opgave 1Opgave 1
Nieuw belastingsysteem stimuleert arbeidsparticipatie
Doelstellingen van het tweede kabinet Kok waren onder andere verbetering van het milieu
en het stimuleren van de arbeidsparticipatie. Om deze doelstellingen te bereiken, werd in
2001 door het tweede kabinet Kok een nieuw belastingstelsel in Nederland ingevoerd. Eén
van de kenmerken van het nieuwe stelsel is een verschuiving van directe naar indirecte
belastingen. In tabel 1 staan de financiële gevolgen van het nieuwe stelsel. De bedragen
betreffen veranderingen in 2001 ten opzichte van 2000. De invoering van het nieuwe
belastingstelsel ging per saldo gepaard met een lastenverlichting van 3 miljard euro.
maatregel + = lastenverzwaring voor de burger = lastenverlichting voor de burger a. beperking en afschaffen aftrekposten b. verhoging BTW-tarief van 17,5% naar 19% c. verhoging tabaksaccijns d. verlaging tarieven inkomstenbelasting e. overige maatregelen + 1,5 miljard euro + 4,8 miljard euro …………………… 6,9 miljard euro 2,6 miljard euro
12p
Bereken de verhoging van de tabaksaccijns in 2001.
22p
Welke maatregel in tabel 1 is in strijd met de verschuiving van directe naar indirecte
belastingen? Verklaar het antwoord.
32p
Welke maatregel in tabel 1 kan bijdragen aan een toename van de arbeidsparticipatie?
Verklaar het antwoord via de aanbodkant van de arbeidsmarkt.
opgave 2Opgave 2
Nederlandse bedrijven gevoelig voor wisselkoers euro
Nederlandse bedrijven zijn sterk gericht op het buitenland. In vergelijking met andere
bedrijven in Europa exporteren en importeren Nederlandse bedrijven naar verhouding veel.
Daarnaast zijn de investeringen en beleggingen van Nederlandse bedrijven in het buitenland
naar verhouding groot. Nederlandse bedrijven zijn daardoor gevoelig voor schommelingen
in de wisselkoers van de euro ten opzichte van bijvoorbeeld de Amerikaanse dollar en het
Engelse pond. De onderstaande krantenartikelen uit juli 2000 illustreren dit.
krantenartikel 1
Winst Supergrutter daalt en stijgt
Supermarktketen ’De Grutter’, die zijn hoofdvestiging in Nederland heeft, maakte gisteren
zijn halfjaarresultaten bekend. Opvallend was het resultaat van de vestiging in Engeland. In
Engelse ponden gemeten daalde de winst van de vestiging in Engeland van ’De Grutter’ ten
opzichte van het vorig half jaar met 10%, terwijl de winst in euro's gemeten een kleine
stijging liet zien. Het resultaat van de vestiging in Engeland is overgemaakt naar de
hoofdvestiging in Nederland.
krantenartikel 2
Topmannen stappen op
De topmannen van de staal- en aluminiumproducent Corus stappen onmiddellijk op. Sinds
de fusie tussen Hoogovens en British Steel zit het concern diep in de problemen. In de
afgelopen maanden leed Corus een verlies van 35 miljoen euro. De problemen worden deels
veroorzaakt door de koersontwikkeling van het Engelse pond ten opzichte van de euro. De
Engelse tak van Corus had hierdoor met afzetproblemen te kampen in Europa. Bij de
Nederlandse tak van Corus werd een winst gemaakt van 50 miljoen euro.
krantenartikel 3
Beleggingen in het buitenland nemen bij pensioenfondsen sneller toe dan bij
verzekeraars
Eind 1999 was 58% van het vermogen van Nederlandse pensioenfondsen in het buitenland
belegd. Drie kwartalen later is dit percentage opgelopen tot 65%. De beleggingen van
verzekeraars in het buitenland stijgen minder snel. Zij beleggen nu 22,5% in het buitenland
tegen 21,5% eind vorig jaar. Bijna alle buitenlandse beleggingen worden aangehouden in de
vorm van effecten (aandelen en obligaties).
42p
Is de koers van de euro ten opzichte van het Engelse pond gedaald of gestegen? Verklaar
het antwoord met behulp van de informatie uit krantenartikel 1.
