bij dit examen
LET OP: Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 51e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 51e.
Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
51e druk van de atlas.
opgave 1Migratie en vervoer (opgave 1)
Verdeling van enkele groepen migranten naar herkomst, in 25 gemeenten met meerdan 100.000 inwoners, 1 januari 2001
bron: CBS, Maandstatistiek van de bevolking, 2002/7
Als je het aandeel migranten uit België dat woonachtig is in Eindhoven, Nijmegen en
Zwolle met elkaar vergelijkt, blijkt er een verband te zijn tussen het aandeel migranten uit
België en de afstand tot België.
12p
Welk verband is dat?
Een soortgelijk verband als in de vorige vraag is niet te constateren voor migranten uit
voormalig Joegoslavië.
22p
Geef daarvoor de verklaring.
31p
Uit welk herkomstland (zie bron 1) zal het percentage mensen dat de Nederlandse
nationaliteit heeft het grootst zijn?
41p
Motiveer je antwoord.
opgave 2Migratie en vervoer (opgave 2)
bron 2 Migratie van en naar Zuid-Europa, 1945-2000 1950 1960 1970 1980 1990 2000 migratie vanuit Zuid- Europa emigratie vertrek - vrij naar: Migration in Southern Europe, Russell King (ed.), New York, 2000 Bron 2 geeft een beeld van de migratie van en naar Zuid-Europa in de tweede helft van de 20e eeuw. De ontwikkeling van het migratiesaldo vanaf 1960 is in het onderstaande schema voor een deel weergegeven. Periode Ontwikkeling van het migratiesaldo A: 1960-1975 D: afnemend en negatief saldo B: periode 1975 - …… E: …………………………… …………………………… C: periode …… - 2000 F: …………………………… ……………………………
bron 3 Aantal legaal aanwezige buitenlanders in Italië, Spanje en Portugal, 1997 Italië aantal % Spanje aantal % Portugal aantal % Marokko 131.406 10,6 Marokko 77.189 14,3 Kaapverdië 39.769 22,7 Albanië 83.807 6,8 Verenigd Koninkrijk 68.359 12,7 Brazilië 19.990 11,4 Filipijnen 61.285 4,9 Duitsland 45.898 8,5 Angola 16.296 9,3 USA 59.572 4,8 Portugal 38.316 7,1 Guinee- Bissau 12.785 7,3 Tunesië 48.909 3,9 Frankrijk 33.134 6,1 Verenigd Koninkrijk 12.342 7,0 Ex- Joegoslavië 44.370 3,6 Italië 21.362 4,0 Spanje 9.806 5,6 Duitsland 40.079 3,2 Argentinië 18.246 3,4 USA 8.364 4,8 Roemenië 38.138 3,1 Peru 18.023 3,3 Duitsland 8.345 4,8 China 37.838 3,0 Dominicaanse Republiek 17.845 3,3 Frankrijk 5.416 3,1 Senegal 34.831 2,8 USA 15.661 2,9 Mozambique 4.426 2,5 Polen 31.329 2,5 Nederland 13.925 2,6 São Tomé 4.304 2,5 Frankrijk 28.333 2,3 Filipijnen 11.770 2,2 Venezuela 3.783 2,2 Sri Lanka 28.162 2,3 China 10.816 2,0 Verenigd Koninkrijk 26.771 2,2 Egypte 26.171 2,1 Peru 24.362 2,0 Overig 50,5 Overig 27,6 Overig 17,7 Totaal 1.240.721 100 Totaal 538.984 100 Totaal 175.263 100 bron: Respective national registers, taken from Caritas di Roma, 1998; Eaton, 1999; Permanent Observatory on Immigration in Barcelona, 1999 Russell King (ed.), The Mediterranean Passage, Liverpool, 2001 Wat betreft de landen van herkomst van de immigranten in Zuid-Europa zijn er nogal wat opmerkelijke verschillen. Zo vormen volgens bron 3 de Albanezen de op één na grootste groep immigranten in Italië. Voor de verklaring van migratieprocessen is de interactietheorie van Ullman goed bruikbaar. Eén van de begrippen daaruit is de transporteerbaarheid / transferability.
→ Geef met behulp van een kaart uit de atlas de verklaring voor dat grote aantal immigranten uit deze landen en noem hierbij tevens de gebruikte kaart. In Spanje blijken de belangrijkste twee groepen immigranten afkomstig te zijn uit Marokko en het Verenigd Koninkrijk. Wat betreft de migratiemotieven is er tussen deze twee groepen een duidelijk verschil.
