Eindexamen aardrijkskunde havo 2000 tijdvak 1 (oude stijl)

bij dit examen

Bij elke vraag is aangegeven welke bron(nen) en kaart(en) uit de atlas of de kaartenbijlage

nodig zijn voor de beantwoording.

opgave 1Migratie en Vervoer

De vragen 1 tot en met 6 gaan over actuele migratiestromen. bron 1 Het percentage 75-plussers in 1985, 1997 en 2010 in de gemeenten van het stadsgewest Amsterdam bron: Fokkema,T. en H. van Solingen, Grote Steden, minder grijs, in: Demos, 1998, nummer 5 Gebruik bron 1 bij de vragen 1, 2 en 3. Bron 1 laat voor de periode 1985-2010 een tegengestelde ontwikkeling zien tussen de centrale stad en de suburbane gemeenten van het stadsgewest Amsterdam.

■ Welke tegengestelde ontwikkeling wordt bedoeld? De buitenlandse migranten zijn voor een deel verantwoordelijk voor het verschil in ontwikkeling van het percentage 75-plussers tussen Amsterdam en de omliggende gemeenten in de periode 1985-2010.

■ Geef twee demografische kenmerken van die buitenlandse migranten in het stadsgewest Amsterdam, die van invloed zijn op het verschil in ontwikkeling van het percentage 75-plussers in de genoemde periode. De suburbanisatie in de jaren zestig en zeventig is voor een deel verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het percentage 75-plussers in bijna alle omliggende gemeenten van Amsterdam in de periode 1997-2010.

bron 2 Vertrek uit Kallarayan in een gemiddeld jaar in de periode 1980-1990 vrij naar: Radcliffe, S., Local migration in southern Peru, in: Unwin,T.,Atlas of world development, Chichester, 1994 Gebruik bron 2 en de kaarten 149 en 151 van de atlas of de kaartenbijlage bij de vragen 4 tot en met 6. Kallarayan (aangegeven met een ster op de kaart van bron 2) is een boerendorp gelegen in het departement Cuzco in Peru. De migratiestroom, aangegeven met het cijfer 1, vanuit Kallarayan betreft vooral migranten die landbouwwerkzaamheden verrichten.

■ Om welk type arbeidsmigratie gaat het hier? Het verschil tussen de omvang van de migratie van mannen en vrouwen is groot binnen het departement Cuzco.

■ Geef hiervoor de verklaring. Veel regeringen in ontwikkelingslanden worden geconfronteerd met grote problemen. Een van die problemen is de ongewenste migratie.

De vragen 7 en 8 gaan over Europese migratievraagstukken. bron 3 Het Duitse immigratiebeleid belast de toekomst vrij naar: Roelofs,A., Het Duitse immigratiebeleid belast de toekomst, artikel in de Volkskrant, november 1998 (datum onbekend) bron 4 Leeftijdsdiagrammen van Nederland en Duitsland vrij naar: Eurostat Jaarboek 1995, Luxemburg, 1995 Gebruik de bronnen 3 en 4 bij de vragen 7 en 8. Het Duitse immigratiebeleid is volgens bron 3 op den duur niet goed voor Duitsland. De Duitse regering zou juist bepaalde migranten moeten stimuleren om zich in Duitsland te vestigen.

■ Waarom kan Duitsland op den duur niet zonder een flinke immigratie? Gebruik ook de kaarten 71A en B van de atlas of de kaartenbijlage bij vraag 8. Volgens bron 3 kan Duitsland op den duur niet zonder een flinke immigratie.

De vragen 9 tot en met 14 gaan over Vervoer en ruimtelijke inrichting en bron 5 Vervoersvraagstukken Verkochte vervoermiddelen in Nederland. ( × 1000) in de periode 1995-1997 1995 Verkochte nieuwe voertuigen Personenauto’s Bestelauto’s Vrachtauto’s Trekkers Speciale voertuigen Autobussen Motorfietsen Verkochte tweedehands voertuigen Personenauto’s Bestelauto’s Vrachtauto’s Trekkers Speciale voertuigen Autobussen Motorfietsen Prijzen personenauto ’ s Prijsindex nieuwe auto’s bron: Kerncijfers Verkeer en Vervoer, 1998 Gebruik bron 5 bij vraag 9. Bron 5 geeft een onvolledig beeld van de toenemende mobiliteit in Nederland.

