opgave 1Opgave 1
Werkgelegenheid groeit, loonmatiging moet blijven
De vakbonden hebben jarenlang de looneisen gematigd in ruil voor meer werk. De
werkgelegenheid is inderdaad toegenomen: steeds meer mensen konden een baan vinden.
Wil dit ook in de toekomst zo blijven, dan moet volgens sommige economen de
loonmatiging van de afgelopen jaren worden volgehouden.
Loonmatiging kan betekenen dat de lonen minder stijgen dan de arbeidsproductiviteit.
Stel dat in een bedrijf het gemiddelde loon minder stijgt dan de arbeidsproductiviteit.
11p
Zullen de loonkosten per product in dat bedrijf dan dalen, stijgen of gelijk blijven?
Stel dat in een bedrijf de arbeidsproductiviteit met 2% toeneemt. De werkgelegenheid in
dat bedrijf neemt ook toe.
22p
Is de productie in dat bedrijf dan gegroeid met minder dan 2%, met precies 2% of met
meer dan 2%?
Loonmatiging kan ook betekenen dat de lonen minder stijgen dan de prijzen.
33p
Leg uit hoe loonmatiging dan kan leiden tot
minder werkgelegenheid.
opgave 2Opgave 2
Meer marktwerking
In de afgelopen jaren is in belangrijke economische sectoren zoals de telecommunicatie
en de gas-, water- en elektriciteitsbedrijven concurrentie mogelijk gemaakt. Vroeger was
er in de genoemde sectoren sprake van overheidsmonopolies. Sommige economen
verwachten dat meer marktwerking voordelen voor de consument zal opleveren. Er zijn
echter ook economen die waarschuwen voor mogelijke nadelen voor de consument.
Ook in het openbaar vervoer is meer marktwerking gekomen. Deze ontwikkeling heeft
voor de consument zowel voordelen als nadelen.
42p
Noem een voordeel voor de consument van meer marktwerking in het openbaar vervoer.
Licht het antwoord toe.
52p
Noem een nadeel voor de consument van meer marktwerking in het openbaar vervoer.
Licht het antwoord toe.
opgave 3Opgave 3
Europa als handelsblok
Een van de doelstellingen van de Europese Unie (EU) is het bevorderen van vrijhandel
tussen de lidstaten. In de wereld stelt de EU zich vaak op als een handelsblok, net als de
Verenigde Staten van Amerika (VS).
De EU en de VS beschuldigen elkaar regelmatig van protectie.
61p
Wat wordt in de economie verstaan onder protectie?
72p
Noem twee motieven voor protectie.
82p
Hieronder staan drie uitspraken over protectie. Geef voor elke uitspraak aan of deze juist
of onjuist is.
uitspraak 1
Het verhogen van invoerrechten is een vorm van protectie.
uitspraak 2
Het afschaffen van invoercontingenten is een vorm van protectie
uitspraak 3
Het instellen van uitvoersubsidies is een vorm van protectie.
Het handelsverkeer tussen landen wordt beïnvloed door verschillen in de belastingstelsels.
Met name de verschillen in tarieven van de vennootschapsbelasting en de BTW spelen
hierbij een rol.
92p
Leg uit dat een verschil in de BTW-tarieven op benzine tot internationaal handelsverkeer
kan leiden.
102p
Leg uit dat een verschil in de tarieven van de vennootschapsbelasting tot internationaal
handelsverkeer kan leiden.
opgave 4Opgave 4
uit een krant:
Oververhitting dreigt in Chili
Om oververhitting van de economie te voorkomen, heeft de Chileense regering besloten
de kredietverlening door de banken te beperken. De rente is met 1,5% verhoogd en de
banken zijn gedwongen meer geld in kas te houden.
112p
Met ’oververhitting’ wordt hier bedoeld een situatie van
…(1)
… en
…(2)
… prijzen.
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
Bij (1) hoogconjunctuur / laagconjunctuur
Bij (2) dalende / stijgende
123p
Leg uit hoe een renteverhoging oververhitting van de economie kan voorkomen.
opgave 5Opgave 5
Gaan we voor Pampus?