→ Schrijf de namen Marokko en Verenigd Koninkrijk onder elkaar op je antwoordblad en noteer achter de naam van elk land het belangrijkste motief voor migratie naar Spanje. Stel dat je onderzoek doet naar de ontwikkeling van het migratiesaldo van Spanje. In het kader van dat onderzoek heb je de volgende hypothese geformuleerd: “De ontwikkeling van het migratiesaldo van Spanje is sterk afhankelijk van de groei van het BNP per hoofd van de bevolking.” Je wilt deze hypothese toetsen voor de periode 1970-2000. Je beschikt over de migratiesaldi per jaar van Spanje in de periode 1970-2000. Daarnaast weet je het BNP per hoofd van de bevolking van dit land in het jaar 2000.
opgave 3Migratie en vervoer (opgave 3)
Multimodaal Transport Centrum Valburg:Op de kaart of van de kaart?
In Gelderland heeft enkele jaren een felle strijd gewoed over het Multimodaal Transport
Centrum (MTC) bij het Betuwse plaatsje Valburg. In najaar 2002 vond de ontknoping plaats.
De provincie Gelderland, het bestuur van het Knooppunt Arnhem-Nijmegen (KAN), het
Ontwikkelingsbedrijf MTC (OMTC) en de bedrijven die zich op het MTC wilden vestigen,
waren de belangrijkste voorstanders. Milieudefensie en de gemeente Overbetuwe, waarin
Valburg ligt, waren de belangrijkste tegenstanders. Inmiddels hebben de tegenstanders de
eerste slag gewonnen. Eind augustus 2002 verklaarde de Raad van State hun bezwaren
gegrond.
De raad vond dat de provincie Gelderland een onzorgvuldig besluit heeft genomen en zo’n
grote ruimtelijke ingreep beter had moeten rechtvaardigen. Of het MTC daarmee definitief
van de baan is, is nog onduidelijk. Legenda: bestemmingen haven agrarisch gebied water haventerminal verkeer uiterwaarden Rail Service C e n ter groen nog uit te werken bedrijfsterrein bebouwing buiten grens plangebied plangebied Valburg Elst Eimeren A 15 Reeth Betuwelijn A15 Slijk- Ewijk Oosterhout geplande A73 W aal 0 300 600 m
bron: Geografie, oktober 2002
Voor het Multimodaal Transport Centrum (MTC) was een insteekhaven aan de Waal
gepland. Volgens de milieuorganisatie Milieudefensie zou dit een aantasting van een deel
van de Ecologische Hoofdstructuur van Nederland hebben betekend. Zie kaart 61D
(51e druk: 53D).
112p
Leg uit waarom de geplande insteekhaven een deel van de Ecologische Hoofdstructuur zou
aantasten.
Voorstanders van het MTC Valburg beweerden dat de aanleg van het MTC goed zou zijn
voor het milieu.
122p
Waarom zou aanleg van het MTC goed zijn voor het milieu?
Pieter Jansen van Milieudefensie schrijft in het artikel, waarvan bron 4 een onderdeel is, dat
de overslag van spoor- naar watervervoer en omgekeerd bij het MTC Valburg niet logisch
is.
132p
Waarom is dit volgens Milieudefensie geen logische locatie voor (deze vorm van) overslag
van goederen die van en naar Rotterdam vervoerd worden?
142p
Waarom ligt de overslag van spoor naar vrachtauto of van water naar vrachtauto veel meer
voor de hand?
opgave 4Migratie en vervoer (opgave 4)
Enkele gegevens over het Westerschelde Container Terminalproject*De nieuw te bouwen Westerschelde Container Terminal (WCT) in het Sloehavengebied kan
ruimte bieden aan grootschalige containeroverslag tussen de verschillende
transportmodaliteiten. De oppervlakte van de terminal bedraagt 180 hectare, waarvan
139 hectare landaanwinning en 41 hectare op bestaand terrein. Voor de exploitatie heeft
Zeeland Seaports al een overeenkomst gesloten met het Antwerpse bedrijf
Hesse-Noord Natie NV, dat voor een periode van 50 jaar de terminal mag exploiteren.
De zeekadelengte is 2.615 meter, waarvan 2.500 meter voor schepen met een diepgang van
17,50 meter. Aan de oostzijde van de terminal is een binnenhaven gesitueerd met een totale
kadelengte van 930 meter. De terminal krijgt een capaciteit van 1,5 miljoen containers per
jaar. Er komen twee spooremplacementen met elk 4 sporen van minimaal 750 meter lang.
Achterlandverbindingen
Er komt een directe aansluiting over de weg met de snelweg A58 en met de
Westerscheldetunnel. Het havengebied wordt ontsloten via een geëlektrificeerde aansluiting
op de spoorlijn Vlissingen-Bergen op Zoom. Er wordt rekening gehouden met een verdere
uitbreiding van het bestaande emplacement naar 20 sporen met een lengte van 700 meter.