■ Noem twee gegevens waarover je ook moet beschikken om een beter beeld te krijgen van de toegenomen mobiliteit in Nederland. In de Volkskrant van 5 december 1997 stond een bericht met de kop: „KLM Cargo per spoor naar Milaan”. Uit het bericht blijkt dat de KLM op dat moment al goederen per vrachtauto vervoerde naar diverse Europese steden. De KLM wil ook een deel van haar luchtvracht naar Milaan per spoor gaan vervoeren.

■ Geef een geografisch argument voor de keuze van de KLM om goederen per spoor naar Europese metropolen te vervoeren, in plaats van per vrachtauto. Gebruik de kaarten 32 en 33 van de atlas of de kaartenbijlage bij de vragen 11 en 12 . De Betuwelijn is in veler ogen hard nodig om de voortgaande groei in de transportsector te kunnen opvangen. Dichtbij de Duitse grens zal in de komende jaren een Multimodaal Transportcentrum verrijzen, inclusief een bedrijventerrein voor ’value added logistics’ (met ’value added logistics’ wordt onder andere bedoeld: het uit- en inpakken van goederen en/of deze goederen een kleine bewerking laten ondergaan). Men heeft Valburg gekozen voor de locatie van dit centrum (kaart 33-E5).

■ Noem – naast de ligging aan de Betuwelijn en de beschikbare ruimte – twee andere vestigingsplaatsfactoren die te maken hebben met de verkeersinfrastructuur die bij deze locatie een rol spelen.

In de organisatie van het productieproces van internationale bedrijven vindt een bepaalde ontwikkeling plaats. Daardoor zijn veel meer transportbewegingen nodig, waarvan ook Schiphol profiteert.

■ A:Welke ontwikkeling in de organisatie van het productieproces wordt bedoeld? B:Verklaar waarom deze ontwikkeling voor een grotere hoeveelheid luchtvracht zorgt. Laat in je verklaring een eventueel grotere productie buiten beschouwing. bron 6 Het ’ RegioNet ’ bron: IDG-bulletin, 1997-1998 Gebruik bron 6 bij vraag 14 . Onder de naam RegioNet worden plannen ontwikkeld voor een samenhangend netwerk van openbaar vervoer in de Noordvleugel van de Randstad. Het netwerk is weliswaar bedoeld voor passagiersvervoer, maar kan toch de positie van Nederland als distributieland versterken.

opgave 2Het Nederlandse landschap – natuurlijke en menselijke

factoren (toegepast op het duinlandschap en het

Krijt/lösslandschap)

Fragment van de topografische kaart van Noord-Holland

vrij naar: Topografische Dienst Emmen, kaart 19D, 1997

Gebruik bron 7 bij de vragen 15, 16 en 17.

Een groot deel van het dorp Akersloot wijkt wat hoogteligging betreft af van de nabije

omgeving.

152p

Geef hiervoor de fysisch-geografische verklaring.

In Noord- en Zuid-Holland komen meer gebieden voor met een soortgelijke geologische

ondergrond als die van Akersloot. Deze behoren tot de oudst bewoonde gebieden van

deze twee provincies.

163p

Noem drie redenen waarom de mensen in het verleden bij voorkeur dergelijke locaties

voor bewoning uitkozen.

Een agrarisch perceel (na de oogst) aan de rand van het dorp Akersloot

bron: Cito, augustus 1998

Gebruik bron 8 bij de vragen 17 en 18.

De foto van bron 8 is gemaakt aan de rand van het dorp Akersloot. Het afgebeelde

gebied is met een pijl globaal op bron 7 aangegeven. De kar met rioleringsbuizen geeft

het hoogteverschil tussen weg en agrarisch perceel goed aan. Evenals op een aantal

soortgelijke plaatsen in Noord- en Zuid-Holland is de grond rechts van de weg in het

verleden geschikt gemaakt voor een bepaalde vorm van landbouw.

171p

Op welke manier is deze grond geschikt gemaakt voor die vorm van landbouw?

181p

Met welk aardrijkskundig begrip wordt de landbouwgrond rechts van de weg aangeduid?