In de eerste helft van 2000 verslechterde het saldo op de kapitaalrekening van de
Nederlandse betalingsbalans.
52p
Noem een krantenartikel dat daarop wijst. Licht het antwoord toe.
In 2001 verbeterde het saldo op de inkomensrekening van de Nederlandse betalingsbalans.
64p
Noem twee krantenartikelen waarin een oorzaak van deze verbetering staat beschreven.
Licht het antwoord toe.
opgave 3Opgave 3
Uit een krant (eind 2000):
Eerste biologische varkensboer failliet
Vorige week heeft varkensboer Krul het faillissement aangevraagd voor zijn biologische
varkensfokkerij. Daarmee is Krul de eerste Nederlandse biologische varkensfokker die
aangeeft het hoofd niet langer boven water te kunnen houden.
Enkele jaren geleden had Krul nog een intensieve varkensfokkerij. De hoge
milieuheffingen, het gevaar van varkenspest en de door het Ministerie van Landbouw in het
vooruitzicht gestelde subsidies trokken Krul destijds over de streep om over te stappen naar
de biologische varkensfokkerij. Een teleurgestelde boer Krul: „En nog steeds wacht ik op de
beloofde overheidssubsidies die de extra kosten zouden compenseren. De extra
investeringen ter verbetering van de leefomgeving van mijn varkens en de hogere kosten
voor veevoer heb ik dus zelf moeten betalen. In mijn bedrijfsplan ben ik steeds uitgegaan
van overheidssubsidies op de investeringen en het veevoer. Zonder subsidies red je het niet
als biologische varkensfokker.”
In figuur 1 is de marktsituatie in Nederland van biologisch varkensvlees in het jaar 2000
weergegeven.
Nederlandse markt voor biologisch varkensvlees
De productiecapaciteit van varkensfokker Krul bedraagt 50.000 kilogram biologisch
varkensvlees per jaar. Varkensfokker Krul onderscheidt twee kostenfuncties: één voor de
situatie zonder overheidssubsidies en één voor de situatie met overheidssubsidies:
TK (zonder subsidies) = 4q + 35.000
TK (met subsidies) = 3q + 20.000
De symbolen hebben de volgende betekenis:
TK = de totale kosten per jaar in euro's
q = het geproduceerde en verkochte aantal kilo's biologisch varkensvlees per jaar
Een econoom stelt dat uit figuur 1 blijkt dat varkensfokkers in het jaar 2000 zijn
overgestapt van de intensieve varkensfokkerij naar de biologische varkensfokkerij.
72p
Leg uit hoe deze overstap uit figuur 1 kan blijken.
82p
Hoe blijkt uit de kostenfuncties dat Krul rekening houdt met subsidie op het veevoer? Licht
het antwoord toe.
92p
Toon aan dat Krul zonder subsidies begin 2000 bij de maximale productieomvang verlies
maakt.
Een politicus pleit voor het instellen van een minimumprijs voor biologisch varkensvlees,
waarbij de overheid eventuele overschotten op de markt opkoopt. De politicus beweert dat
een minimumprijs van € 4,5 per kilo biologisch varkensvlees een goed alternatief is voor de
aan Krul in het vooruitzicht gestelde subsidies. Varkensfokker Krul beweert dat hij beter af
zou zijn geweest met de subsidies en een minimumprijs van € 3,5 per kilo biologisch
varkensvlees.
102p
Wie heeft gelijk: de politicus of varkensfokker Krul? Licht het antwoord toe met een
berekening.
opgave 4Opgave 4
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kondigt eind 2000 in de Tweede Kamer
maatregelen aan om het beroep op de bijstand terug te dringen. Zo wil hij een
sollicitatieplicht opleggen aan mensen met een bijstandsuitkering die zonder veel
bijscholing aan de slag kunnen. „Want”, zo betoogt hij in een journaaluitzending,
„bedrijven schreeuwen om personeel en toch leven ruim 400.000 mensen in Nederland van
een bijstandsuitkering.” De minister vindt het van belang dat ook alleenstaande ouders met
een bijstandsuitkering een band met de arbeidsmarkt houden. Als mensen lang zonder werk
zitten, is de kans groot dat zij ook in de komende jaren op de bijstand aangewezen blijven.