Er komt een aansluiting van de lijn Vlissingen-Bergen op Zoom met de Antwerpse
havenspoorlijn.
De WCT is direct bereikbaar vanuit zee. De waterdiepte van de Westerschelde is bij extreem
laag water 14,9 meter. De binnenvaarthaven is direct toegankelijk vanuit de Westerschelde
en er is een toegang naar de Rijn via het kanaal van Zuid-Beveland of via Antwerpen.
vrij naar: www. zeeland-seaports.com
*De Raad van State heeft in een op 16 juli 2003 gepubliceerde uitspraak het besluit van
Provinciale Staten van Zeeland waarmee de aanleg van de WCT mogelijk wordt gemaakt,
vernietigd. De aanleg gaat dus voorlopig niet door.
De Raad van State heeft deze uitspraak gedaan mede op basis van argumenten die door de
gemeente Goes zijn aangevoerd.
De ligging van de geplande Westerschelde Container Terminal (WCT)
kana W a a l l d c o h o e r re A n rnemuiden Middelburg A58 Lewedorp nieuwe Sloelijn verdubbeling Sloeweg Nieuw- dorp Vlissingen Sloehaven 's-Heerenhoek geplande WCT W es t e r s c h eld kerncentrale Borssel nnn e aaaaaarrr WWWeeesssttteeerrr--- e sssccchhheeellldddeeetttuuunnnnnneeelll Legenda: 0 2,5 5 km haven- en industriegebied
bron: de Volkskrant, 4 oktober 2002
Zie kaart 38-39 (51e druk: 34-35).
In bron 5 staat dat voor de exploitatie van de Westerschelde Container Terminal (WCT)
Zeeland Seaports een contract heeft afgesloten met een bedrijf uit Antwerpen. In
vergelijking met de haven van Antwerpen biedt de locatie Sloehaven namelijk belangrijke
voordelen voor dit bedrijf.
152p
Noem twee voordelen van de locatie Sloehaven ten opzichte van de locatie Antwerpen.
Tegenstanders van de WCT menen dat met de aanleg van deze nieuwe containerhaven
Zeeland het risico loopt een soort uitbreidingszone te worden van de haven en industrie van
Rotterdam en Antwerpen. Zij zijn bang dat de sterke punten van Zeeland op het gebied van
de openluchtrecreatie in het gedrang komen.
162p
Noem twee gebiedskenmerken van Zeeland (van belang voor de openluchtrecreatie) die
bedreigd gaan worden door de komst van de WCT.
De gemeente Goes is tegen de bouw van de WCT.
172p
Noem op basis van de atlas en de bronnen, daarvoor twee redenen.
Stelling: “de aanleg van de WCT is ongunstig voor het vervoersaanbod van de Betuwelijn”.
182p
Geef een argument voor deze stelling.
In het kader van de Deltawerken is de Westerschelde de enige zeearm in
Zuidwest-Nederland die niet is afgedamd.
191p
Waarom is de Westerschelde niet afgedamd?
Dit was de laatste vraag van het schriftelijk gedeelte. Ga verder met de vragen van
het computergedeelte.
opgave 5Opgave 5 Een combinatiebeeld maken
Het compexgedeelte van dit examen, het deel van het examen dat je met behulp van de
computer doet, gaat geheel over het domein Natuur en milieu. Je gebruikt hierbij de remote-
sensing-module van de Grote Bosatlas Extra CD-rom. Deze is al geïnstalleerd op je
computer.
Je hebt bij aanvang van het examen uitgereikt gekregen een papieren examen
aardrijkskunde havo 2004 1e tijdvak inclusief een zwart wit afdruk van een fragment van de
topografische kaart 1:50.000.
Let op: je maakt alleen gebruik van de mogelijkheden van de remote-sensing-module. Je
mag dus niet met andere programma’s als Paint, Word enzovoort werken.
Je in te leveren compexonderdeel bestaat uit twee digitale eindproducten die je in je eigen
map hebt opgeslagen en uit antwoorden die je op papier hebt gezet.
Let op: Als je wordt gevraagd een eindproduct in de examenmap op te slaan, is dat in de
kantlijn aangegeven met dit symbool: 
.
Wat te doen als je ‘vast’ loopt?
Denk even rustig na over de instructies die je vooraf van je docent ontvangen hebt:
• Staat tijdens het bemonsteren je scherm vol en kun je het combinatiebeeld waarmee je
begonnen bent niet meer vinden?
Gebruik de knop Maximaliseren en het loepteken met het minteken om de beelden die op de
voorgrond staan in je scherm naar de achtergrond te verplaatsen.