Huidige situatie in sommige duingebieden langs de Nederlandse kust

Toekomstbeeld van sommige duingebieden langs de Nederlandse kust

vrij naar: Helmer, W. en P. Vellinga e.a., Meegroeien met de Zee, Laag-Keppel, 1996

Veertien mogelijke locaties, waar herstel van de natuurlijke dynamiek mogelijk is

bron: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Kustbalans 1995, de Tweede Kustnota,

Den Haag, 1996

Gebruik de bronnen 9 en 10 bij de vragen 19 en 20.

In de Tweede Kustnota worden veertien mogelijke locaties aangegeven voor herstel en

ontwikkeling van de natuurlijke dynamiek. We zien op de kaart dat zowel in de duinen

van het noordelijk deel van Noord-Holland als in de duinen van het zuidelijk deel van

Zuid-Holland, geen gebieden zijn aangewezen voor herstel en ontwikkeling van de

natuurlijke dynamiek (= verandering in het verloop van natuurlijke processen).

192p

Leg uit waarom de duinen in deze gebieden daarvoor niet in aanmerking komen.

203p

Noem drie voorbeelden van maatregelen, die de dynamiek in de duinen op de locaties in

bron 10 kunnen vergroten.

Volkstuinen in de duinen tussen Egmond aan Zee en Bergen

bron: Cito, augustus 1998

Gebruik bron 11 bij de vragen 21 en 22.

Volkstuinen zoals weergegeven op de foto van bron 11 zijn deze eeuw regelmatig dieper

uitgegraven.

211p

Welk bodemtype overheerst in dergelijke volkstuinen?

Door het steeds dieper uitgraven van de bodem van de volkstuinen in de duinen

verbeterde niet alleen de fysische vruchtbaarheid van de bodem maar ook de chemische

vruchtbaarheid.

222p

Leg uit dat hierdoor de chemische vruchtbaarheid verbeterde.

Agrarisch landschap in Zuid-Limburg

vrij naar: Cito

Gebruik bron 12 bij de vragen 23, 24 en 25.

De foto van bron 12 toont een vorm van agrarisch grondgebruik zoals dat op sommige

plaatsen in Zuid-Limburg voorkomt. Ook is het resultaat van een ongewenst proces te

zien.

231p

Van welk ongewenst proces is het resultaat op de foto te zien?

Het proces is mede veroorzaakt door de wijze van agrarisch grondgebruik.

242p

Geef daarvoor twee argumenten die ontleend zijn aan de foto.

Aan de verbouw van het gewas in het gebied op de foto worden andere eisen gesteld dan

aan de verbouw van hetzelfde gewas op zandgrond.

252p

Noem twee verschillende soorten maatregelen die de boer in het gebied van de foto niet

of minder hoeft te nemen vergeleken bij verbouw van hetzelfde gewas op zandgrond.

Hooggelegen gebieden in Zuid-Limburg vertonen een afwijkend agrarisch grondgebruik

in vergelijking met de meeste andere hooggelegen gebieden in Nederland, zoals de Veluwe.

263p

A: In welk opzicht wijkt het agrarisch grondgebruik in de hooggelegen gebieden van

Zuid-Limburg af?

B: Geef een bodemkundige verklaring voor dat afwijkend agrarisch grondgebruik.

Het Zuid-Limburgse Krijt/lössgebied heeft een belangrijke functie als recreatiegebied.

Behoud van landschappelijke variatie is daarbij het uitgangspunt.

273p

Noem drie voor Zuid-Limburg kenmerkende landschappelijke elementen die bepalend

zijn voor deze variatie.

De variatie van landschapselementen in het Zuid-Limburgse cultuurlandschap werd in de

twintigste eeuw steeds kleiner.

282p

Leg uit waardoor deze variatie steeds kleiner werd.

Zuid-Limburg

bron: Streekplan Zuid-Limburg, Maastricht, 1987

Gebruik bron 13 bij vraag 29.

In bron 13 zijn drie gebieden aangegeven die op grond van verschillende kenmerken van

elkaar zijn te onderscheiden.

293p

Schrijf de cijfers van de gebieden 1, 2 en 3 onder elkaar op je antwoordblad.

Zet achter elk cijfer één van de volgende karakteristieke kenmerken:

grootschalige mergelwinning door de ENCI

sterke groei plattelandskernen als gevolg van suburbanisatie

intensieve dagrecreatie in bosrijk gebied

voormalig mijnbouwgebied.

opgave 3Frankrijk

Vier klimaatgrafieken van Frankrijk

vrij naar: Hagnerelle, M. (red.), La France dans l’espace européen, Parijs, 1994

bron 15

Nancy Brest Lus-la-Croix- Haute Marignane 0 100 200 km

vrij naar: Hagnerelle, M. (red.), La France dans l’espace européen, Parijs, 1994

Gebruik de bronnen 14 en 15 bij vraag 30.