Het kabinet stelt voor dat alleenstaande ouders worden verplicht minstens 24 uur per week
betaalde arbeid te verrichten. De minister geeft tenslotte aan dat hij bereid is rekening te
houden met persoonlijke omstandigheden van uitkeringsgerechtigden, omdat „veel
bijstandsmoeders met kinderen jonger dan 5 jaar onmogelijk hun zorgplicht met een baan
kunnen combineren.”
Dit standpunt van de minister lokte in de media veel discussie uit. Gert, leerling uit 5 havo,
vindt dat de gunstige gevolgen van de aangekondigde sollicitatieplicht in deze discussie
onderbelicht blijven. Gert stuurt daarom een ingezonden brief naar een landelijk dagblad.
De brief van Gert begint als volgt:
„Geachte redactie,
Bij de vraag of er een sollicitatieplicht voor mensen met een bijstandsuitkering moet
worden opgelegd, speelt een groot aantal aspecten een rol. Ik vind dat tegenstanders van
een sollicitatieplicht goede argumenten hebben. Zo vraag ik me af, of de overheid
alleenstaande ouders wel kan verplichten de opvoeding van jonge kinderen gedeeltelijk over
te laten aan anderen.
Toch wil ik in deze brief de gunstige economische gevolgen van het opleggen van een
sollicitatieplicht benadrukken.”
116p
Schrijf het vervolg van de brief van Gert.
In deze brief moeten de volgende aspecten aan de orde komen:
a het gevolg voor de loonontwikkeling en het gevolg daarvan voor de internationale
concurrentiepositie van Nederland.
b het gevolg voor de secundaire inkomensverdeling.
Daarnaast moet in de brief naar eigen keuze één van de onderstaande aspecten aan de orde
komen. Kies daarbij het aspect dat het best in de brief past.
1 de noodzaak tot een verhoging van het deelnemingspercentage van vrouwen met het oog
op de vergrijzing van de bevolking.
2 het gevolg voor de verhouding tussen inactieven en actieven (de i/a-ratio).
3 het gevolg voor de belastingontvangsten.
Aanwijzingen
• Gebruik voor het vervolg van de brief 120 woorden (een afwijking van 20 woorden is toegestaan).
• De brief moet een doorlopend verhaal zijn; de onderdelen moeten goed op elkaar aansluiten.
opgave 5Opgave 5
Studentenkamers onbetaalbaar
In steden als Amsterdam, Rotterdam en Utrecht wordt het steeds moeilijker voor studenten
woonruimte te vinden. Het tekort aan kamers voor studenten in de grote steden groeit en de
huurprijzen worden steeds hoger. Het prijsinelastische aanbod van kamers voor studenten
speelt hierbij een rol. Het plan om de gratis openbaarvervoerkaart voor studenten af te
schaffen, dreigt de huurprijzen verder op te jagen.
122p
Leg uit dat het afschaffen van de gratis openbaarvervoerkaart voor studenten tot een hogere
huurprijs van kamers voor studenten kan leiden.
133p
Verklaar waardoor het aanbod van kamers voor studenten op korte termijn prijsinelastisch is.
Stel dat gemeentebesturen in de studentensteden overwegen in te grijpen door een
maximumhuurprijs per kubieke meter woonruimte in te stellen. Verwacht wordt dat deze
ingreep het tekort aan kamers voor studenten sterk opdrijft. Stel dat in een gemeente zo'n
maximumhuurprijs wordt ingesteld, maar dat de terugloop van het aanbod van kamers voor
studenten als gevolg van deze maatregel achteraf meevalt.
143p
Is het aanbod van kamers voor studenten achteraf prijselastischer of prijsinelastischer dan
aanvankelijk werd verwacht? Verklaar het antwoord.
opgave 6Opgave 6
In economische publicaties wordt veel gebruik gemaakt van tabellen en grafieken. In het
informatieboekje staan vier statistieken. Naar aanleiding van deze statistieken worden in
deze opgave vijf vragen gesteld.
152p
Bereken de toegevoegde waarde in de Nederlandse agrarische sector in 1999.
In statistiek 2 is het indexcijfer (1998 = 100) van de afzet in de akkerbouw voor 1999
weggelaten.