• Krijg je bij het bemonsteren de onbegrijpelijke foutmelding ‘determinant is 0’?
Je maakte een bemonsteringsfout. Maak de laatste bemonstering ongedaan door die te
verwijderen. Ga daarna gewoon door.
Opgave 5 Een combinatiebeeld maken
In de map ‘Examen 2004’, in de map ‘data’ vind je vier bestanden met satellietmetingen
van een gebied waarvan het centrum ligt op 7,5 km ten zuidoosten van het oude stadshart
van Alkmaar.
Je gaat een combinatiebeeld maken van dit gebied. Dit beeld vertoont:
• een zo groot mogelijk contrast
• zo duidelijk mogelijke perceelsgrenzen
• zo duidelijk mogelijke vegetatieverschillen
201p
Maak het combinatiebeeld.
opgave 6Opgave 6 Een kaart maken waarop landschappen te zien zijn
Sla het combinatiebeeld op in de examenmap als: examennummer vr20.cmb(bijvoorbeeld 136 vr20.cmb als 136 je examennummer is en het resultaat hoort bij vraag
20).
Opgave 6 Een kaart maken waarop landschappen te zien zijn
Je gaat een kaart maken van precies hetzelfde gebied als dat van je combinatiebeeld.
Je maakt die kaart via de methode bemonstering (dus niet via Object tekenen).
Na elke bemonstering classificeer je (maak je een kaart) om zo snel mogelijk te kunnen
ontdekken of je wel goed bemonsterd hebt.
Bij het classificeren van de satellietgegevens in het combinatiebeeld en bij het maken van
de legenda kun je gebruik maken van:
• de atlas
• de bijlage met het fragment van de topografische kaart 1:50.000
Let op: Je moet zorgvuldig bemonsteren anders kun je geen goede kaart maken.
De kaart die je via bemonstering gaat maken, moet zes klassen grondgebruik laten zien
waarvan één klasse water, die samen het afgebeelde gebied afdekken. De soorten
grondgebruik zijn van belang voor het kunnen onderscheiden van de diverse landschappen
in dit gebied.
Let op: Sla het monsterbestand niet tussentijds op. Je kunt het dan later niet meer je eigen
examennummer geven.
216p
Maak een kaart via het bemonsteren van zes klassen grondgebruik waarvan één water.
Begin met het bemonsteren van het water.
Benoem de zes klassen grondgebruik in de legenda en geef elke soort grondgebruik een
passende kleur in de legenda.
Sla de kaart op in de examenmap als: examennummer vr21.krt via ‘Kaartlaag opslaan’. opgave 7Opgave 7 Landschappen aangeven op de kaart
In een gebied met één grondsoort komen verschillende landschapstypen voor. Kaart 18,
‘Eigen omgeving – landschappen’ van de Grote Bosatlas (51e druk: 14), onderscheidt zo
totaal 15 landschappen. In het Zandlandschap vinden we bijvoorbeeld twee typen oude
esdorpen en de moderne heideontginningen.
Bestudeer je eigen kaart op het scherm en de bovengenoemde landschapsindeling in de
atlas.
In het gebied dat op je kaart wordt afgebeeld, zijn vier landschappen te vinden. Elk
landschap krijgt een cijfer van 1 tot en met 4. De nummering van de landschappen is niet
van belang!
Op de kaart die je gemaakt hebt, zijn 10 deelgebieden te onderscheiden. In elk deelgebied
komt straks een cijfer te staan, 1, 2, 3 of 4, dat bij het landschap hoort dat je daar aantreft.
224p
Schrijf de cijfers 1, 2, 3 en 4 onder elkaar op je antwoordblad en zet er de namen van de
4 landschappen die op je kaart voorkomen achter. Gebruik de benamingen van kaart 18
(51e druk: 14).
235p
Plaats midden in elk van de 10 deelgebieden van je kaart één van de cijfers 1 tot en met 4
van de landschappen, zoals je die in vraag 22 hebt aangeduid. Als een landschap in meer
dan één deelgebied voorkomt moet je hetzelfde cijfer ook meer dan één keer gebruiken.
242p
Plaats een correcte titel boven de kaart.
Sla de kaart op in de examenmap als: examennummer vr24.krt via ‘Kaartlaag opslaan’
.Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 8Sla het combinatiebeeld op in de examenmap als: examennummer_vr20.cmb (opgave 8)
252p
Geef de verklaring voor de vorm van het dorp Akersloot met behulp van gegevens op de
kaartbladen 19 (51e druk: 15) en 40 (51e druk: 36).
261p
Soms heeft schaalvergroting verdroging en inklinking tot gevolg.
In welk van de vier door jou onderscheiden landschappen is dit gevaar het grootst?