Bierbrouwerij D’oude Pampus NV (verder kortweg Pampus genoemd) maakte in 2000
een totale winst van € 1.200.000. Als Pampus geen nieuwe activiteiten onderneemt, zal in
2001 de totale winst even groot zijn. In 2001 wil Pampus echter haar assortiment
uitbreiden en een nieuw soort bier op de markt brengen onder de naam Mil3. De totale
kosten in € (TK) en de totale opbrengsten in € (TO) van Mil3 zijn afhankelijk van het
aantal verkochte kratjes Mil3 (q). Voor 2001 is van Mil3 het volgende bekend:
TK = 7,5q + 1.000.000
TO = 10q
In 2001 verwacht de afdeling marketing van Pampus 300.000 kratjes Mil3 te verkopen.
Het nieuwe bier zal alleen op de markt worden gebracht als de totale winst van Pampus
in 2001 niet onder de € 900.000 komt.
131p
Waaruit blijkt dat de eigenaren van Pampus beperkt aansprakelijk zijn voor de schulden
van de onderneming?
141p
Voor welke prijs wordt een kratje Mil3 aangeboden?
153p
Zal Pampus besluiten het nieuwe bier op de markt te brengen? Verklaar het antwoord
met behulp van een berekening.
opgave 6Opgave 6
De euro is ook geld
De Europese Unie streeft naar een vrij economisch verkeer. Een gemeenschappelijke
geldeenheid kan dat vrije verkeer bevorderen. Geld heeft drie functies: ruilmiddel,
spaarmiddel en rekenmiddel. Vanaf 1 januari 2002 zal de euro (€) alle functies van de
gulden hebben overgenomen, zowel in het chartale als in het girale geldverkeer.
De onderstaande uitspraken hebben betrekking op februari 2002.
162p
Geef voor elke uitspraak aan of de euro hier de functie heeft van ruilmiddel, spaarmiddel
of rekenmiddel.
uitspraak 1
Ruud bewaart € 450 in een blik verborgen op zolder.
uitspraak 2
Bart koopt een pak koffie en betaalt daarvoor € 2.
uitspraak 3
Karin heeft een aanrijding gehad en de schade aan haar auto bedraagt € 1.250.
uitspraak 4
Een computer bij Elektro kost € 1.150 en dezelfde computer bij Dyna kost € 1.050.
De onderstaande uitspraken hebben betrekking op februari 2002.
172p
Geef voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
uitspraak 1
Eurobankbiljetten behoren tot de chartale geldhoeveelheid.
uitspraak 2
Chartaal geld heeft een vaste nominale waarde.
uitspraak 3
De waarde van giraal geld wordt door de overheid gegarandeerd.
uitspraak 4
Een betaling via de pinautomaat in een winkel is een girale betaling.
opgave 7Opgave 7
Microsof? In de automatisering is Microsoft een grote naam. Het bedrijf van Bill Gates beheerst een groot deel van de softwaremarkt. In de Verenigde Staten van Amerika (VS) is Microsoft voor de rechter gedaagd. De aanklacht luidt dat het bedrijf concurrenten weinig kans geeft. Zo heeft Microsoft bijvoorbeeld de browser Internet Explorer ingebouwd in haar PC-besturingsprogramma Windows 95/98.Andere softwarebedrijven konden daardoor hun browsers vrijwel niet meer verkopen. Bill Gates is zich van geen kwaad bewust. Volgens hem maakt de positie van Microsoft het juist mogelijk om goede en goedkope software te leveren. De consument zou daar alleen maar voordeel van hebben.
opgave 8Opgave 8
Leuker kunnen we het niet maken … Voor de inkomstenbelasting gelden de belastingtarieven die in tabel 1 zijn gegeven. tabel 1 eerste schijf € belastingpercentages 0 tot en met € 6.800 tweede schijf € 6.801 tot en met € 21.800 derde schijf € 21.801 tot en met € 48.100 vierde schijf meer dan € 48.100 In de aanloop naar verkiezingen belooft een politieke partij het belastingpercentage in de eerste schijf te verlagen naar 30%. Daarvoor in ruil moet het belastingpercentage in de tweede schijf verhoogd worden naar 40%. Ruud vraagt zich af of dat in zijn geval voordelig zou uitpakken. Hij heeft daartoe de gegevens in tabel 2 verzameld. tabel 2 aftrekposten inkomensgegevens van € Ruud 3.740 bruto jaarinkomen € 27.300 belastingvrije som € 4.175
opgave 9Opgave 9
Moeten de premies omlaag?