162p
Bepaal door schatting hoe groot dit indexcijfer moet zijn geweest. Verklaar het antwoord.
In 1980 bedragen de uitgaven voor de agrarische sector 70,5% van de totale EU-uitgaven.
172p
Zijn de uitgaven voor de agrarische sector in procenten van de totale EU-uitgaven in 1999
ten opzichte van 1980 gedaald, gestegen of gelijk gebleven? Licht het antwoord toe met een
berekening.
Uit statistiek 4 blijkt dat ruim driekwart van de totale agrarische export van landen in West-
Europa naar andere landen in West-Europa gaat. In statistiek 4 zijn enkele gegevens
weggelaten.
182p
Bereken de waarde in miljarden dollars van de export van de agrarische sector in 1999 van
West-Europa naar de landen buiten West-Europa.
Stel dat de agrarische export en import op een aparte deelrekening van de betalingsbalans
wordt genoteerd.
192p
Heeft West-Europa ten opzichte van Noord-Amerika in 1999 een overschot of een tekort op
deze deelrekening? Verklaar het antwoord.
opgave 7Opgave 7
Wordt de AOW onbetaalbaar?
Alle ingezeten burgers van Nederland die 65 jaar en ouder zijn, ontvangen een AOW-
uitkering. De AOW-uitkeringen worden gefinancierd via een omslagstelsel. Tot het jaar
2040 stijgt het aantal ouderen veel sneller dan het aantal premieplichtigen. Hierdoor dreigen
de AOW-uitkeringen onbetaalbaar te worden.
Een journalist van de economische redactie van een krant wil de problemen rond de
financiering van de AOW becijferen en gaat daarbij uit van de volgende gegevens:
Overige gegevens voor 2000:
• het jaarinkomen van een premieplichtige bedraagt gemiddeld € 24.000;
• een AOW-uitkering is waardevast en bedraagt gemiddeld € 8.636,36;
• de AOW-uitkeringen bedragen in totaal € 19 miljard;
• 60% van de beroepsgeschikte bevolking is premieplichtig.
Voor 2040 gaat de journalist er van uit dat:
• de koopkracht van het gemiddelde inkomen ten opzichte van 2000 is gestegen;
• de gemiddelde AOW-uitkering vanwege haar waardevaste karakter is gestegen tot € 26.000;
• nog steeds 60% van de beroepsgeschikte bevolking premieplichtig is.
202p
Toon aan dat een premieplichtige in 2000 gemiddeld € 2.918,59 aan AOW-premie moet
betalen.
212p
Bereken hoeveel procent het prijspeil in 2040 naar verwachting hoger is dan in 2000.
222p
Bereken hoeveel procent de gemiddelde AOW-premie in 2040 naar verwachting hoger is
dan in 2000.
Stel dat de journalist bij zijn berekeningen was uitgegaan van een welvaartsvaste in plaats
van een waardevaste AOW-uitkering.
232p
Zouden de benodigde AOW-premies in 2040 in dat geval hoger zijn geweest, lager zijn
geweest of gelijk zijn gebleven? Verklaar het antwoord.
Let op: de laatste opgave van dit examen staat op de volgende pagina.
opgave 8Opgave 8
Uit een krant (augustus 2000):
Economie op volle toeren wakkert inflatie aan
In de eerste vijf maanden van 2000 is de consumentenprijsindex (CPI), de maatstaf voor de
inflatie in Nederland, flink gestegen. Voor 2001 wordt zelfs een verdere toename van de
inflatie verwacht. Oorzaak hiervan is de belastingherziening: de directe belastingen worden
verlaagd en de indirecte belastingen worden verhoogd. Daarnaast wordt verwacht dat door
de krapte op de arbeidsmarkt de loonstijging in 2001 hoger zal gaan uitvallen dan in 2000.
Voor 2001 wordt gehoopt op een koersontwikkeling van de euro ten opzichte van de dollar
die de inflatie afremt.
242p
Leg uit dat een verlaging van de directe belastingen tot bestedingsinflatie kan leiden.
252p
Leg uit dat een krappe arbeidsmarkt tot extra incidentele loonstijgingen kan leiden.
262p
Werd gehoopt op een daling of op een stijging van de koers van de euro in 2001? Verklaar
het antwoord.
