Eindexamen biologie havo 2025, tijdvak 1

Waaruit blijkt dat FA in de familie van Eileen niet X-chromosomaal recessief overerft? A Eileens moeder heeft geen FA. B Eileens vader heeft geen FA. C Eileens broer heeft geen FA. D Eileens opa aan moeders kant heeft geen FA. Door de erfelijke aandoening afbeelding 2 heeft Eileen te weinig vaste bloedbestanddelen. Daardoor is ze altijd moe en heeft ze vaak last van infecties en bloedingen. Afbeelding 2 is een microscopisch preparaat van gezond bloed. Hierin zijn verschillende vaste bloedbestanddelen met nummers aangegeven.

− Noteer in de tweede kolom in elk vakje het nummer waarmee het bijbehorende bloedbestanddeel in afbeelding 2 is aangegeven. − Noteer in de derde kolom in elk vakje het symptoom dat ontstaat door een tekort aan het bijbehorende bloedbestanddeel. Kies uit: vermoeidheid – infecties – bloedingen. In het eerste jaar na de diagnose krijgt Eileen om de paar weken een bloedtransfusie met bloedplaatjes en rode bloedcellen. De toegediende rode bloedcellen zijn bij voorkeur van Eileens eigen bloedgroep. Eileen heeft bloedgroep B en is resuspositief (B + ). In noodgevallen zou ze ook rode bloedcellen van andere bloedgroepen kunnen ontvangen. Het ziekenhuis heeft de volgende andere rode bloedcellen op voorraad: A + , A – , B – , AB + , AB – , 0 + en 0 – .

Noteer welke van deze rode bloedcellen veilig aan Eileen kunnen worden toegediend. Eileen komt in aanmerking voor een stamceltransplantatie. Eerst ondergaat ze chemotherapie om haar eigen bloedstamcellen te vernietigen. Enkele dagen later krijgt ze gezonde stamcellen van een donor. Om de bloedstamcellen toe te dienen, wordt bij Eileen een slangetje (katheter) door de huid in een bloedvat aangebracht (afbeelding 3). afbeelding 3 De katheter mondt uit in een bloedvat in de buurt van het hart.

Wat is de naam van het proces waarbij uit de stamcellen verschillende typen bloedcellen ontstaan? En van welk proces is dit het gevolg? typen bloedcellen dat is het A adaptatie ontstaan door gevolg genexpressie van B adaptatie mutatie C adaptatie recombinatie D differentiatie genexpressie E differentiatie mutatie F differentiatie recombinatie Een gevaar bij stamceltransplantatie is de omgekeerde afstotingsziekte. Die treedt op als de afweercellen die uit de gedoneerde cellen ontstaan, de cellen van Eileen aanvallen en lekprikken. Om dit tegen te gaan is een donor gezocht van wie de membraaneiwitten op de lichaamscellen zo veel mogelijk overeenkomen met die van Eileen.

Welke afweercellen zijn verantwoordelijk voor de omgekeerde afstotingsziekte? En behoort de activiteit van deze cellen tot de aangeboren afweercellen (niet-specifieke) type of afweer de verworven (specifieke) afweer? A B-lymfocyten aangeboren B B-lymfocyten verworven C T-lymfocyten aangeboren D T-lymfocyten verworven De stamceltransplantatie is geslaagd als de gedoneerde stamcellen zich vestigen op de plaats waar ook bij gezonde mensen bloedcellen ontstaan.

Welk gas wordt netto opgenomen in het licht? En welk gas wordt netto opgenomen in het donker? netto-opname in het licht netto-opname in het donker A CO 2 CO 2 B CO 2 O 2 C O 2 CO 2 D O 2 O 2 Eendenkroos kan zich zowel geslachtelijk als ongeslachtelijk voortplanten. In het voorjaar worden soms bloemetjes gevormd, maar meestal plant eendenkroos zich voort door nieuwe bladschijfjes af te splitsen. Hieronder staan kenmerken van voortplanting. 1 Er treedt meiose op. 2 De nakomelingen zijn genetisch identiek aan de ouders. 3 Recombinatie van de chromosomen is mogelijk.

Eendenkroos groeit op ondiep, stilstaand of langzaam stromend water in sloten en vijvers. In de periode van mei tot oktober groeit de populatie snel . Als het wateroppervlak geheel met eendenkroos bedekt is, kan een tekort aan zuurstof ontstaan voor dieren die in het water leven. Bij dit proces spelen een aantal gebeurtenissen een rol: 1 Aerobe bacteriën breken het organisch materiaal af. 2 Er dringt geen licht meer door in het water. 3 Er is geen fotosynthese mogelijk bij waterplanten die onder water groeien. 4 Er ontstaat een laag afgestorven materiaal op de bodem.

Noteer de nummers van de vier gebeurtenissen waardoor een tekort aan zuurstof ontstaat in de juiste volgorde. Het water in de bakken bevat onder andere anorganische stikstofverbindingen. De stikstof (N) is nodig voor de vorming van aminozuren en andere organische stoffen. Enkele organische stoffen zijn: 1 cellulose 2 chlorofyl 3 DNA 4 RNA

Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende stof wel of geen stikstof bevat. Onder gunstige omstandigheden kan de biomassa van eendenkroos in één dag verdubbelen. Het is belangrijk om de hoeveelheid mineralen in het water goed te doseren, zodat ze geen beperkende factor worden. Ook de concentraties van O 2 en CO 2 worden gemonitord.

Eendenkroos wordt al enkele jaren als veevoer geteeld. Van der Meer onderzoekt of eendenkroos ook geschikt is voor menselijke consumptie, omdat eiwitten zo via de kortst mogelijke voedselketen bij de mens terechtkomen. Dat is gunstig, want bij elke schakel in de voedselketen gaat een groot deel van de energie uit organische stoffen verloren. Oorzaken van dit energieverlies zijn dat dode en niet-eetbare delen niet gegeten worden en dat een deel van de organische stoffen in ontlasting terechtkomt. Er is nog een belangrijke oorzaak van dit energieverlies.

Noteer die oorzaak. Door het hoge eiwitgehalte is eendenkroos mogelijk geschikt als vleesvervanger. De eiwitten moeten dan wel goed verteerbaar zijn en bepaalde aminozuren bevatten. Van der Meer onderzocht de verteerbaarheid van eendenkroos. De proefpersonen mochten een nacht en een ochtend niets eten, zodat het gehalte aan aminozuren in hun bloed laag werd. Daarna gaf ze de proefpersonen gekookt eendenkroos te eten. Voor en na het eten werd bij de proefpersonen bloed afgenomen. De bloedmonsters werden onderzocht op het gehalte aan essentiële aminozuren.