Alle werknemers betalen verplicht premies voor de sociale zekerheid. Deze premies
worden op het loon ingehouden en door de werkgever aan de overheid afgedragen. Het
geld dat zo bij elkaar wordt gebracht, is bedoeld om mensen die daar recht op hebben een
sociale uitkering te geven. In 1999 groeide de economie zo snel dat er van
hoogconjunctuur gesproken kon worden. Er dreigde zelfs krapte op de arbeidsmarkt te
ontstaan. Sommigen stelden toen voor de premie voor de werkloosheidsuitkeringen te
verlagen. Een verstandig voorstel?
Bij een krappe arbeidsmarkt is de positie van de werknemers …(1)… en kunnen zij
…(2)… looneisen stellen. Bij hoogconjunctuur …(3)… de werkloosheid en zal het bedrag
dat nodig is voor de werkloosheidsuitkeringen (4).… Als de overheid besluit de
premies te verlagen, zal het …(5)… inkomen van werknemers …(6)… en kunnen de
looneisen (7) worden.
243p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
Bij (1) sterk / zwak
Bij (2) geringe / hoge
Bij (3) daalt / stijgt
Bij (4) afnemen / toenemen
Bij (5) bruto / netto
Bij (6) dalen / stijgen
Bij (7) gematigd / opgeschroefd
opgave 10Opgave 10
Overheidsbegroting steeds gezonder
Het lukt de regering steeds beter om haar uitgaven in overeenstemming te brengen met
haar inkomsten. Het financieringstekort wordt snel kleiner. De staatsschuld, in 1999 nog
ruim 50 procent van het nationaal inkomen, groeit steeds minder. In 2000 was er zelfs
sprake van een financieringsoverschot.
In figuur 1 zijn enkele gegevens in beeld gebracht met betrekking tot de
overheidsbegroting van het jaar 1999. De staatsschuld betreft de schuld op 1 januari 1999.
begrotingstekortin1999
aflossingin1999
252p
Bereken hoeveel de staatsschuld bedraagt op 31 december 1999.
Agnieta vraagt enkele klasgenoten wat een financieringsoverschot is. Zij krijgt
verschillende antwoorden:
De aflossing op de staatsschuld is kleiner dan de uitgaven aan rente.
De aflossing op de staatsschuld is groter dan het begrotingstekort.
De overheidsuitgaven zijn gelijk aan de overheidsinkomsten.
De staatsschuld daalt als percentage van het nationaal inkomen.
De uitgaven aan rente over de staatsschuld nemen af.
262p
Welk van deze antwoorden is juist?
opgave 11Opgave 11
Medisch toerisme
In 1998 besliste de rechter dat een Nederlandse ziektekostenverzekeringsmaatschappij
een bril moest vergoeden die door een Nederlandse verzekerde in België was gekocht.
Ook een andere Nederlander werd in het gelijk gesteld. Hij had het gebit van zijn dochter
laten behandelen door een kaakchirurg in Duitsland. In beide gevallen weigerde de
verzekeringsmaatschappij de kosten te vergoeden omdat die niet in Nederland gemaakt
waren. De rechter besliste echter dat door deze weigering het vrije economische verkeer
werd belemmerd. Dat is in strijd met de regels van de Europese Unie (EU).
De EU streeft onder andere naar een vrij economisch verkeer tussen de lidstaten, de
zogenoemde gemeenschappelijke markt. Economisch verkeer kan betrekking hebben op:
uitsluitend goederen;
uitsluitend goederen en diensten;
uitsluitend goederen, diensten en kapitaal;
zowel goederen, diensten, kapitaal en personen.
271p
Op welke van deze vier mogelijkheden heeft het streven van de EU betrekking?
Door de vorming van de gemeenschappelijke markt neemt de concurrentie binnen de EU
toe.
282p
Hoe blijkt dat uit de tekst over medisch toerisme?
Sommige critici van de EU beweren dat de vorming van de gemeenschappelijke markt tot
gevolg heeft dat de nationale regeringen minder eigen beleid kunnen voeren.
292p
Bevestigt de tekst over medisch toerisme deze opvatting? Licht het antwoord toe.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 12Opgave 12
Toetje Dé topper van restaurant ’Italiano’ is het dessert ’Tiramisu’. Italiano maakte dat altijd zelf, maar overweegt nu de productie ervan uit te besteden aan het bedrijf ’De Toetjesboer’. In tabel 3 zijn de productiekosten van Tiramisu gegeven. tabel 3 productiehoeveelheid arbeidskosten Italiano 10 kilo Tiramisu 2 uur à € 18,50 per uur De Toetjesboer 300 kilo Tiramisu 30 uur à € 27,50 per uur € 950