Bron 14 toont vier klimaatgrafieken van Frankrijk. Deze grafieken horen bij de plaatsen

(in alfabetische volgorde): Brest, Lus-La-Croix-Haute, Marignane en Nancy.

303p

Schrijf de letters A, C en D van de klimaatgrafieken van bron 14 onder elkaar op je

antwoordblad en zet er de bijbehorende plaats uit bron 15 achter.

Gebruik de kaarten 94 en 95 van de atlas of de kaartenbijlage en, indien nodig, de

kaarten 78 en 79.

Op kaart 95 staat de monding van de Italiaanse rivier de Po afgebeeld.

312p

A: Welke Franse rivier heeft een soortgelijke monding als de Po?

B: Leg uit op welke wijze die monding is ontstaan.

Afbeelding van Le Rocher d’Aguilhe

bron: Kerngeografie, Kern der fysische geografie, deel 4, Amsterdam, 1972

Gebruik bron 16 en de kaarten 78 en 79 van de atlas of de kaartenbijlage bij de vragen

32 en 33.

Op de kaarten zijn ten zuiden van Clermont-Ferrand twee zogenaamde ’puys’ te zien: de

Puy de Dôme en de Puy de Sancy. Deze en nog een aantal andere ’puys’ liggen op één

lijn. Bron 16 laat een dergelijke ’puy’ zien.

322p

Geef een verklaring voor het feit dat deze ’puys’ op één lijn liggen.

332p

Leg uit waardoor de typische vorm van de ’puy’ is ontstaan.

In Frankrijk vindt de ruimtelijke ordening op diverse bestuurlijke niveaus plaats.

342p

Welke maatregel heeft de Franse overheid op nationaal niveau genomen om de ongelijke

spreiding van wonen en werken tussen Ile-de-France en de rest van Frankrijk te

verminderen?

De aanvoer van en handel in levensmiddelen vond tot de jaren zestig plaats in de onder

Napoleon III gebouwde gietijzeren Hallen in de buurt Beaubourg van Parijs.

De levensmiddelenhandel is ruim dertig jaar geleden verplaatst naar Rungis in de banlieue.

Op de plaats van de voormalige Hallen verscheen onder andere het Forum des Halles.

351p

Noem de voornaamste reden voor de verplaatsing van de Hallen uit het centrum van

Parijs.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Als gevolg van stedebouwkundige vernieuwingen in het gebied van de Hallen moest een

deel van de oorspronkelijke bewoners van de buurt Beaubourg naar andere wijken

verhuizen.

362p

Geef twee redenen voor deze verhuizing van de oorspronkelijke bewoners.

Reeds vóór de Tweede Wereldoorlog werkten er in Frankrijk arbeiders uit andere

Europese landen.

372p

Geef een verklaring voor het tekort op de Franse arbeidsmarkt vóór de

Tweede Wereldoorlog.

De afgelopen decennia zijn in de planregio Nord-Pas-de-Calais veel steenkoolmijnen

gesloten.

382p

Noem twee oorzaken voor het sluiten van de steenkoolmijnen in Nord-Pas-de-Calais.

In de planregio Provence-Alpes-Côte d’Azur is een grote vraag naar arbeidskrachten.

In Marseille daarentegen, de grootste stad van deze planregio, is de werkloosheid heel

hoog.

392p

Geef de verklaring voor dit verschil.

De gemiddelde inkomens in de Franse landbouw verschillen nogal per gebied. Een deel

van die inkomens wordt verdiend in de wijnbouw.

402p

Geef een verklaring voor het verschil in inkomen uit de wijnbouw in de wijnregio’s van

Languedoc-Roussillon enerzijds en van Rhône-Alpes anderzijds.

De gemiddelde inkomens uit de landbouw in het bekken van Parijs en het gebied rond

Lyon verschillen nogal.

412p

Noem twee fysisch-geografische factoren die het verschil in inkomens uit de landbouw

tussen beide regio’s mede verklaren. Ga in je antwoord uit van het bekken van Parijs.