groei voor een deel werd verklaard door een toename van de beroepsbevolking en voor
een deel door een afname van de vraag naar arbeid. Zij waren het echter niet helemaal eens
over de oorzaken van die afnemende vraag naar arbeid. Een econoom van de
werkgeversorganisatie stelde, dat die afname vooral structurele oorzaken had. Een econoom
van de vakbond was van mening, dat die afname vooral conjuncturele oorzaken had.
De werkloosheidscijfers in tabel 6 zijn niet voor het seizoen gecorrigeerd. Toch kan uit die
tabel worden geconcludeerd dat de voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheid in maart
2002 weer begint te groeien.
262p
Welke van de onderstaande uitspraken is in dit verband juist?
uitspraak 1
De voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheid begint in maart 2002 weer te groeien want
de werkloosheid in maart 2002 is hoger dan in januari en februari 2002.
uitspraak 2
De voor het seizoen gecorrigeerde werkloosheid begint in maart 2002 weer te groeien want
de werkloosheid in maart 2002 is hoger dan in maart een jaar eerder, terwijl die in februari
en januari nog lager lag dan een jaar eerder.
272p
Welke tabel zal de econoom van de werkgeversorganisatie gebruiken om zijn stelling te
ondersteunen? Beschrijf de redenering van deze econoom.
282p
Welke tabel zal de econoom van de vakbonden gebruiken om zijn mening te ondersteunen?
Beschrijf de redenering van deze econoom.
opgave 10Opgave 10
Zorgen om de dollarkoers
De familie Jansen is van plan een vakantie te boeken in de Verenigde Staten van Amerika
(VS). Zo’n vakantie kost veel geld en daarom volgt de familie met grote belangstelling de
ontwikkeling van de dollarkoers. In een krant staan op een dag de onderstaande berichten
en de familie vraagt zich bezorgd af wat die voor gevolgen hebben voor de dollarkoers.
tekort lopende rekening VS
De lopende rekening van de
betalingsbalans van de Verenigde
Staten van Amerika laat al jaren een
fors en groeiend tekort zien.
afnemende groei VS
De Amerikaanse overheid maakt zich
zorgen over de afnemende
economische groei in het land.
Het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans van de VS kan tot gevolg hebben
dat op de valutamarkt het aanbod van dollars...(1)... is dan de vraag naar dollars waardoor
de koers van de dollar ten opzichte van de euro zal...(2)... en een vakantie in de VS...(3)...
zal worden.
292p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) groter / kleiner
bij (2) dalen / stijgen
bij (3) duurder / goedkoper
De ontwikkeling van de rente in de VS leidt via een kleinere...(1)... door de VS tot een
daling van de dollarkoers. De lagere dollarkoers maakt de export van de VS...(2)..., zodat
de Amerikaanse bedrijven...(3)... kunnen exporteren, waardoor de daling van de
dollarkoers wordt...(4)....
302p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) kapitaalexport / kapitaalimport
bij (2) duurder / goedkoper
bij (3) meer / minder
bij (4) afgeremd / versterkt
